Criminologische psychologie
DEEL I. Een inleiding in de criminologische psychologie
1. EEN SCHETS VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
2. BIOPSYCHOSOCIALE VERKLARINGEN VOOR HET PLEGEN VAN CRIMINALITEIT
3. HET BLIJVEN PLEGEN VS. HET STOPZETTEN VAN EEN CRIMINELE CARRIÈRE
4. HET VOORSPELLEN VAN CRIMINEEL GEDRAG
5. SPECIFIEKE TOEPASSINGEN
1. Een schets van de criminologische psychologie
De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Psychologie als 1 van de mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te bestuderen en verklaren
Belangrijke grondleggers
William Stern
- Duitse academicus in VS door Jodenvervolging (ook getuigendeskundige in rechtbank)
- Psychologie toegepast op het recht
- Baanbrekend onderzoek naar de peilbaarheid van het geheugen
o Kunnen we ons geheugen wel vertrouwen?
o Onderzoek uit mensen hun ervaringen, herinneringen, geheugen
o Psychology of Testimony
o Experimenten, mock crimes, stage crimes
Gaven heel uiteenlopende verklaringen, daarom psychologie binnenbrengen in het recht
Hugo Münsterberg
- Claimde grondlegger te zijn van de psychologie toegepast op het recht in de VS
- Enorme kritisch, openlijk negatief tegen politie, justitie
- Bouwde voort op werk van Stern maar erkende dit niet
- Negatieve invloed door negatieve opstelling: psychologie TEGEN het recht
Franz von Liszt
- Bedenker van geïntegreerde strafrechtswetenschap
o Fenomenen bestuderen door integratie van verschillende invalshoeken
o Band empirisch onderzoek en strafrecht
- Vergelijkbaar onderzoek
Hans Gross
- Strafjurist en criminoloog
- Focus op brede toepassing van psychologische inzichten op de strafrechtsbedeling
o Hoe nemen rechters beslissingen?
o Onderzoek en bevragingen over de waarneming van mensen en impact op hun geheugen
- ‘Founding Father’ in Europa
- Schreef broek over criminologische psychologie
Gustav Aschaffenburg
- Duitse psychiater
- Grondlegger criminele psychologie (psychologische en psychiatrische)
o Shift naar daders en criminologische psychologie (de psychologie van misdadigers)
1
, o Waarom pleegt iemand criminaliteit?
Hilde Kaufmann en Erich Wulffen
- In navolging van Gustav deden ze diep onderzoek naar de oorzaken van crimineel gedrag vanuit psychologie en daders
De Leuvense traditie
Louis Braffort
- Oprichter Leuvense school voor criminologie, jurist
- Voerde geen criminologisch psychologisch onderzoek uit maar het belang ervan zag hij en integreerde hij in de vakken
Etienne Degreeff
- 2de voorzitter Leuvense school voor criminologie, geneeskundige, psychiater
- Gebruikte haar werkervaring in het onderzoek naar daders
o Waarom plegen mensen passionele moorden?
- Uitvinding criminogenese
o Analyse van misdrijf waarbij we gaan ontleden om te zien hoe het kunnen gebeuren is
René Dellaert
- Voorzitter na Degreeff, arts, opvoedkundige, psychiater
- Combineerde het medische en psychiatrische en paste dit toe op daders (pedagogische en psychiatrische)
- Mens bekijken in globaal mensbeeld, interdisciplinaire kijk
o Niet herleiden tot het psychiatrische
- Voorstander klinische behandeling van daders
Steven De Batselier
- Nam afstand van de klinische benadering
- Voorrechter kritische criminologie
- Aandacht voor de impact van omgeving
o Niet enkel hoofd speelt een rol, ook de maatschappij, opvoeding
- Criminaliteit als product van de maatschappij en psychopathologie van de normale mens (iedere mens heeft wel iets)
Johan Goethals
- Pleitte voor geïntegreerde benadering, verder dan het individu
- Waarom stoppen mensen met crimineel gedrag?
- Onderzoek naar onveiligheidsgevoelens
Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
2
, Rechtspsychologie (breedste discipline)
- Heel breed toepassingsgebied en focus; elke vorm van gedrag onder invloed van de wet
- Focus op daders, getuigen en slachtoffers
- Vooral kijk naar optreden van politiële en justitiële autoriteiten en advocatuur
- Empirisch onderzoek, interviews, …
- Unieke kenmerken: justitiële autoriteiten, advocatuur, getuigen
Forensische psychologie
- Brede definitie: alles van psychologie dat iets forensisch/rechtelijk getint is
- !Enge definitie!: individuele gevallen, casussen
o Risicotaxatie = het risico dat iemand na vervolging en vrijlating voor een misdrijf, terug een misdrijf gaat plegen
o Straftoemeting (welke straf opleggen): forensische psychologen worden ingeschakeld om de meest geschikte
straf te vinden en bepalen of de straf toerekeningsvatbaar is
o Altijd in individuele gevallen
- Vooral behandelingsgericht (klinisch aspect)
- Doelgroepen:
Police psychology
- Focus op toepassing van psychologische inzichten bij training van politieambtenaren
o Hoe selectie maken voor het aanwerven van politieambtenaren?
Correctional psychology
- Correctionele context (bv. gevangenis, forensisch psychiatrische instellingen, …)
- Inzichten inzetten voor de behandeling van de mensen die die context
o Hoe mensen het best begeleiden en behandelen om hen klaar te maken om terug in de maatschappij in te
treden?
- Focus op rehabilitatie
Investigative psychology
- Daderprofilering: dader zoeken op basis van kenmerken om het plaats delict
- Profielanalyse: mogelijke dader, profiel opmaken van persoonlijkheid en zo inspelen bij verhoring
- Vele raakvlakken met rechtspsychologie en criminologische psychologie
Criminologische psychologie
- Focus op daders en verdachten (niet slachtoffers en getuigen)
- Strafrechtelijke context
3
, Wat is criminologische psychologie?
Overlap en raakvlakken met aanverwante disciplines
Geen eenduidigheid, wel enkele gemene delers
- Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
o Pleger = we weten zeker dat die de dader is
o Verdachte = enkel een vermoeden dat die de dader is
- Verklaring voor het plegen van crimineel gedrag
o Psychologische verklaringen
- Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging
Enkele vragen
- Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
- Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen
- Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van crimineel gedrag?
4
DEEL I. Een inleiding in de criminologische psychologie
1. EEN SCHETS VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
2. BIOPSYCHOSOCIALE VERKLARINGEN VOOR HET PLEGEN VAN CRIMINALITEIT
3. HET BLIJVEN PLEGEN VS. HET STOPZETTEN VAN EEN CRIMINELE CARRIÈRE
4. HET VOORSPELLEN VAN CRIMINEEL GEDRAG
5. SPECIFIEKE TOEPASSINGEN
1. Een schets van de criminologische psychologie
De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Psychologie als 1 van de mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te bestuderen en verklaren
Belangrijke grondleggers
William Stern
- Duitse academicus in VS door Jodenvervolging (ook getuigendeskundige in rechtbank)
- Psychologie toegepast op het recht
- Baanbrekend onderzoek naar de peilbaarheid van het geheugen
o Kunnen we ons geheugen wel vertrouwen?
o Onderzoek uit mensen hun ervaringen, herinneringen, geheugen
o Psychology of Testimony
o Experimenten, mock crimes, stage crimes
Gaven heel uiteenlopende verklaringen, daarom psychologie binnenbrengen in het recht
Hugo Münsterberg
- Claimde grondlegger te zijn van de psychologie toegepast op het recht in de VS
- Enorme kritisch, openlijk negatief tegen politie, justitie
- Bouwde voort op werk van Stern maar erkende dit niet
- Negatieve invloed door negatieve opstelling: psychologie TEGEN het recht
Franz von Liszt
- Bedenker van geïntegreerde strafrechtswetenschap
o Fenomenen bestuderen door integratie van verschillende invalshoeken
o Band empirisch onderzoek en strafrecht
- Vergelijkbaar onderzoek
Hans Gross
- Strafjurist en criminoloog
- Focus op brede toepassing van psychologische inzichten op de strafrechtsbedeling
o Hoe nemen rechters beslissingen?
o Onderzoek en bevragingen over de waarneming van mensen en impact op hun geheugen
- ‘Founding Father’ in Europa
- Schreef broek over criminologische psychologie
Gustav Aschaffenburg
- Duitse psychiater
- Grondlegger criminele psychologie (psychologische en psychiatrische)
o Shift naar daders en criminologische psychologie (de psychologie van misdadigers)
1
, o Waarom pleegt iemand criminaliteit?
Hilde Kaufmann en Erich Wulffen
- In navolging van Gustav deden ze diep onderzoek naar de oorzaken van crimineel gedrag vanuit psychologie en daders
De Leuvense traditie
Louis Braffort
- Oprichter Leuvense school voor criminologie, jurist
- Voerde geen criminologisch psychologisch onderzoek uit maar het belang ervan zag hij en integreerde hij in de vakken
Etienne Degreeff
- 2de voorzitter Leuvense school voor criminologie, geneeskundige, psychiater
- Gebruikte haar werkervaring in het onderzoek naar daders
o Waarom plegen mensen passionele moorden?
- Uitvinding criminogenese
o Analyse van misdrijf waarbij we gaan ontleden om te zien hoe het kunnen gebeuren is
René Dellaert
- Voorzitter na Degreeff, arts, opvoedkundige, psychiater
- Combineerde het medische en psychiatrische en paste dit toe op daders (pedagogische en psychiatrische)
- Mens bekijken in globaal mensbeeld, interdisciplinaire kijk
o Niet herleiden tot het psychiatrische
- Voorstander klinische behandeling van daders
Steven De Batselier
- Nam afstand van de klinische benadering
- Voorrechter kritische criminologie
- Aandacht voor de impact van omgeving
o Niet enkel hoofd speelt een rol, ook de maatschappij, opvoeding
- Criminaliteit als product van de maatschappij en psychopathologie van de normale mens (iedere mens heeft wel iets)
Johan Goethals
- Pleitte voor geïntegreerde benadering, verder dan het individu
- Waarom stoppen mensen met crimineel gedrag?
- Onderzoek naar onveiligheidsgevoelens
Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
2
, Rechtspsychologie (breedste discipline)
- Heel breed toepassingsgebied en focus; elke vorm van gedrag onder invloed van de wet
- Focus op daders, getuigen en slachtoffers
- Vooral kijk naar optreden van politiële en justitiële autoriteiten en advocatuur
- Empirisch onderzoek, interviews, …
- Unieke kenmerken: justitiële autoriteiten, advocatuur, getuigen
Forensische psychologie
- Brede definitie: alles van psychologie dat iets forensisch/rechtelijk getint is
- !Enge definitie!: individuele gevallen, casussen
o Risicotaxatie = het risico dat iemand na vervolging en vrijlating voor een misdrijf, terug een misdrijf gaat plegen
o Straftoemeting (welke straf opleggen): forensische psychologen worden ingeschakeld om de meest geschikte
straf te vinden en bepalen of de straf toerekeningsvatbaar is
o Altijd in individuele gevallen
- Vooral behandelingsgericht (klinisch aspect)
- Doelgroepen:
Police psychology
- Focus op toepassing van psychologische inzichten bij training van politieambtenaren
o Hoe selectie maken voor het aanwerven van politieambtenaren?
Correctional psychology
- Correctionele context (bv. gevangenis, forensisch psychiatrische instellingen, …)
- Inzichten inzetten voor de behandeling van de mensen die die context
o Hoe mensen het best begeleiden en behandelen om hen klaar te maken om terug in de maatschappij in te
treden?
- Focus op rehabilitatie
Investigative psychology
- Daderprofilering: dader zoeken op basis van kenmerken om het plaats delict
- Profielanalyse: mogelijke dader, profiel opmaken van persoonlijkheid en zo inspelen bij verhoring
- Vele raakvlakken met rechtspsychologie en criminologische psychologie
Criminologische psychologie
- Focus op daders en verdachten (niet slachtoffers en getuigen)
- Strafrechtelijke context
3
, Wat is criminologische psychologie?
Overlap en raakvlakken met aanverwante disciplines
Geen eenduidigheid, wel enkele gemene delers
- Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
o Pleger = we weten zeker dat die de dader is
o Verdachte = enkel een vermoeden dat die de dader is
- Verklaring voor het plegen van crimineel gedrag
o Psychologische verklaringen
- Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging
Enkele vragen
- Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
- Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen
- Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van crimineel gedrag?
4
