Samenvatting ALLE!! NOTITIES LES + BOEK + PPT

Geschiedenis van het
publiekrecht en de politiek
Hoofdstuk 1: inleiding
1.1. Definitie
1.A. Geschiedenis


1. Rechtsgeschiedenis = metajuridica


Rechtsgeschiedenis = geschiedenis van het recht
 Hoe samenleven?
 Maatschappij: regels & sancties
 Onderlinge regels; privaatrecht
 Machtsafspraken; publiekrecht
 Juridische mijlpalen in publiekrecht
 Relevant voor vandaag
 Nut: inzicht
Sancties & pakkans -> belangrijk
 Niet té streng, maar ook niet te mild
 Belang: maatschappij ordenen
Privaatrecht: wanneer afspraak niet nagekomen = schending van contract
Overheid vervolgt & spreekt straffen uit

1215= Magna Charta
Recht = perfecte resultante van de evoluties
 Wordt opgelegd door machthebbers
Religie & kerk hebben grote invloed + klimaat (nu meer dan vroeger)

Metajuridisch = louter juridisch overstijgend

!! vanuit historisch-wetenschappelijke invalshoek
`
Iedereen wordt geacht de wet te kennen = nemo censetur ignorare legem

Rechtsgeschiedenis als resultaat van de Historische Rechtsschule
 Carl Friedrich van Savigny (1779 – 1861)




2. Geschiedenis en recht dienen elkaar



1

,Toepassing van de norm in de tijd (heuristiek)
Wetshistorisch -> vooral gefocust op wet -> op zoek gaan in de
totstandkoming van een concrete wettekst naar de reden van de wet
(=ratio legis), om vervolgens de norm volgens de bedoeling van de
wetgever toe te passen

Rechtshistorisch -> gaat dieper/breder
 Context is belangrijk (maatschappelijk + wetenschappelijk)
 Gaat op zoek naar de indirecte bronnen van een bepaalde regel
en gebruikt daarbij de voorbereidende bronnen én ook andere
wetgeving (=rechtspraak + rechtsleer)
Historisch argument (inhoud recht)
o Plakkaat van Verlatinge -> Nederlanden scheuren zich af van Spanje
-> baseren zich op historische argumenten
o Vb. constitutionalisme, vakbonds-acquis
 Verworven rechten (= al gezien in het verleden)
Historische expertise (inhoud feiten)
o Vb. negationismeprocessen (= ontkennen van de holocaust =
strafbaar) -> historicus bijhalen
o Vb. tabakprocessen in de VS -> historici verlenen kennis in de
rechtbank
o Vb. Joegoslaviëtribunaal (massamoordenaars) -> geen experten in
grondgebied dus historici bijgeroepen
Tempus regit actum -> tijd beheert het vonnis/contract

Locus regit actum (regel van IPR) -> plaats beheert het vonnis/contract

Locus regit formam acti -> plaats van het document regelt het recht &
de vorm van de akte

Analogie: tempus regit formam acti

Vb. testament voor pastoor vóór 1789
- Inhoud: wie krijgt wat? Mag een testament?
- Vorm: na de Franse revolutie slechts 3 geldige testeervormen
Franse terminologie!

IPR = internationaal privaatrecht

 Wetsvoorstel -> uit parlement
 Wetsontwerp -> door uitvoerende macht
Remedie van toelichting -> bij wetsontwerp moet dit naar het advies van
het net van raad van staten -> wijzigingen kunnen worden doorgebracht


2

,2.A. Recht dient geschiedenis
Instellingen: dragers van de (politieke) macht (bv.koningen)
Vb. dynastieën
Vb. vredesverdragen (vb. verdrag van Londen)

BRONNEN
Opm. rechtsbronnen vs. Historische bronnen
Formele vs. Materiële rechtsbronnen

Formele= klassieke bronnen -> bv. wet, rechtsspraak, rechtsleer
Materiële = juridisch tot stand gekomen -> bv. parochieregisters,
boedelbeschrijving, aangifte erfenis


3. Continuïteit


Recht is continu in beweging

Evolutie de regel – evolutie de uitzondering (terug naar oude)

1789: Franse revolutie = breukmoment in het recht -> democratischere
burgermaatschappij -> pragmatisch conservatisme

14 juli: bestorming Bastille
Napoleon stelde orde op zaken

1830: Belgische onafhankelijkheidsstrijd
 Belgische grondwet met nodige vrijheden
 Realiseert monarchie/koningshuis

 Materiële continuïteit = ‘werkelijk land’
Hetzelfde probleem wordt doorheen de tijd op dezelfde manier
opgelost maar door een andere instelling -> soort van absolutisme

 Formele continuïteit = ‘wettelijke land’
Wetten & instellingen blijven doorheen de tijd hetzelfde, maar
binnen het land verandert vanalles
Bv. Schuttersgilde

Continu = vaak conservatief, maar ook progressief

Micro-vlak
 Juristen aan beiden zijden van een geschil
 Ieder ‘zijn’ waarheid
 Kan het recht zowel ten goede als ten slechte aanwijzen



3

, 4. Historische kritiek


= noodzakelijke reflex – clio als prostituee = geschiedenis kan worden
misbruikt
Papier is gewillig (het wettelijke land komt niet altijd overeen met
het werkelijke land)
o Studie van normatieve bronnen & doctrine = beperkt
o In vele edicten stonden tal van zware straffen, maar in praktijk
werden deze beperkt toegepast
o Law in action: wat gebeurt in realiteit met de wet? Wordt de
wettekst correct gebruikt door de rechter? -> het wettelijk land,
alvast een deel daarvan
vb. strenge strafregel vs. Werkelijke uitvoering, verzoening

vb. compositie = minnelijke schikking
afkopen van de straf

vb. 1996: aflasten doodstraf -> België = ‘achterlijk’
collaboratie = meehullen met de vijand
genade

jurist = kritisch (bv. grondwettelijk hof)

bepaalde documenten hebben intrinsieke waarden
bv. 1215: Magna Charta – Jan Zonder Land
 Mensen weten duidelijk op welke feiten welke straffen staan ->
belangrijk!
Kritische waarden
 wie is aan het woord?
 Plaats van de tekst in de hiërarchie der normen?
 Waarom kwam deze tekst tot stand?
 Is de tekst nog legitiem? (is de tekst nog altijd wettig?)
 Hoe oud is de tekst?
 Hoe is hij evolutief toegepast?


5. Historische achtergrond


Geschiedkundige achtergrond = ken de context!
 Begincompetentie: overzicht geschiedenis
 Tijdvakken: oudheid, middeleeuwen, vroegmoderne tijd, nieuwste
tijd
Prehistorie = geen geschreven bronnen

4