OGW & MHV
Hoofdstuk 1 wat is oplossingsgericht coachen
Mensen beschikken over een eigen wijsheid. Met oplossingsgericht coachen proberen we de
wijsheid aan te spreken.
Een naam die misverstanden oproept
De naam ‘oplossingsgericht’ is enigszins misleidend, want de methode is niet uitsluitend
gericht op oplossingen. Het is niet de bedoeling dat de coach het probleem van de coachee
gaat oplossen. Een effectieve coach maak zichzelf zo snel mogelijk overbodig. Deze neiging
tot ‘oplossen-voor-de-ander’ heeft zelfs een naam: reparatiereflex.
Werken vanuit kracht en progressie
Synoniemen voor oplossingsgericht werken: krachtwerk, progressiegericht coachen, simple
therapy.
Hoe herken je een oplossingsgericht gesprek?
Bij oplossingsgerichte gesprekken is er sprake van:
- Een sfeer van lichtheid en optimisme
- Effectieve samenwerking tussen coach en coachee
- Een sterke focus op doelen die belangrijk zijn voor de coachee
- Nieuwsgierigheid naar wat al werkt of wat zou kunnen werken
- Oog voor sterke kanten, competenties en getoonde inzet van de coachee
- Positief leren van het verleden en anticiperen op de toekomst
- Een zekere creativiteit en bereidheid tot experiment
- Oog voor belangrijke anderen in het leven van de coachee
Bij oplossingsgerichte gesprekken is er nimmer sprake van:
- Diagnoses stellen
- Het probleem analyseren
- Zoeken naar belemmerende patronen
- Oplossingen aanreiken
- Zoeken in het verleden naar het ontstaan van een probleem
- Psychologische testen afnemen
Oorzaak- gevolg denken heeft zijn beperkingen
Dit oorzaak- gevolg denken wordt ook wel lineaire causuliteit genoemd: we gaan er (vaak
onbewust) van uit dat als x gebeurt er waarschijnlijk een oorzaak y te vinden is. In het
,oplossingsgerichte gesprek zie je dat de coach zich telkens weer richt op de wensen en
mogelijkheden van de coachee. We zien dus dat een oplossingsgericht werkende coach er
bewust voor kiest om niet het probleem te analyseren, maar in samenwerking met de
coachee simpelweg de wensen en mogelijkheden te verkennen en kleine stappen te
stimuleren. Dit bespaart niet alleen veel kostbare tijd, we voorkomen hiermee ook de
paralysis analysis.
Ons brein als zoekmachine
Stel dat je iets moeilijk wilt bereiken of iets wilt veranderen in je leven. Als ik je dan vraag
waarom het niet lukt, wat er ontbreekt en wat je tegenhoudt, dan geef ik je brein een
zoekopdracht naar moeilijkheden, gebreken en tegenslagen. Het is logisch dat je daardoor in
een gedeprimeerde stemming kan raken. Dit soort vragen zijn rode vragen omdat er in ons
brein een alarmbel afgaat. Er bestaan ook groene vragen. Die zijn veilig en doen beroep op
onze verbeeldingskracht. Ik kan bijvoorbeeld vragen: waar hoop je op? Wat geeft je
vertrouwen in dat het zal lukken? Deze vragen doen een heel ander beroep op ons brein. Je
ervaart positieve emoties, zoals hoop, optimisme en misschien zelfs vreugde.
Probleemtaal Oplossingstaal
Wat toch niet lukt Wat zou kunnen lukken
Negatieve scenario’s Positieve scenario’s
Verklaringen Mogelijkheden
Maar de ander Ik kan zelf
Ja, maar als x Als x, dan oplossing y
…… vast niet ……. ….. misschien wel …..
Wat zegt onderzoek over de methode
- Oplossingsgerichte therapie blijkt een effectieve behandeling voor een groot aantal
verschillende problemen
- Oplossingsgerichte therapie doet het beter dat traditionele vormen van therapie bij
cliënten uit lagere sociaal- economische milieus
- Oplossingsgerichte therapie is redelijk snel te leren en zorgt voor verbetering van het
moraal van professionals
- Oplossingsgerichte therapie duurt vaak korter en is daarmee goedkoper
- Oplossingsgerichte therapie zorgt voor een toename van positieve emoties
- Omdat de client centraal wordt gesteld, is de autonomie mogelijk beter gewaarborgd
dan in traditionele vormen van therapie.
Wat zijn de werkzame elementen?
Algemeen werkzame factoren:
- De client staat centraal: de unieke manier waarop de client in staat wordt gesteld zijn
autonomie te versterken door zijn eigen visie en oplossingen te ontwikkelen.
, - De co-constructieve werkrelatie: de respectvolle samenwerking tussen hulpverlener
en client als gelijkwaardige partners met verschillende expertises.
- Hoop en vertrouwen: het laten ontstaan van de realistische verwachting dat doelen
bereikt kunnen worden en het creëren van vertrouwen door het analyseren van
successen.
- Een methodische manier van werken: een in de praktijk gefundeerde, goed
onderbouwde en gestructureerde werkwijze die client en hulpverlener houvast biedt.
- Monitoren van vooruitgang en werkrelatie: een niet- geprotocolleerde maar
praktische manier van de vinger aan de pols houden die makkelijke te hanteren en
direct te gebruiken is.
Specifiek werkzame elementen:
- Solution talk: de unieke manier van bevragen die cliënten in staat stelt hun kijk op de
problemen te veranderen en hulpbronnen en oplossingen te vinden.
- Empowerment: de totale gerichtheid op het hervinden van de eigen kracht en
zelfregie van cliënten, zodat zij beter vanuit hun autonomie kunnen participeren.
- Gerichtheid op de client en zijn context: afhankelijk van de behoefte van de client kan
de sociale context op elk moment betrokken worden.
Bij wie werkt het (niet)?
Bannick geeft de volgende opsomming van client- en probleemtypen waarbij
oplossingsgerichte gespreksvoering is ingezet:
- Kinderen vanaf 6 jaar
- Volwassenen en ouderen
- Mensen met een LVB vanaf IQ 55
- Alcoholmisbruik
- Gewelddadige cliënten
- Gedetineerde cliënten
- Ouders die conflicten ervaren met hun adolescente kinderen
- Adolescente in een tehuis
- PTSS
- Depressie
- Borderline/persoonlijkheidsproblematiek
- Suïcidale cliënten
- Management en coaching
- Teams van professionals
- Onderwijs
, OGC best inzetbaar op aantal gebieden:
- OGC is bijzonder sterk in het ontwikkelen van het geloof in eigen kunnen van mensen,
dus het is aannemelijk dat coachees die weinig geloof in hun eigen mogelijkheden
hebben er extra veel baat bij hebben.
- Ontwikkeld in de context van gezinsbehandeling, kunnen we ervan uitgaan dat het
goed aansluit bij groepen
- Ook individuen, gezinnen en organisaties.
Contra-indicaties
- Als de client geen doel heeft of kan vinden, is er geen indicatie voor verdere
gesprekken.
- Als er (op dat moment) geen gesprekcontact mogelijk is of gewenst wordt, zoals bij
een acute psychose, zware depressie of ernstige verstandelijke handicap.
Er bestaan ook vraagtekens bij de toepasbaarheid van oplossingsgericht werken met client
met autisme. Zich niet kunnen verplaatsen in een ander, overdreven focus op details, slecht
begrip van de toekomst, moeilijk onderscheid kunnen maken tussen fantasie en
werkelijkheid. Als er na 3 sessies geen vooruitgang zichtbaar is dan is het een goede reden
om te stoppen en iets anders te proberen zoals Acceptance and commitment therapy (ACT)
of als laatste redmiddel de provocatieve aanpak.
Zelf proberen?
Als coach heb je nodig:
- Gezonde dosis lef
- Halfuurtje tijd
- Het vermogen om actief en met oprechte aandacht te luisteren
10 vragen (belangrijk uit je hoofd leren)
1. Wat hoop je met dit gesprek te bereiken of te veranderen? (Contact maken)
2. Als de coachee iemand anders wil veranderen: dat klinkt inderdaad lastig…. Vertel
eens, op welke manier heb jij hier zelf last van? (Probleemverkenning)
3. Wat zou je daarvoor in de plaats willen? (Toekomstwens)
4. Stel dat dat gebeurt, welk verschil zou dat voor je maken? Wat nog meer?
(Toekomstwens)
5. Wat merken (belangrijke) anderen aan jou in die gewenste situatie (Toekomstwens)
6. Als de gewenste situatie 10 is, en de ergste situatie 0, waar sta je dan nu op deze
schaal?(Platformbepaling) Wat maakt dat je daarop dit en niet lager?
(Sterkteperspectief)
7. Wat doe je al dat helpt? Wat nog meer? Wat heb je overwogen om te doen?
(Sterkteperspectief)
8. Wanneer was het cijfer al iets hoger? Hoe lukte je dat? (Platformbepaling)
Hoofdstuk 1 wat is oplossingsgericht coachen
Mensen beschikken over een eigen wijsheid. Met oplossingsgericht coachen proberen we de
wijsheid aan te spreken.
Een naam die misverstanden oproept
De naam ‘oplossingsgericht’ is enigszins misleidend, want de methode is niet uitsluitend
gericht op oplossingen. Het is niet de bedoeling dat de coach het probleem van de coachee
gaat oplossen. Een effectieve coach maak zichzelf zo snel mogelijk overbodig. Deze neiging
tot ‘oplossen-voor-de-ander’ heeft zelfs een naam: reparatiereflex.
Werken vanuit kracht en progressie
Synoniemen voor oplossingsgericht werken: krachtwerk, progressiegericht coachen, simple
therapy.
Hoe herken je een oplossingsgericht gesprek?
Bij oplossingsgerichte gesprekken is er sprake van:
- Een sfeer van lichtheid en optimisme
- Effectieve samenwerking tussen coach en coachee
- Een sterke focus op doelen die belangrijk zijn voor de coachee
- Nieuwsgierigheid naar wat al werkt of wat zou kunnen werken
- Oog voor sterke kanten, competenties en getoonde inzet van de coachee
- Positief leren van het verleden en anticiperen op de toekomst
- Een zekere creativiteit en bereidheid tot experiment
- Oog voor belangrijke anderen in het leven van de coachee
Bij oplossingsgerichte gesprekken is er nimmer sprake van:
- Diagnoses stellen
- Het probleem analyseren
- Zoeken naar belemmerende patronen
- Oplossingen aanreiken
- Zoeken in het verleden naar het ontstaan van een probleem
- Psychologische testen afnemen
Oorzaak- gevolg denken heeft zijn beperkingen
Dit oorzaak- gevolg denken wordt ook wel lineaire causuliteit genoemd: we gaan er (vaak
onbewust) van uit dat als x gebeurt er waarschijnlijk een oorzaak y te vinden is. In het
,oplossingsgerichte gesprek zie je dat de coach zich telkens weer richt op de wensen en
mogelijkheden van de coachee. We zien dus dat een oplossingsgericht werkende coach er
bewust voor kiest om niet het probleem te analyseren, maar in samenwerking met de
coachee simpelweg de wensen en mogelijkheden te verkennen en kleine stappen te
stimuleren. Dit bespaart niet alleen veel kostbare tijd, we voorkomen hiermee ook de
paralysis analysis.
Ons brein als zoekmachine
Stel dat je iets moeilijk wilt bereiken of iets wilt veranderen in je leven. Als ik je dan vraag
waarom het niet lukt, wat er ontbreekt en wat je tegenhoudt, dan geef ik je brein een
zoekopdracht naar moeilijkheden, gebreken en tegenslagen. Het is logisch dat je daardoor in
een gedeprimeerde stemming kan raken. Dit soort vragen zijn rode vragen omdat er in ons
brein een alarmbel afgaat. Er bestaan ook groene vragen. Die zijn veilig en doen beroep op
onze verbeeldingskracht. Ik kan bijvoorbeeld vragen: waar hoop je op? Wat geeft je
vertrouwen in dat het zal lukken? Deze vragen doen een heel ander beroep op ons brein. Je
ervaart positieve emoties, zoals hoop, optimisme en misschien zelfs vreugde.
Probleemtaal Oplossingstaal
Wat toch niet lukt Wat zou kunnen lukken
Negatieve scenario’s Positieve scenario’s
Verklaringen Mogelijkheden
Maar de ander Ik kan zelf
Ja, maar als x Als x, dan oplossing y
…… vast niet ……. ….. misschien wel …..
Wat zegt onderzoek over de methode
- Oplossingsgerichte therapie blijkt een effectieve behandeling voor een groot aantal
verschillende problemen
- Oplossingsgerichte therapie doet het beter dat traditionele vormen van therapie bij
cliënten uit lagere sociaal- economische milieus
- Oplossingsgerichte therapie is redelijk snel te leren en zorgt voor verbetering van het
moraal van professionals
- Oplossingsgerichte therapie duurt vaak korter en is daarmee goedkoper
- Oplossingsgerichte therapie zorgt voor een toename van positieve emoties
- Omdat de client centraal wordt gesteld, is de autonomie mogelijk beter gewaarborgd
dan in traditionele vormen van therapie.
Wat zijn de werkzame elementen?
Algemeen werkzame factoren:
- De client staat centraal: de unieke manier waarop de client in staat wordt gesteld zijn
autonomie te versterken door zijn eigen visie en oplossingen te ontwikkelen.
, - De co-constructieve werkrelatie: de respectvolle samenwerking tussen hulpverlener
en client als gelijkwaardige partners met verschillende expertises.
- Hoop en vertrouwen: het laten ontstaan van de realistische verwachting dat doelen
bereikt kunnen worden en het creëren van vertrouwen door het analyseren van
successen.
- Een methodische manier van werken: een in de praktijk gefundeerde, goed
onderbouwde en gestructureerde werkwijze die client en hulpverlener houvast biedt.
- Monitoren van vooruitgang en werkrelatie: een niet- geprotocolleerde maar
praktische manier van de vinger aan de pols houden die makkelijke te hanteren en
direct te gebruiken is.
Specifiek werkzame elementen:
- Solution talk: de unieke manier van bevragen die cliënten in staat stelt hun kijk op de
problemen te veranderen en hulpbronnen en oplossingen te vinden.
- Empowerment: de totale gerichtheid op het hervinden van de eigen kracht en
zelfregie van cliënten, zodat zij beter vanuit hun autonomie kunnen participeren.
- Gerichtheid op de client en zijn context: afhankelijk van de behoefte van de client kan
de sociale context op elk moment betrokken worden.
Bij wie werkt het (niet)?
Bannick geeft de volgende opsomming van client- en probleemtypen waarbij
oplossingsgerichte gespreksvoering is ingezet:
- Kinderen vanaf 6 jaar
- Volwassenen en ouderen
- Mensen met een LVB vanaf IQ 55
- Alcoholmisbruik
- Gewelddadige cliënten
- Gedetineerde cliënten
- Ouders die conflicten ervaren met hun adolescente kinderen
- Adolescente in een tehuis
- PTSS
- Depressie
- Borderline/persoonlijkheidsproblematiek
- Suïcidale cliënten
- Management en coaching
- Teams van professionals
- Onderwijs
, OGC best inzetbaar op aantal gebieden:
- OGC is bijzonder sterk in het ontwikkelen van het geloof in eigen kunnen van mensen,
dus het is aannemelijk dat coachees die weinig geloof in hun eigen mogelijkheden
hebben er extra veel baat bij hebben.
- Ontwikkeld in de context van gezinsbehandeling, kunnen we ervan uitgaan dat het
goed aansluit bij groepen
- Ook individuen, gezinnen en organisaties.
Contra-indicaties
- Als de client geen doel heeft of kan vinden, is er geen indicatie voor verdere
gesprekken.
- Als er (op dat moment) geen gesprekcontact mogelijk is of gewenst wordt, zoals bij
een acute psychose, zware depressie of ernstige verstandelijke handicap.
Er bestaan ook vraagtekens bij de toepasbaarheid van oplossingsgericht werken met client
met autisme. Zich niet kunnen verplaatsen in een ander, overdreven focus op details, slecht
begrip van de toekomst, moeilijk onderscheid kunnen maken tussen fantasie en
werkelijkheid. Als er na 3 sessies geen vooruitgang zichtbaar is dan is het een goede reden
om te stoppen en iets anders te proberen zoals Acceptance and commitment therapy (ACT)
of als laatste redmiddel de provocatieve aanpak.
Zelf proberen?
Als coach heb je nodig:
- Gezonde dosis lef
- Halfuurtje tijd
- Het vermogen om actief en met oprechte aandacht te luisteren
10 vragen (belangrijk uit je hoofd leren)
1. Wat hoop je met dit gesprek te bereiken of te veranderen? (Contact maken)
2. Als de coachee iemand anders wil veranderen: dat klinkt inderdaad lastig…. Vertel
eens, op welke manier heb jij hier zelf last van? (Probleemverkenning)
3. Wat zou je daarvoor in de plaats willen? (Toekomstwens)
4. Stel dat dat gebeurt, welk verschil zou dat voor je maken? Wat nog meer?
(Toekomstwens)
5. Wat merken (belangrijke) anderen aan jou in die gewenste situatie (Toekomstwens)
6. Als de gewenste situatie 10 is, en de ergste situatie 0, waar sta je dan nu op deze
schaal?(Platformbepaling) Wat maakt dat je daarop dit en niet lager?
(Sterkteperspectief)
7. Wat doe je al dat helpt? Wat nog meer? Wat heb je overwogen om te doen?
(Sterkteperspectief)
8. Wanneer was het cijfer al iets hoger? Hoe lukte je dat? (Platformbepaling)
