SOCIOLOGIE
Inleiding
Sociologie?
➢ Latijn en Grieks:
o Socius (metgezel), societas (samenleving), logos (kennis, leer, kunde)
➢ Samenlevingskunde/maatschappijkunde
➢ Oorsprong:
o E.J. Sieyès rond 1748-1836
▪ Ideeën een manuscript (niet gepubliceerd)
▪ Later werk gepubliceerd: Qu’est-ce que le tiers état?
▪ Vaststelling:
• Macht overheerst door 1ste en 2de stand
• 3de stand (ambachtslieden) heeft geen politieke macht
▪ Doel: inrichting van nieuwe samenleving tijdens Franse Revolutie
▪ Zijn denken: normatieve betekenis:
• Hoe kan de samenleving het beste worden ingericht? Hoe
ziet ‘het goede leven’ eruit in zo’n nieuwe samenleving?
Auguste Comte
➢ 1ste socioloog (in wetenschappelijke betekenis)(1830)
➢ Cours de philosophie positive:
o Sociologie als hoogste en meest complexe wetenschap, het toppunt van
wetenschapsbeoefening
➢ Sociologie als empirische wetenschap:
o Kennis verkrijgen door objectief observeren
o In navolging van natuurwetenschappen: beschrijvend, objectief en empirisch
o Via onderzoek opzoek naar wetmatigheden
1.1 Een beeld van een titel
Sociologie
➢ Samenlevingsspel (samenleving is speelveld):
o Speelveld, spelregels, spelers
o Informele/formele regels
o Iedereen speelt het spel, sommigen krijgen meer waardering
o Afspraken voor als je regels niet nakomt en hoe je best moet communiceren
o Mensen die het spel niet meespelen
▪ Coach: achter de schermen de touwtjes in handen
▪ Socioloog: neemt het spel waar, doet een empirisch onderzoek en beschrijft dan
op wetenschappelijke manier
➢ In het spel: formele en informele leiders
o Formeel: via officiële kanalen op die positie geraakt
o Informeel: niet officieel, een persoon met toch invloed op anderen
Positionaliteit ( > wetenschapper moet zich hiervan bewust zijn)
, ➢ Wetenschapper en positionaliteit
o Een wetenschapper moet neutraal proberen zijn iedereen heeft voorkeuren bepaald
door positionaliteit
o Ieder zijn identiteit heeft kenmerken → heeft invloed op hoe je werkelijkheid waarneemt,
je moet jezelf daar bewust van zijn en van de impact bewust zijn
➢ Dimensies: hoe heeft je positionaliteit invloed op...
1. Onderzoekstopic
→ Een zwarte vrouw zal sneller onderzoek doen naar onderdrukking dan een witte man
2. Epistemologie (wat je weet)
3. Ontologie (wat je kan observeren)
4. Methodologie (methodologische keuzes)
5. Onderzoeker-als-instrument (relatie met de onderzoeksparticipanten)
6. Communicatie (hoe je jezelf vertegenwoordigt in communicatie)
➢ Positionality Statement
De auteur geeft mee wat voor impact ze kan hebben op onderzoek met hun positionaliteit zodat
de lezer beter begrijpt hoe persoonlijke factoren en rol spelen
Intersectionaliteit (https://www.youtube.com/watch?v=O1islM0ytkE)
➢ ≠ positionaliteit, wel verwant
➢ Een concept dat beschrijft hoe sociale identiteitskenmerken gelijktijdig en in samenhang invloed
hebben op hoe mensen privileges ervaren of juist worden onderdrukt.
o Minstens twee kenmerken zorgen ervoor dat je voor- of nadelen ervaart
o Sociale identiteitskenmerken: gender, etniciteit, religie, handicap,…
➢ Kruispuntdenken, analytisch begrip
➢ Unieke vorm discriminatie, geen éxtra discriminatie
Positionaliteit vs intersectionaliteit
Begrip Betekenis Focus
Bewust zijn van je eigen positie en hoe die je perspectief Het individu en zijn/haar
Positionaliteit
beïnvloedt rol
Hoe verschillende identiteitskenmerken samen De maatschappij en
Intersectionaliteit
ongelijkheid of privilege vormen structuren
1.2 Het dagelijks leven door de sociologische lens
Sociologische lens
➢ Bedoeld om de allerlei regelmatigheden en de achterliggende werkelijkheid achter onze
eerste waarnemingen te ‘lezen’
➢ Socioloog kijkt door deze lens, net als een bioloog die door microscoop kijkt.
➢ Imaginair instrument om mee naar de werkelijkheid te kijken.
➢ Socioloog heeft kennis en vaardigheden nodig om te snappen en verklaren wat er achter de lens
gebeurt en dat is de sociologische verbeelding
Sociologische verbeelding/sociological imagination
, ➢ Charles Wright Mills:
o Sociological imagination.
o “the vivid awareness of the relationship between experience and the wider society” (=
manier van kijken naar de samenleving).
o Het is het vermogen om te begrijpen dat iemands persoonlijke situatie in verband staat
met maatschappelijke krachten en de ruimere historische context.
o Jouw eigen verhaal is op ontelbare wijzen beïnvloed door sociale structuren en mensen
die voor jou kwamen.
o 3 componenten van de verbeelding:
1) Geschiedenis (hoe kwam samenleving tot stand en hoe verandert ze?)
2) Biografie (welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?)
3) Sociale structuur (hoe werken maatschappelijke instituties, wat zijn de
dominante instituties, hoe houden ze maatschappelijke orden in stand?)
➢ Voorbeelden:
o Heel wat jongeren volgen vandaag universitair onderwijs (biografie). Dit is niet louter het
resultaat van de intelligentie van die jongeren. De samenleving en haar
beroepenstructuur (sociale structuur) beïnvloedt de wens van jongeren om universitair
onderwijs te volgen. Bedrijven vragen naar hooggeschoolde werknemers. Dit heeft te
maken met het industrialisatieproces van de 19de eeuw waardoor een grotere
kennisbehoefte ontstond (geschiedenis).
o Heel wat mensen leven in armoede (biografie). Dit is niet louter het gevolg van
persoonlijke tegenslagen (ziekte, gebrek aan opleiding, financiële gevolgen van een
ongeluk of echtscheiding…), maar er spelen ook structurele kwesties, zoals een gebrek
aan goedbetaalde jobs voor laaggeschoolden, sociale ongelijkheid en discriminatie op
de arbeidsmarkt (sociale structuur). Deze structurele processen hangen op hun beurt
samen met tal van historische gebeurtenissen, zoals de opkomst van het kapitalisme of
het koloniaal verleden van een land of regio (historisch)
o Veel jonge mensen hebben mentale problemen (burn-out, depressie…) (biografie). Dit
hangt samen met het feit dat de huidige arbeidsmarkt gekenmerkt wordt door hoge
prestatiedruk, onzekerheid en de eis om altijd en overal beschikbaar te zijn (sociale
structuur). De overgang naar deze sterk gedigitaliseerde prestatiemaatschappij creëerde
kansen, maar zorgde ook voor spanningen (geschiedenis)
➢ Voorwaarde om de verbeelding te kunnen toepassen:
o “Being able to think ourselves, away from the familiar routines of our daily lives in order to
look anew – Mills” = men moet de schijnbare vanzelfsprekendheden van het dagelijkse
leven overstijgen.
o De dagelijkse werkelijkheid moet in haar ruimere historische en sociale context worden
geplaatst.
▪ Kan alleen door afstand te nemen van vanzelfsprekendheden (zoals routines)
1.2.1 Selectieve waarneming
Common sense (routines in denken) en routineus handelen
➢ Positief voor het dagelijks leven
, ➢ Leiden tegelijk tot een vertekend beeld van de werkelijkheid. (Maakt dagelijks leven praktischer,
maar we kunnen niet goed gedachten lo laten)
Selectieve waarneming van de werkelijkheid
➢ Vanuit onze eigen positie in de wereld
➢ Positie heeft een aantal kenmerken die selectiviteit verklaren:
1) Fysieke en sociale beperkingen: je kan niet overal zijn en niet iedereen heeft bepaalde soorten
mensen in zijn omgeving (bv. homo’s) en daardoor missen we informatie
2) Belangen: iedereen heeft een positie, voor sommige dingen ga je ontvankelijker zijn dan voor
andere
3) Kennis en informatie: je zal meer openstaan voor andere meningen als je (voor)kennis hebt
4) Voorkeur en afkeur: bepaald door opvoeding, verandert ook door de tijd (denk maar aan mode)
1.2.2 Referentiekaders
Sociale bril
➢ Selectieve waarneming begint niet altijd opnieuw, vanuit eerdere ervaringen bouwen we een raam
op dat onze latere waarnemingen zal beïnvloeden. = sociale bril/referentiekader
➢ Kenmerken:
o Een geheel: al onze waarnemingen gebeuren vanuit hetzelfde kader, iedereen heeft één
sociale bril
o Stabiel, maar niet onveranderlijk: veranderingen in onze situatie beïnvloeden na verloop
van tijd ook ons kader
o Zoveel referentiekaders als er individuen zijn: een ervaring is voor iedereen anders en
iedereen zijn leven is anders, twee mensen kunnen dus niet dezelfde sociale bril dragen
o Gedeelde referentiekaders wanneer grote groepen individuen in ongeveer dezelfde
sociale omstandigheden opgroeien of werken: ze hebben een soort van dezelfde
ervaringen
➢ Verscheidenheid waardoor we verschillend reageren op en anders verslag uitbrengen over
dezelfde gebeurtenissen, zo ontstaat een verschil tussen de zakelijke werkelijkheid en de
beleefde werkelijkheid:
➢ De beleefde werkelijkheid stuurt ons handelen even sterk, of zelfs sterker dan de zakelijke
werkelijkheid
Thomas theorema
➢ “if people define situations as real, they become real in their consequences”
o We stemmen ons gedrag af op onze waarnemingen en deze niet echte waarnemingen
kunnen hierdoor werkelijkheid worden
o Vb. Trump zegt dat het slecht gaat met een bank, mensen gaan hun geld dan wegnemen
en dan zal het effectief slecht gaan met die bank
➢ Toepassingen:
Inleiding
Sociologie?
➢ Latijn en Grieks:
o Socius (metgezel), societas (samenleving), logos (kennis, leer, kunde)
➢ Samenlevingskunde/maatschappijkunde
➢ Oorsprong:
o E.J. Sieyès rond 1748-1836
▪ Ideeën een manuscript (niet gepubliceerd)
▪ Later werk gepubliceerd: Qu’est-ce que le tiers état?
▪ Vaststelling:
• Macht overheerst door 1ste en 2de stand
• 3de stand (ambachtslieden) heeft geen politieke macht
▪ Doel: inrichting van nieuwe samenleving tijdens Franse Revolutie
▪ Zijn denken: normatieve betekenis:
• Hoe kan de samenleving het beste worden ingericht? Hoe
ziet ‘het goede leven’ eruit in zo’n nieuwe samenleving?
Auguste Comte
➢ 1ste socioloog (in wetenschappelijke betekenis)(1830)
➢ Cours de philosophie positive:
o Sociologie als hoogste en meest complexe wetenschap, het toppunt van
wetenschapsbeoefening
➢ Sociologie als empirische wetenschap:
o Kennis verkrijgen door objectief observeren
o In navolging van natuurwetenschappen: beschrijvend, objectief en empirisch
o Via onderzoek opzoek naar wetmatigheden
1.1 Een beeld van een titel
Sociologie
➢ Samenlevingsspel (samenleving is speelveld):
o Speelveld, spelregels, spelers
o Informele/formele regels
o Iedereen speelt het spel, sommigen krijgen meer waardering
o Afspraken voor als je regels niet nakomt en hoe je best moet communiceren
o Mensen die het spel niet meespelen
▪ Coach: achter de schermen de touwtjes in handen
▪ Socioloog: neemt het spel waar, doet een empirisch onderzoek en beschrijft dan
op wetenschappelijke manier
➢ In het spel: formele en informele leiders
o Formeel: via officiële kanalen op die positie geraakt
o Informeel: niet officieel, een persoon met toch invloed op anderen
Positionaliteit ( > wetenschapper moet zich hiervan bewust zijn)
, ➢ Wetenschapper en positionaliteit
o Een wetenschapper moet neutraal proberen zijn iedereen heeft voorkeuren bepaald
door positionaliteit
o Ieder zijn identiteit heeft kenmerken → heeft invloed op hoe je werkelijkheid waarneemt,
je moet jezelf daar bewust van zijn en van de impact bewust zijn
➢ Dimensies: hoe heeft je positionaliteit invloed op...
1. Onderzoekstopic
→ Een zwarte vrouw zal sneller onderzoek doen naar onderdrukking dan een witte man
2. Epistemologie (wat je weet)
3. Ontologie (wat je kan observeren)
4. Methodologie (methodologische keuzes)
5. Onderzoeker-als-instrument (relatie met de onderzoeksparticipanten)
6. Communicatie (hoe je jezelf vertegenwoordigt in communicatie)
➢ Positionality Statement
De auteur geeft mee wat voor impact ze kan hebben op onderzoek met hun positionaliteit zodat
de lezer beter begrijpt hoe persoonlijke factoren en rol spelen
Intersectionaliteit (https://www.youtube.com/watch?v=O1islM0ytkE)
➢ ≠ positionaliteit, wel verwant
➢ Een concept dat beschrijft hoe sociale identiteitskenmerken gelijktijdig en in samenhang invloed
hebben op hoe mensen privileges ervaren of juist worden onderdrukt.
o Minstens twee kenmerken zorgen ervoor dat je voor- of nadelen ervaart
o Sociale identiteitskenmerken: gender, etniciteit, religie, handicap,…
➢ Kruispuntdenken, analytisch begrip
➢ Unieke vorm discriminatie, geen éxtra discriminatie
Positionaliteit vs intersectionaliteit
Begrip Betekenis Focus
Bewust zijn van je eigen positie en hoe die je perspectief Het individu en zijn/haar
Positionaliteit
beïnvloedt rol
Hoe verschillende identiteitskenmerken samen De maatschappij en
Intersectionaliteit
ongelijkheid of privilege vormen structuren
1.2 Het dagelijks leven door de sociologische lens
Sociologische lens
➢ Bedoeld om de allerlei regelmatigheden en de achterliggende werkelijkheid achter onze
eerste waarnemingen te ‘lezen’
➢ Socioloog kijkt door deze lens, net als een bioloog die door microscoop kijkt.
➢ Imaginair instrument om mee naar de werkelijkheid te kijken.
➢ Socioloog heeft kennis en vaardigheden nodig om te snappen en verklaren wat er achter de lens
gebeurt en dat is de sociologische verbeelding
Sociologische verbeelding/sociological imagination
, ➢ Charles Wright Mills:
o Sociological imagination.
o “the vivid awareness of the relationship between experience and the wider society” (=
manier van kijken naar de samenleving).
o Het is het vermogen om te begrijpen dat iemands persoonlijke situatie in verband staat
met maatschappelijke krachten en de ruimere historische context.
o Jouw eigen verhaal is op ontelbare wijzen beïnvloed door sociale structuren en mensen
die voor jou kwamen.
o 3 componenten van de verbeelding:
1) Geschiedenis (hoe kwam samenleving tot stand en hoe verandert ze?)
2) Biografie (welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?)
3) Sociale structuur (hoe werken maatschappelijke instituties, wat zijn de
dominante instituties, hoe houden ze maatschappelijke orden in stand?)
➢ Voorbeelden:
o Heel wat jongeren volgen vandaag universitair onderwijs (biografie). Dit is niet louter het
resultaat van de intelligentie van die jongeren. De samenleving en haar
beroepenstructuur (sociale structuur) beïnvloedt de wens van jongeren om universitair
onderwijs te volgen. Bedrijven vragen naar hooggeschoolde werknemers. Dit heeft te
maken met het industrialisatieproces van de 19de eeuw waardoor een grotere
kennisbehoefte ontstond (geschiedenis).
o Heel wat mensen leven in armoede (biografie). Dit is niet louter het gevolg van
persoonlijke tegenslagen (ziekte, gebrek aan opleiding, financiële gevolgen van een
ongeluk of echtscheiding…), maar er spelen ook structurele kwesties, zoals een gebrek
aan goedbetaalde jobs voor laaggeschoolden, sociale ongelijkheid en discriminatie op
de arbeidsmarkt (sociale structuur). Deze structurele processen hangen op hun beurt
samen met tal van historische gebeurtenissen, zoals de opkomst van het kapitalisme of
het koloniaal verleden van een land of regio (historisch)
o Veel jonge mensen hebben mentale problemen (burn-out, depressie…) (biografie). Dit
hangt samen met het feit dat de huidige arbeidsmarkt gekenmerkt wordt door hoge
prestatiedruk, onzekerheid en de eis om altijd en overal beschikbaar te zijn (sociale
structuur). De overgang naar deze sterk gedigitaliseerde prestatiemaatschappij creëerde
kansen, maar zorgde ook voor spanningen (geschiedenis)
➢ Voorwaarde om de verbeelding te kunnen toepassen:
o “Being able to think ourselves, away from the familiar routines of our daily lives in order to
look anew – Mills” = men moet de schijnbare vanzelfsprekendheden van het dagelijkse
leven overstijgen.
o De dagelijkse werkelijkheid moet in haar ruimere historische en sociale context worden
geplaatst.
▪ Kan alleen door afstand te nemen van vanzelfsprekendheden (zoals routines)
1.2.1 Selectieve waarneming
Common sense (routines in denken) en routineus handelen
➢ Positief voor het dagelijks leven
, ➢ Leiden tegelijk tot een vertekend beeld van de werkelijkheid. (Maakt dagelijks leven praktischer,
maar we kunnen niet goed gedachten lo laten)
Selectieve waarneming van de werkelijkheid
➢ Vanuit onze eigen positie in de wereld
➢ Positie heeft een aantal kenmerken die selectiviteit verklaren:
1) Fysieke en sociale beperkingen: je kan niet overal zijn en niet iedereen heeft bepaalde soorten
mensen in zijn omgeving (bv. homo’s) en daardoor missen we informatie
2) Belangen: iedereen heeft een positie, voor sommige dingen ga je ontvankelijker zijn dan voor
andere
3) Kennis en informatie: je zal meer openstaan voor andere meningen als je (voor)kennis hebt
4) Voorkeur en afkeur: bepaald door opvoeding, verandert ook door de tijd (denk maar aan mode)
1.2.2 Referentiekaders
Sociale bril
➢ Selectieve waarneming begint niet altijd opnieuw, vanuit eerdere ervaringen bouwen we een raam
op dat onze latere waarnemingen zal beïnvloeden. = sociale bril/referentiekader
➢ Kenmerken:
o Een geheel: al onze waarnemingen gebeuren vanuit hetzelfde kader, iedereen heeft één
sociale bril
o Stabiel, maar niet onveranderlijk: veranderingen in onze situatie beïnvloeden na verloop
van tijd ook ons kader
o Zoveel referentiekaders als er individuen zijn: een ervaring is voor iedereen anders en
iedereen zijn leven is anders, twee mensen kunnen dus niet dezelfde sociale bril dragen
o Gedeelde referentiekaders wanneer grote groepen individuen in ongeveer dezelfde
sociale omstandigheden opgroeien of werken: ze hebben een soort van dezelfde
ervaringen
➢ Verscheidenheid waardoor we verschillend reageren op en anders verslag uitbrengen over
dezelfde gebeurtenissen, zo ontstaat een verschil tussen de zakelijke werkelijkheid en de
beleefde werkelijkheid:
➢ De beleefde werkelijkheid stuurt ons handelen even sterk, of zelfs sterker dan de zakelijke
werkelijkheid
Thomas theorema
➢ “if people define situations as real, they become real in their consequences”
o We stemmen ons gedrag af op onze waarnemingen en deze niet echte waarnemingen
kunnen hierdoor werkelijkheid worden
o Vb. Trump zegt dat het slecht gaat met een bank, mensen gaan hun geld dan wegnemen
en dan zal het effectief slecht gaan met die bank
➢ Toepassingen:
