JODENDOM
Inhoud
Inleiding.............................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 1: Antieke Jodendom – ballingschap, diaspora, opstand.....................................8
Term ‘Hebreeër’ en ‘Jood’...............................................................................................8
Ballingschapsideologie:................................................................................................... 8
Ballingschap in Babel:...................................................................................................... 9
Monotheïsme................................................................................................................... 9
Opvallende bronnen over ‘monotheïsme’...................................................................10
Andere bronnen over jodendom:...................................................................................10
Nog bronnen:.............................................................................................................. 10
Ballingschapsideologie.................................................................................................. 10
Boek Daniël................................................................................................................... 10
Perzische tijd (539-332 VOT)......................................................................................... 11
Hellenistische en Romeinse Tijd (332 VOT- 380 NOT)....................................................12
Joodse stromingen pre-70:............................................................................................. 15
Romeinse periode.......................................................................................................... 17
Joodse stromingen na Grote Joodse Opstand (66-70)....................................................19
Tweede en Derde Opstand............................................................................................ 19
Joodse boeken............................................................................................................... 20
Hoofdstuk 2: Halacha: het hek voor de Torah en voor het Joodse leven als man en vrouw,
van wieg tot begrafenis.................................................................................................... 21
Halacha.......................................................................................................................... 21
Jodendom als levenswijze.............................................................................................. 23
Besnijdenis................................................................................................................. 23
Oepsjerin/Chalaka...................................................................................................... 23
Bar en bat mitswa...................................................................................................... 24
Huwelijk...................................................................................................................... 24
Huwelijksleven............................................................................................................ 25
Dood en rouw............................................................................................................. 25
Leven van alledag:..................................................................................................... 27
Joden in Gent................................................................................................................. 28
Mezoeza:....................................................................................................................... 28
Kledij.............................................................................................................................. 29
Gebeden........................................................................................................................ 30
Sjabbat.......................................................................................................................... 30
1|Pagina
, Homoseksualiteit........................................................................................................... 33
Hoofdstuk 3: Jodendom in dialoog met Hellenisme (Griekse filosofie)..............................33
Diadochen..................................................................................................................... 33
Jeruzalem....................................................................................................................... 33
Jeruzalem en Athene?................................................................................................. 33
Hellenistische filosofie................................................................................................... 34
Pierre Hadot: exercises spirituels...............................................................................34
Stoa levensfilosofie: gelukkig leven is leven in overeenstemming met Natuur...........34
Hellenistisch jodendom/diaspora...................................................................................35
Philo van Alexandrië/Philo de Jood.................................................................................35
Cleanthes, Hymne aan Zeus.......................................................................................35
Stoa: Logos en logos spermatikos..............................................................................35
De god der Stoïcijnen, logos, Pneuma pantheïsme.....................................................35
Twee scheppingen...................................................................................................... 35
Torah is pure filosofie.................................................................................................... 36
Plato (427-347)........................................................................................................... 36
Filosofische biografieën.............................................................................................. 36
Hoofdstuk 4: Jodendom in dialoog met christendom (vroege christendom tot laatantieke
oudheid)........................................................................................................................... 36
Saul/paulus.................................................................................................................... 36
Paulus en het Joods-christendom...................................................................................37
Corpus Paulinum............................................................................................................ 37
Paulus’ theologie........................................................................................................... 37
Paulus’ dood.................................................................................................................. 38
Receptie van Paulus...................................................................................................... 38
Joods-Christelijke stemmen?.......................................................................................... 39
Pseudo-Clementijnen..................................................................................................... 39
Verhaal/plot................................................................................................................... 39
Pseudo-Clementijnen..................................................................................................... 39
Simon Magus als latere symboolfiguur..........................................................................40
Pseudo-Clementijnen in context: oostelijke provincies..................................................40
Joods-christendom: quid?............................................................................................... 40
Nadruk ‘Joods’- christelijke ID in de Pseudo-Clementijnen.............................................40
Griekse Pseudo-Clementijnen........................................................................................41
De onschuldige Adam volgens de PC.............................................................................41
Contra Paulus en Marcion.............................................................................................. 41
God en diens lichaam: hoe te bespreken/ uit te beelden?.............................................41
Doura-Europos............................................................................................................... 41
2|Pagina
, Joodse reacties op christenen?......................................................................................42
Hoofdstuk 5: Jodendom en christendom in de middeleeuwen...........................................42
Visigoten........................................................................................................................ 42
Karolingische tijd........................................................................................................... 43
Kruistochten.................................................................................................................. 44
Anti-judaïstische laster.................................................................................................. 44
The Prioress’s Tale......................................................................................................... 46
Sefardisch Jodendom..................................................................................................... 46
Mizrahi of Oriëntaalse Joden.......................................................................................... 46
Azjkenazi/Sefardi/Mizra.................................................................................................. 46
Hoofdstuk 6: Joodse Kalender en belangrijke plaatsen.....................................................47
Synagoge....................................................................................................................... 47
Torah-rol:....................................................................................................................... 47
Morgendienst op Sjabbat............................................................................................... 47
Belangrijke plaatsen...................................................................................................... 48
Maimonides................................................................................................................... 48
Griekse invloed via twee wegen....................................................................................48
Gids der Verdoolden...................................................................................................... 48
Joodse kalender en feestdagen......................................................................................49
Hoge feestdagen........................................................................................................ 49
Sjofar.......................................................................................................................... 49
Rosj Hasjana – Joodse Nieuwjaarsfeest.......................................................................49
Jom Kipoer – grote verzoendag...................................................................................50
Soekot - loofhuttenfeest............................................................................................. 50
Sjemini Atseret (Slotfeest) en Simchat Torah (Vreugde der Wet)...............................51
Chanoeka- lichtenfeest............................................................................................... 51
Poerim – Lotenfeest.................................................................................................... 51
Pesach........................................................................................................................ 53
Sjovoeot – Wekenfeest............................................................................................... 53
Tisja Beav................................................................................................................... 53
Jom Hasjoa.................................................................................................................. 53
Hoofdstuk 7: Verlichting en emancipatie, de haskala.......................................................54
Nederlanden (13e-16e eeuw).......................................................................................... 54
Nederlanden (eind 16e en eind 18e eeuw).....................................................................54
Nederlanden 18e-19e eeuw............................................................................................ 55
Nederlanden.................................................................................................................. 55
België............................................................................................................................ 56
Emancipatie en verlichting 17e-18e eeuw.......................................................................56
3|Pagina
, Argumenten voor democratie........................................................................................56
Vernieuwing................................................................................................................... 57
Vormen van kennis........................................................................................................ 57
Emancipatie en Verlichting 18e eeuw.............................................................................57
Amerikaanse revolutie................................................................................................... 58
Franse revolutie............................................................................................................. 58
Joodse stromingen en ontwikkelingen...........................................................................59
Hoofdstuk 8: Zionisme...................................................................................................... 60
Aliyah............................................................................................................................. 60
Aliyah naar beloofde land VS......................................................................................... 62
Protozionisitsche beweging Chibat Tsion.......................................................................63
Zionisme........................................................................................................................ 63
Politiek Zionisme........................................................................................................ 64
Praktisch Zionisme..................................................................................................... 64
Religieus Zionisme..................................................................................................... 64
Zionisme........................................................................................................................ 65
Eigen staat?................................................................................................................... 65
Israël als staat............................................................................................................... 66
Hoofdstuk 9: Antisemitisme in 19de-eeuws West-Europa...................................................67
Terminologie.................................................................................................................. 67
Antisemitisme en anti-Judaïsme.....................................................................................67
IHRA werkdefinitie van antisemitisme...........................................................................67
Generisch gebruik van de term antisemitisme..............................................................67
Voorgeschiedenis: enkele elementen............................................................................68
Jodenhaat in de 19e eeuw: veranderingen en continuïteit..............................................69
Algemeen................................................................................................................... 69
Dreyfus affaire............................................................................................................ 69
Oriëntalistisch antisemitisme.....................................................................................70
Racistisch antisemitisme............................................................................................ 71
Enkele elementen ter conclusie.....................................................................................72
Beschuldigingen van rituele moord............................................................................72
Bloedbeschuldigingen................................................................................................. 72
Poerim of Lotenfeest................................................................................................... 73
Frazer: Golden Bough................................................................................................. 73
Hoofdstuk 10: Shoah en/of God: leven na de dood?..........................................................73
Shoah:........................................................................................................................... 73
Neurenberger wetten sept 1935....................................................................................74
Joods verzet voor WOII................................................................................................... 74
4|Pagina
Inhoud
Inleiding.............................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 1: Antieke Jodendom – ballingschap, diaspora, opstand.....................................8
Term ‘Hebreeër’ en ‘Jood’...............................................................................................8
Ballingschapsideologie:................................................................................................... 8
Ballingschap in Babel:...................................................................................................... 9
Monotheïsme................................................................................................................... 9
Opvallende bronnen over ‘monotheïsme’...................................................................10
Andere bronnen over jodendom:...................................................................................10
Nog bronnen:.............................................................................................................. 10
Ballingschapsideologie.................................................................................................. 10
Boek Daniël................................................................................................................... 10
Perzische tijd (539-332 VOT)......................................................................................... 11
Hellenistische en Romeinse Tijd (332 VOT- 380 NOT)....................................................12
Joodse stromingen pre-70:............................................................................................. 15
Romeinse periode.......................................................................................................... 17
Joodse stromingen na Grote Joodse Opstand (66-70)....................................................19
Tweede en Derde Opstand............................................................................................ 19
Joodse boeken............................................................................................................... 20
Hoofdstuk 2: Halacha: het hek voor de Torah en voor het Joodse leven als man en vrouw,
van wieg tot begrafenis.................................................................................................... 21
Halacha.......................................................................................................................... 21
Jodendom als levenswijze.............................................................................................. 23
Besnijdenis................................................................................................................. 23
Oepsjerin/Chalaka...................................................................................................... 23
Bar en bat mitswa...................................................................................................... 24
Huwelijk...................................................................................................................... 24
Huwelijksleven............................................................................................................ 25
Dood en rouw............................................................................................................. 25
Leven van alledag:..................................................................................................... 27
Joden in Gent................................................................................................................. 28
Mezoeza:....................................................................................................................... 28
Kledij.............................................................................................................................. 29
Gebeden........................................................................................................................ 30
Sjabbat.......................................................................................................................... 30
1|Pagina
, Homoseksualiteit........................................................................................................... 33
Hoofdstuk 3: Jodendom in dialoog met Hellenisme (Griekse filosofie)..............................33
Diadochen..................................................................................................................... 33
Jeruzalem....................................................................................................................... 33
Jeruzalem en Athene?................................................................................................. 33
Hellenistische filosofie................................................................................................... 34
Pierre Hadot: exercises spirituels...............................................................................34
Stoa levensfilosofie: gelukkig leven is leven in overeenstemming met Natuur...........34
Hellenistisch jodendom/diaspora...................................................................................35
Philo van Alexandrië/Philo de Jood.................................................................................35
Cleanthes, Hymne aan Zeus.......................................................................................35
Stoa: Logos en logos spermatikos..............................................................................35
De god der Stoïcijnen, logos, Pneuma pantheïsme.....................................................35
Twee scheppingen...................................................................................................... 35
Torah is pure filosofie.................................................................................................... 36
Plato (427-347)........................................................................................................... 36
Filosofische biografieën.............................................................................................. 36
Hoofdstuk 4: Jodendom in dialoog met christendom (vroege christendom tot laatantieke
oudheid)........................................................................................................................... 36
Saul/paulus.................................................................................................................... 36
Paulus en het Joods-christendom...................................................................................37
Corpus Paulinum............................................................................................................ 37
Paulus’ theologie........................................................................................................... 37
Paulus’ dood.................................................................................................................. 38
Receptie van Paulus...................................................................................................... 38
Joods-Christelijke stemmen?.......................................................................................... 39
Pseudo-Clementijnen..................................................................................................... 39
Verhaal/plot................................................................................................................... 39
Pseudo-Clementijnen..................................................................................................... 39
Simon Magus als latere symboolfiguur..........................................................................40
Pseudo-Clementijnen in context: oostelijke provincies..................................................40
Joods-christendom: quid?............................................................................................... 40
Nadruk ‘Joods’- christelijke ID in de Pseudo-Clementijnen.............................................40
Griekse Pseudo-Clementijnen........................................................................................41
De onschuldige Adam volgens de PC.............................................................................41
Contra Paulus en Marcion.............................................................................................. 41
God en diens lichaam: hoe te bespreken/ uit te beelden?.............................................41
Doura-Europos............................................................................................................... 41
2|Pagina
, Joodse reacties op christenen?......................................................................................42
Hoofdstuk 5: Jodendom en christendom in de middeleeuwen...........................................42
Visigoten........................................................................................................................ 42
Karolingische tijd........................................................................................................... 43
Kruistochten.................................................................................................................. 44
Anti-judaïstische laster.................................................................................................. 44
The Prioress’s Tale......................................................................................................... 46
Sefardisch Jodendom..................................................................................................... 46
Mizrahi of Oriëntaalse Joden.......................................................................................... 46
Azjkenazi/Sefardi/Mizra.................................................................................................. 46
Hoofdstuk 6: Joodse Kalender en belangrijke plaatsen.....................................................47
Synagoge....................................................................................................................... 47
Torah-rol:....................................................................................................................... 47
Morgendienst op Sjabbat............................................................................................... 47
Belangrijke plaatsen...................................................................................................... 48
Maimonides................................................................................................................... 48
Griekse invloed via twee wegen....................................................................................48
Gids der Verdoolden...................................................................................................... 48
Joodse kalender en feestdagen......................................................................................49
Hoge feestdagen........................................................................................................ 49
Sjofar.......................................................................................................................... 49
Rosj Hasjana – Joodse Nieuwjaarsfeest.......................................................................49
Jom Kipoer – grote verzoendag...................................................................................50
Soekot - loofhuttenfeest............................................................................................. 50
Sjemini Atseret (Slotfeest) en Simchat Torah (Vreugde der Wet)...............................51
Chanoeka- lichtenfeest............................................................................................... 51
Poerim – Lotenfeest.................................................................................................... 51
Pesach........................................................................................................................ 53
Sjovoeot – Wekenfeest............................................................................................... 53
Tisja Beav................................................................................................................... 53
Jom Hasjoa.................................................................................................................. 53
Hoofdstuk 7: Verlichting en emancipatie, de haskala.......................................................54
Nederlanden (13e-16e eeuw).......................................................................................... 54
Nederlanden (eind 16e en eind 18e eeuw).....................................................................54
Nederlanden 18e-19e eeuw............................................................................................ 55
Nederlanden.................................................................................................................. 55
België............................................................................................................................ 56
Emancipatie en verlichting 17e-18e eeuw.......................................................................56
3|Pagina
, Argumenten voor democratie........................................................................................56
Vernieuwing................................................................................................................... 57
Vormen van kennis........................................................................................................ 57
Emancipatie en Verlichting 18e eeuw.............................................................................57
Amerikaanse revolutie................................................................................................... 58
Franse revolutie............................................................................................................. 58
Joodse stromingen en ontwikkelingen...........................................................................59
Hoofdstuk 8: Zionisme...................................................................................................... 60
Aliyah............................................................................................................................. 60
Aliyah naar beloofde land VS......................................................................................... 62
Protozionisitsche beweging Chibat Tsion.......................................................................63
Zionisme........................................................................................................................ 63
Politiek Zionisme........................................................................................................ 64
Praktisch Zionisme..................................................................................................... 64
Religieus Zionisme..................................................................................................... 64
Zionisme........................................................................................................................ 65
Eigen staat?................................................................................................................... 65
Israël als staat............................................................................................................... 66
Hoofdstuk 9: Antisemitisme in 19de-eeuws West-Europa...................................................67
Terminologie.................................................................................................................. 67
Antisemitisme en anti-Judaïsme.....................................................................................67
IHRA werkdefinitie van antisemitisme...........................................................................67
Generisch gebruik van de term antisemitisme..............................................................67
Voorgeschiedenis: enkele elementen............................................................................68
Jodenhaat in de 19e eeuw: veranderingen en continuïteit..............................................69
Algemeen................................................................................................................... 69
Dreyfus affaire............................................................................................................ 69
Oriëntalistisch antisemitisme.....................................................................................70
Racistisch antisemitisme............................................................................................ 71
Enkele elementen ter conclusie.....................................................................................72
Beschuldigingen van rituele moord............................................................................72
Bloedbeschuldigingen................................................................................................. 72
Poerim of Lotenfeest................................................................................................... 73
Frazer: Golden Bough................................................................................................. 73
Hoofdstuk 10: Shoah en/of God: leven na de dood?..........................................................73
Shoah:........................................................................................................................... 73
Neurenberger wetten sept 1935....................................................................................74
Joods verzet voor WOII................................................................................................... 74
4|Pagina