ZSO 13
De genetische basis van kanker
Inleiding
tijdens ontwikkeling:
→ ontstaan specifieke weefsels en organen door geprogrammeerde
celdeling en celdifferentiatie
bij volwassenen:
- bij veel weefsels enkel geprogrammeerde celdeling om cellen te vervangen die
normaal / door letsel verloren gaan
- andere cellen delen zich routinematig om afgestorven cellen te vervangen
soms wijken delende en differentiërende cellen af van normaal genetisch programma
→ ontstaan tumoren of neoplasmata (nieuwe groei)
transformatie = proces waarbij cel vermogen verliest om beperkt te blijven in
groeieigenschappen
(transformatie niet verwarren met transformatie van cel door exogeen DNA op te nemen)
getransformeerde cellen blijven bij elkaar in enkele massa
→ goedaardige tumor
→ met chirurgische ingreep volledige genezing
hersentumoren zijn uitzonderingen → tasten belangrijke cellen aan
ongereguleerde celdeling van getransformeerde cellen te zien aan kweekschaal
normale fibroblastcellen hechten aan opp van schaal en delen totdat ze met elkaar in
contact komen
→ ontstaan monolaag (enkele laag) die de schaal bedekt
→ veroorzaakt door contactremming
= proces waarbij cellen communiceren + celdeling stopt
getransformeerde cellen vertonen geen contactremming
→ blijven groeien en delen na contact met buren
→ stapelen zich op in meerdere lagen
cellen van tumor kunnen omliggende weefsels binnendringen + vernietigen
→ kwaadaardige tumor
→ kanker
kwaadaardige tumoren kunnen afbreken + door bloed- en lymfestelsel bewegen
→ vorming tumoren op andere locaties in lichaam
metastase = verspreiding kwaadaardige tumorcellen door lichaam
, maligniteit → dood tot gevolg
- secundaire infecties
- schade kritieke organen
- stofwisselingsproblemen
- …
oncogenese = initiatie van tumoren in organisme
Relatie tussen celcyclus en kanker
tijdens ontwikkeling: weefsels geproduceerd door
celproliferatie
tijdens aantal celdelingen: nageslachtcellen beginnen genen tot expressie te brengen die
specifiek zijn voor het weefsel
= cel differentiatie
celproliferatie = proces waarbij cellen zich vermenigvuldigen en delen om het aantal cellen in
een weefsel of organisme te vergroten
in sommige weefsels : celdifferentiatie geassocieerd met progressief verlies aan de
mogelijkheid om cellen te prolifereren
→ deze cellen zijn terminaal gedifferentieerde cellen
→ beperkte levensduur in weefsel
→ worden vervangen door jongere cellen die w geproduceerd door deling van
niet-gespecialeerde cellen (stamcellen) die klein deel vormen van cellen in weefsel
die in staat zijn tot verkoopvernieuwing
koppeling van groei aan differentiatie van weefsel NIET noodzakelijk
→ cellen kunnen zich delen zonder terminale differentiatie te ondergaan
→ bij kwaadaardige neoplasmata slagen meeste dochtercellen er niet in om genetische
programmas die terminale differentiatie reguleren volledig tot expressie te brengen
Moleculaire controle van de celcyclus
→ alle chromosomen dupliceren + verdelen over
nageslachtcellen
celcylcus 4 fase,:
- gap 1 (G1)
- synthese (S)
- gap 2 (G2)
- mitose (M)
→ checkpoint en regulatorische informatie
controleren celcyclus
→ checkpoints houden celcyclus tegen als er schade in
het genoom of celcyclus machine zit
→ zo kan cel vernietigd worden of schade hersteld worden
De genetische basis van kanker
Inleiding
tijdens ontwikkeling:
→ ontstaan specifieke weefsels en organen door geprogrammeerde
celdeling en celdifferentiatie
bij volwassenen:
- bij veel weefsels enkel geprogrammeerde celdeling om cellen te vervangen die
normaal / door letsel verloren gaan
- andere cellen delen zich routinematig om afgestorven cellen te vervangen
soms wijken delende en differentiërende cellen af van normaal genetisch programma
→ ontstaan tumoren of neoplasmata (nieuwe groei)
transformatie = proces waarbij cel vermogen verliest om beperkt te blijven in
groeieigenschappen
(transformatie niet verwarren met transformatie van cel door exogeen DNA op te nemen)
getransformeerde cellen blijven bij elkaar in enkele massa
→ goedaardige tumor
→ met chirurgische ingreep volledige genezing
hersentumoren zijn uitzonderingen → tasten belangrijke cellen aan
ongereguleerde celdeling van getransformeerde cellen te zien aan kweekschaal
normale fibroblastcellen hechten aan opp van schaal en delen totdat ze met elkaar in
contact komen
→ ontstaan monolaag (enkele laag) die de schaal bedekt
→ veroorzaakt door contactremming
= proces waarbij cellen communiceren + celdeling stopt
getransformeerde cellen vertonen geen contactremming
→ blijven groeien en delen na contact met buren
→ stapelen zich op in meerdere lagen
cellen van tumor kunnen omliggende weefsels binnendringen + vernietigen
→ kwaadaardige tumor
→ kanker
kwaadaardige tumoren kunnen afbreken + door bloed- en lymfestelsel bewegen
→ vorming tumoren op andere locaties in lichaam
metastase = verspreiding kwaadaardige tumorcellen door lichaam
, maligniteit → dood tot gevolg
- secundaire infecties
- schade kritieke organen
- stofwisselingsproblemen
- …
oncogenese = initiatie van tumoren in organisme
Relatie tussen celcyclus en kanker
tijdens ontwikkeling: weefsels geproduceerd door
celproliferatie
tijdens aantal celdelingen: nageslachtcellen beginnen genen tot expressie te brengen die
specifiek zijn voor het weefsel
= cel differentiatie
celproliferatie = proces waarbij cellen zich vermenigvuldigen en delen om het aantal cellen in
een weefsel of organisme te vergroten
in sommige weefsels : celdifferentiatie geassocieerd met progressief verlies aan de
mogelijkheid om cellen te prolifereren
→ deze cellen zijn terminaal gedifferentieerde cellen
→ beperkte levensduur in weefsel
→ worden vervangen door jongere cellen die w geproduceerd door deling van
niet-gespecialeerde cellen (stamcellen) die klein deel vormen van cellen in weefsel
die in staat zijn tot verkoopvernieuwing
koppeling van groei aan differentiatie van weefsel NIET noodzakelijk
→ cellen kunnen zich delen zonder terminale differentiatie te ondergaan
→ bij kwaadaardige neoplasmata slagen meeste dochtercellen er niet in om genetische
programmas die terminale differentiatie reguleren volledig tot expressie te brengen
Moleculaire controle van de celcyclus
→ alle chromosomen dupliceren + verdelen over
nageslachtcellen
celcylcus 4 fase,:
- gap 1 (G1)
- synthese (S)
- gap 2 (G2)
- mitose (M)
→ checkpoint en regulatorische informatie
controleren celcyclus
→ checkpoints houden celcyclus tegen als er schade in
het genoom of celcyclus machine zit
→ zo kan cel vernietigd worden of schade hersteld worden
