D1: Een korte inleiding in de (rechts)psychologie > 1. Een schets van de (rechts)psychologie
DEEL 1: EEN KORTE INLEIDING IN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de (rechts)psychologie
1.1. De oorsprong en geschiedenis van voor het recht relevante psychologie
• Psychologie is niet nieuw, kent een lange tradi5e, maar toegepast op het recht? Wel nieuw
= Alle face=en v menselijk gedrag en de invloed daarvan, binnen forensische context (gehele
proces van opsporing, vervolging en berech5ng)
• Toepassing v psychologie binnen het recht kent Duitse roots
o William Stern
§ Duitser, maar dr Jodenvervolging naar VS
§ De echte grondlegger van rechtspsychologie (‘RP’) => paste psychologische
inzichten toe op het recht
§ Focus: kennis over menselijke herinneringsvermogen toepassen op
getuigenverklaringen (psychology of tes-mony)
§ Deed aan mock crimes (Wirklichkeitsversuche)
• In aula misdrijven nabootsen en vervolgens studenten bevragen
• ‘De foutloze herinnering is niet de regel, maar de uitzondering. En
zelfs de eed biedt geen bescherming tegen herinneringsillusies.’
è In Duitse RS kreeg de psycholoog als getuigendeskundige een vaste rol
o Hugo Münsterberg
§ Focus: psychology and law
§ Roept zichzelf uit als pionier vd RP, maar 2 problemen:
1) Hij plagieerde de ideeën van Stern
2) Hij had een averechts effect op de inwerking vd psychologie
• Hij kwalificeerde de jurist al5jd zeer nega5ef: te traag, onwetend,
bevooroordeeld… à juristen waren zeer aXerig tegenover RP
• “Wij als psychologen weten het beter”
è Meer distan5ëring tussen psychologie en recht (Psychology against law)
1.2. Rechtspsychologie als één van de verschillende op het recht toegepaste en voor relevante
psychologische disciplines
Rechtspsychologie Forensische psychologie Criminologische psychologie
Gegrond in func5eleer: kennis Gegrond in klinische Gegrond in ontwikkelingen vd
over waarneming, geheugen, psychologie over deviant algemene psychologie
beslissingsprocessen gedrag van individuen à verklaren wrm iemand een
à uit algemene kennis à dit gedrag terug normaal dader w, zowel biologische
dingen ontlenen door het toe krijgen verklaringen als
te passen op allerlei zaken psychologische elementen
Hoofdzakelijk gesteund op Geen nadruk op empirisch Gesteund op theorieën en
empirisch onderzoek onderzoek empirisch onderzoek
Nadruk op experimenteel Focus op individuele gevallen. Focus op groepsniveau.
onderzoek. Experimentjes 1 op 1 kijken hoe je een Verschillende methodes om
doen op allerlei manieren om soffer of dader kan helpen een grote groep vragen te
daar een uitspraak uit te zich terug normaal te stellen OF allerlei cases
halen. gedragen. Past dus de kennis bestuderen om gelijkenissen
van de RP en criminologische te vinden.
psychologie toe op
individuele gevallen.
Alle actoren, inclusief poli5ële Focus op (vermeende) daders Focus op (vermeende) daders
en jus55ële autoriteiten en en soffers
advocatuur
Rechtspsychologie 1
,D1: Een korte inleiding in de (rechts)psychologie > 1. Een schets van de (rechts)psychologie
• Daarnaast heb je ook sociale psychologie: gaat over hoe ons gedrag w beïnvloed door sociale
interac5es. Dit w beetje gebruikt in de RP vb: Rechters worden beïnvloed door wat advocaten
zeggen of hoe de verdachte zich gedraagt)
1.3. De doelstellingen en reikwijdte van de rechtspsychologie
• Bestuderen van menselijke processen
o = elk gedrag dat onder invloed staat vh recht (incl. de actoren die het recht moeten
toepassen) à in kaart brengen welke invloeden er allemaal spelen en hoe
o Sterke focus op waar het misgaat (dus RP is is nega5ef) bij bewijsgaring en jus55ële
besluitvorming = Welke zaken moeten we vermijden om de beste procedure te
hebben?
• Doelstellingen?
1) Informeren v juridische procedures/beslissingen => er bewust van zijn, zo fouten beperken
2) Best prac<ces en ‘te vermijden prak5jken’ in kaart brengen
è doorwerking van rechtspsychologische inzichten is van groot belang voor de
waarheidsvinding
• Domein? Elke rechtstak valt in principe onder de scope, maar in prak5jk vooral ontwikkeld op
domein van strafprocesrecht (bewijsgaring en besluitvorming)
MAAR deze bevindingen kunnen net zo goed aan de orde zijn in andere procedures! Dus
inzichten blijven relevant in andere rechtstakken!
• Verschillende rollen voor rechtspsychologen
o Experimenten doen – wetenschappelijk onderzoek: descrip5ef, verklarend, evalua5ef
o Getuigendeskundigenexper5se
§ Obv al zijn inzichten een uitspraak doen over of iets een impact kan hebben
op de concrete zaak
§ Is geen forensische psychologie! Want hij gaat niet met de verdachte/getuige
spreken, hij gaat enkel naar het dossier kijken (vb: hoe zijn de verklaringen
tot stand gekomen?) ó forensische psycholoog gaat persoon zelf analyseren
(vb: is die geestesziek?)
o Adviserende rol (vooral bij beleid)
§ In Engeland en Wales is dit common prac<ce
§ In België is dit heel uitzonderlijk
§ In Nederland dragen ze veel bij aan de rechtspraak als deskundigen, vooral
op vlak van de validiteit van verklaringen, leugendetec5e en bewijs(garing)
• Doorwerking van rechtspsychologische inzichten is van groot belang voor waarheidsvinding in
voornamelijk het strafrecht
• RP biedt kennis over cogni5eve beperkingen bij het waarnemen en zich herinneren van
gebeurtenissen en de wijze waarop mensen redeneren en beslissen
MAAR ook doen ze aan de waardering van bepaalde aspecten vh recht en rechtspleging
1.4. Rechtspsychologie en strafrecht: een gelukkig huwelijk? Neen, nog steeds fricMe
• Nederlandse recht: 3 hoofdredenen wrm RP moeilijk doorwerking vindt
1) Toon vd rechtspsychologen is slecht tegenover juristen -> werkt samenwerking tegen
2) Juristen snappen niet hoe rechtspsychologen hun analyse maken
3) Deskundigen moeten een analyse maken zonder op de stoel vd rechter te zi=en
=> hoe gat dichten? 3 aanbevelingen
1) Kri5sche ondervraging van deskundigen ter ziing
2) Rechtspsychologen moeten hun analyse transparant maken, zodat rechter kan zien
uit wat hun conclusie volgt
3) Vaker verplaatsen in de posi5e vd ander
Rechtspsychologie 2
,D1: Een korte inleiding in de (rechts)psychologie > 1. Een schets van de (rechts)psychologie
• Zowel rechter als rechtspsycholoog zi=en op dun koord tss wet en wetenschap.
o Rechtspsychologische deskundige: moet goed onderbouwde analyse maken zonder
op stoel vd rechter te gaan zi=en. Dus grensprobleem. + geen ‘echte’ beslissing
o Rechter: moet de bijdrage vd rechtspsycholoog op waarde scha=en zonder hierin
geschoold te zijn… Deze cursus biedt ons handvaten om als toekoms5ge jurist de
bevindingen op waarde te scha=en + maakt een defini5eve beslissing
• Hoofdredenen waarom er fric5e is:
1) Uiteenlopende begrippen (zoals de no5e ‘betrouwbaarheid’) (Zie 2.4., p11)
o Recht spreekt van ‘waarheidsvinding’ en ‘feitenvaststelling’
ó RP: valt de waarheid wel te vinden? Kunnen feiten worden vastgesteld?
o ‘Betrouwbaarheid’ en ‘validiteit’:
§ Juristen: begrip als maatstaf voor de kwaliteit van een bewijsmiddel
-> betrouwbare verklaring = als die overeenkomt met de werkelijkheid of
gerechtvaardigd geloom kan worden
§ RP: begrip voor de mate waarin een test bij herhaling hetzelfde resultaat
geem en intern consistent is
-> betrouwbare verklaring = consistente verklaring
+ ‘validiteit’ = mate waarin verklaring overeenkomt met werkelijkheid
2) Verschil in perspec5ef
1. Juristen kijken naar werkelijkheid door de bril vh recht
§ Dus bepaalde gegevens zijn voor hen niet relevant
§ Enkel relevant: de gegevens nodig voor de beslissing te nemen
§ Dit leidt dus = reduc5e van de werkelijkheid
ó RP proberen de gehele werkelijkheid te bekijken
2. RP gebruikt falsifica5e ó recht gebruikt verifica5e
3. RP is descrip5ef van aard ó recht prescrip5ef/norma5ef
§ Descrip5ef: beschrijm hoe iets is. Je beschrijm een gedrag adhv onderzoek.
§ Prescrip5ef: schrijm dingen voor. Beschrijm gedrag voor.
4. RP: onzekerheid en onduidelijkheid ó recht: zekerheid en duidelijkheid
§ Psychologie steunt al5jd op waarschijnlijkheden, je kan nooit 100% zeker zijn
§ RP: kan voorbehouden maken ó Rechter moet defini5eve beslissing nemen
5. RP: bekijkt een groep (globale focus) ó recht: beslist in individuele gevallen
§ RP gaat dus vaak uit van gemiddelden, maar wil niet zeggen dat gemiddeld
gezien het antwoord A is, dat dat voor iedereen zo geldt
6. Direc-onal condi-on-probleem (insteek van de beide is anders)
§ RP wil de kans gaan scha=en dat iets zich voordoet gegeven de aanwezigheid
van bepaalde factoren à vooraf redeneren (vb: Wat is de kans dat iemand
liegt 5jdens een verhoor en wnr meer of minder?)
§ Recht wil in iets wat in het verleden is gebeurd scha=en dat iets zich heem
voorgedaan, gegeven de informa5e die er is à achteraf redeneren (vb: Wat
is de kans dat die persoon een valse bekentenis heem afgelegd?)
• Beperkingen in het recht
o Verschil in begrippen en perspec5ef
o Gebrek aan empirisch bewustzijn
o Grenzen die het recht stelt aan bewijzen en bewijsbeslissing
o Men streem naar waarheidsvinding, maar wel met oog voor andere waarden
è belang van rechtsbescherming
§ Maatregelen ter bescherming van burgers kunnen het proces vd
waarheidsvinding in de weg staan
§ Leerstuk van het onrechtma5g verkregen bewijs
§ Als schuldige verdachte? Dan is vrijspraak vanuit empirisch oogpunt onjuist,
maar juridisch is dit rechtvaardig
Rechtspsychologie 3
, D1: Een korte inleiding in de (rechts)psychologie > 1. Een schets van de (rechts)psychologie
• Beperkingen in de RP
o Verschil in begrippen en perspec5ef
o RP is in ontwikkeling, op bepaalde deelterreinen nog niet ontwikkeld
§ Onderzoeksresultaten zijn pas voldoende rich5nggevend voor de jurist als zij
eenduidig zijn en er consensus bestaat over de gevolgen in het juridisch
domein
§ Vb: igv herkenningsprocedures al ver ontwikkelt. Men kan met redelijke
zekerheid aspecten aanwijzen die de bewijswaarde van herkenningen
beïnvloeden // igv leugendetec5e bestaat er nog veel discussie
o Vergaarde kennis is niet al5jd rechtstreeks toepasbaar, omdat de ingenomen
stellingen niet voldoende recht doen aan de complexe realiteit vh strafproces
-> gaat dan over de beperkingen van het RP onderzoek (Zie 2.4., p11)
1.5. De context en doorwerking van het rechtspsychologische onderzoek
1.5.1. Context
• Wrm niet zo ontwikkeld in BE? Weten waar het rechtspsychologisch onderzoek vandaan komt
o Komt uit Duitsland, maar vooral Angelsaksische tradi5e!
o Minder sterk ontwikkeld in con5nentale landen (met uitzonderingen zoals Ned.)
o Wrm? Rechtssystemen verschillen
§ Verklaring uit accusatoire (par5jen brengen zelf bewijs aan) en inquisitoire
procedures van vroeger
§ Accusatoir: Verdediging kon allerlei bewijs aanbrengen en getuigen
aanvoeren, dus hier meer nood aan “hoe ga je met zo’n bewijs om en hoe
kwam het bewijs tot stand?”
• Impact op invulling vh gevoerde onderzoek & geldigheid vd onderzoeksbevindingen
o Het is niet dat er in BE niet zo een grote werking is, dat we de bevindingen van
andere landen niet kunnen toepassen
o MAAR dit is moeilijk: je kan niet gewoon copy-pasten
• Ondertussen is er wel al meer wisselwerking wereldwijd, maar nog steeds beperkte
implementa5e in de prak5jk (vb: iets wat in Amerika is vastgesteld is toch niet van toepassing
op het kleine België?)
1.5.2. Doorwerking van rechtspsychologische inzichten in de rechtsprakMjk
Welke doorwerking zien we (in NL)?
• Juristen denken meer in termen van verhalen of scenario’s
o Vooral in lagere rechtspraak
o Bo=om-up-ontwikkeling
• De kwetsbaarheden die de RS al 5jdje aanhaalt komen ondertussen tot ui5ng in de vele
rechterlijke dwalingen
• Herzieningsprocedures die fungeren als vangnet voor rechterlijke dwalingen zijn ingrijpend
aangepast -> meer mogelijkheden
• Maar waar nog steeds niet genoeg doorwerking? De inrich5ng van het onderzoek ter
terechtziing
o Nog steeds zelden getuigen of deskundigen gehoord
o Berech5ng hoofdzakelijk obv stukken in dossier en verklaringen vd verdachte
• Maar probleem: geen goed beeld vd kwaliteit van rechterlijke bewijsbeslissingen
o Er bestaat geen inzicht in de ground truth (zie 2.4.1., p.12)
o We weten niet in hoeveel % vd zaken de rechter een fout-posi5eve of fout-nega5eve
bewijsbeslissing heem genomen
Rechtspsychologie 4
DEEL 1: EEN KORTE INLEIDING IN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de (rechts)psychologie
1.1. De oorsprong en geschiedenis van voor het recht relevante psychologie
• Psychologie is niet nieuw, kent een lange tradi5e, maar toegepast op het recht? Wel nieuw
= Alle face=en v menselijk gedrag en de invloed daarvan, binnen forensische context (gehele
proces van opsporing, vervolging en berech5ng)
• Toepassing v psychologie binnen het recht kent Duitse roots
o William Stern
§ Duitser, maar dr Jodenvervolging naar VS
§ De echte grondlegger van rechtspsychologie (‘RP’) => paste psychologische
inzichten toe op het recht
§ Focus: kennis over menselijke herinneringsvermogen toepassen op
getuigenverklaringen (psychology of tes-mony)
§ Deed aan mock crimes (Wirklichkeitsversuche)
• In aula misdrijven nabootsen en vervolgens studenten bevragen
• ‘De foutloze herinnering is niet de regel, maar de uitzondering. En
zelfs de eed biedt geen bescherming tegen herinneringsillusies.’
è In Duitse RS kreeg de psycholoog als getuigendeskundige een vaste rol
o Hugo Münsterberg
§ Focus: psychology and law
§ Roept zichzelf uit als pionier vd RP, maar 2 problemen:
1) Hij plagieerde de ideeën van Stern
2) Hij had een averechts effect op de inwerking vd psychologie
• Hij kwalificeerde de jurist al5jd zeer nega5ef: te traag, onwetend,
bevooroordeeld… à juristen waren zeer aXerig tegenover RP
• “Wij als psychologen weten het beter”
è Meer distan5ëring tussen psychologie en recht (Psychology against law)
1.2. Rechtspsychologie als één van de verschillende op het recht toegepaste en voor relevante
psychologische disciplines
Rechtspsychologie Forensische psychologie Criminologische psychologie
Gegrond in func5eleer: kennis Gegrond in klinische Gegrond in ontwikkelingen vd
over waarneming, geheugen, psychologie over deviant algemene psychologie
beslissingsprocessen gedrag van individuen à verklaren wrm iemand een
à uit algemene kennis à dit gedrag terug normaal dader w, zowel biologische
dingen ontlenen door het toe krijgen verklaringen als
te passen op allerlei zaken psychologische elementen
Hoofdzakelijk gesteund op Geen nadruk op empirisch Gesteund op theorieën en
empirisch onderzoek onderzoek empirisch onderzoek
Nadruk op experimenteel Focus op individuele gevallen. Focus op groepsniveau.
onderzoek. Experimentjes 1 op 1 kijken hoe je een Verschillende methodes om
doen op allerlei manieren om soffer of dader kan helpen een grote groep vragen te
daar een uitspraak uit te zich terug normaal te stellen OF allerlei cases
halen. gedragen. Past dus de kennis bestuderen om gelijkenissen
van de RP en criminologische te vinden.
psychologie toe op
individuele gevallen.
Alle actoren, inclusief poli5ële Focus op (vermeende) daders Focus op (vermeende) daders
en jus55ële autoriteiten en en soffers
advocatuur
Rechtspsychologie 1
,D1: Een korte inleiding in de (rechts)psychologie > 1. Een schets van de (rechts)psychologie
• Daarnaast heb je ook sociale psychologie: gaat over hoe ons gedrag w beïnvloed door sociale
interac5es. Dit w beetje gebruikt in de RP vb: Rechters worden beïnvloed door wat advocaten
zeggen of hoe de verdachte zich gedraagt)
1.3. De doelstellingen en reikwijdte van de rechtspsychologie
• Bestuderen van menselijke processen
o = elk gedrag dat onder invloed staat vh recht (incl. de actoren die het recht moeten
toepassen) à in kaart brengen welke invloeden er allemaal spelen en hoe
o Sterke focus op waar het misgaat (dus RP is is nega5ef) bij bewijsgaring en jus55ële
besluitvorming = Welke zaken moeten we vermijden om de beste procedure te
hebben?
• Doelstellingen?
1) Informeren v juridische procedures/beslissingen => er bewust van zijn, zo fouten beperken
2) Best prac<ces en ‘te vermijden prak5jken’ in kaart brengen
è doorwerking van rechtspsychologische inzichten is van groot belang voor de
waarheidsvinding
• Domein? Elke rechtstak valt in principe onder de scope, maar in prak5jk vooral ontwikkeld op
domein van strafprocesrecht (bewijsgaring en besluitvorming)
MAAR deze bevindingen kunnen net zo goed aan de orde zijn in andere procedures! Dus
inzichten blijven relevant in andere rechtstakken!
• Verschillende rollen voor rechtspsychologen
o Experimenten doen – wetenschappelijk onderzoek: descrip5ef, verklarend, evalua5ef
o Getuigendeskundigenexper5se
§ Obv al zijn inzichten een uitspraak doen over of iets een impact kan hebben
op de concrete zaak
§ Is geen forensische psychologie! Want hij gaat niet met de verdachte/getuige
spreken, hij gaat enkel naar het dossier kijken (vb: hoe zijn de verklaringen
tot stand gekomen?) ó forensische psycholoog gaat persoon zelf analyseren
(vb: is die geestesziek?)
o Adviserende rol (vooral bij beleid)
§ In Engeland en Wales is dit common prac<ce
§ In België is dit heel uitzonderlijk
§ In Nederland dragen ze veel bij aan de rechtspraak als deskundigen, vooral
op vlak van de validiteit van verklaringen, leugendetec5e en bewijs(garing)
• Doorwerking van rechtspsychologische inzichten is van groot belang voor waarheidsvinding in
voornamelijk het strafrecht
• RP biedt kennis over cogni5eve beperkingen bij het waarnemen en zich herinneren van
gebeurtenissen en de wijze waarop mensen redeneren en beslissen
MAAR ook doen ze aan de waardering van bepaalde aspecten vh recht en rechtspleging
1.4. Rechtspsychologie en strafrecht: een gelukkig huwelijk? Neen, nog steeds fricMe
• Nederlandse recht: 3 hoofdredenen wrm RP moeilijk doorwerking vindt
1) Toon vd rechtspsychologen is slecht tegenover juristen -> werkt samenwerking tegen
2) Juristen snappen niet hoe rechtspsychologen hun analyse maken
3) Deskundigen moeten een analyse maken zonder op de stoel vd rechter te zi=en
=> hoe gat dichten? 3 aanbevelingen
1) Kri5sche ondervraging van deskundigen ter ziing
2) Rechtspsychologen moeten hun analyse transparant maken, zodat rechter kan zien
uit wat hun conclusie volgt
3) Vaker verplaatsen in de posi5e vd ander
Rechtspsychologie 2
,D1: Een korte inleiding in de (rechts)psychologie > 1. Een schets van de (rechts)psychologie
• Zowel rechter als rechtspsycholoog zi=en op dun koord tss wet en wetenschap.
o Rechtspsychologische deskundige: moet goed onderbouwde analyse maken zonder
op stoel vd rechter te gaan zi=en. Dus grensprobleem. + geen ‘echte’ beslissing
o Rechter: moet de bijdrage vd rechtspsycholoog op waarde scha=en zonder hierin
geschoold te zijn… Deze cursus biedt ons handvaten om als toekoms5ge jurist de
bevindingen op waarde te scha=en + maakt een defini5eve beslissing
• Hoofdredenen waarom er fric5e is:
1) Uiteenlopende begrippen (zoals de no5e ‘betrouwbaarheid’) (Zie 2.4., p11)
o Recht spreekt van ‘waarheidsvinding’ en ‘feitenvaststelling’
ó RP: valt de waarheid wel te vinden? Kunnen feiten worden vastgesteld?
o ‘Betrouwbaarheid’ en ‘validiteit’:
§ Juristen: begrip als maatstaf voor de kwaliteit van een bewijsmiddel
-> betrouwbare verklaring = als die overeenkomt met de werkelijkheid of
gerechtvaardigd geloom kan worden
§ RP: begrip voor de mate waarin een test bij herhaling hetzelfde resultaat
geem en intern consistent is
-> betrouwbare verklaring = consistente verklaring
+ ‘validiteit’ = mate waarin verklaring overeenkomt met werkelijkheid
2) Verschil in perspec5ef
1. Juristen kijken naar werkelijkheid door de bril vh recht
§ Dus bepaalde gegevens zijn voor hen niet relevant
§ Enkel relevant: de gegevens nodig voor de beslissing te nemen
§ Dit leidt dus = reduc5e van de werkelijkheid
ó RP proberen de gehele werkelijkheid te bekijken
2. RP gebruikt falsifica5e ó recht gebruikt verifica5e
3. RP is descrip5ef van aard ó recht prescrip5ef/norma5ef
§ Descrip5ef: beschrijm hoe iets is. Je beschrijm een gedrag adhv onderzoek.
§ Prescrip5ef: schrijm dingen voor. Beschrijm gedrag voor.
4. RP: onzekerheid en onduidelijkheid ó recht: zekerheid en duidelijkheid
§ Psychologie steunt al5jd op waarschijnlijkheden, je kan nooit 100% zeker zijn
§ RP: kan voorbehouden maken ó Rechter moet defini5eve beslissing nemen
5. RP: bekijkt een groep (globale focus) ó recht: beslist in individuele gevallen
§ RP gaat dus vaak uit van gemiddelden, maar wil niet zeggen dat gemiddeld
gezien het antwoord A is, dat dat voor iedereen zo geldt
6. Direc-onal condi-on-probleem (insteek van de beide is anders)
§ RP wil de kans gaan scha=en dat iets zich voordoet gegeven de aanwezigheid
van bepaalde factoren à vooraf redeneren (vb: Wat is de kans dat iemand
liegt 5jdens een verhoor en wnr meer of minder?)
§ Recht wil in iets wat in het verleden is gebeurd scha=en dat iets zich heem
voorgedaan, gegeven de informa5e die er is à achteraf redeneren (vb: Wat
is de kans dat die persoon een valse bekentenis heem afgelegd?)
• Beperkingen in het recht
o Verschil in begrippen en perspec5ef
o Gebrek aan empirisch bewustzijn
o Grenzen die het recht stelt aan bewijzen en bewijsbeslissing
o Men streem naar waarheidsvinding, maar wel met oog voor andere waarden
è belang van rechtsbescherming
§ Maatregelen ter bescherming van burgers kunnen het proces vd
waarheidsvinding in de weg staan
§ Leerstuk van het onrechtma5g verkregen bewijs
§ Als schuldige verdachte? Dan is vrijspraak vanuit empirisch oogpunt onjuist,
maar juridisch is dit rechtvaardig
Rechtspsychologie 3
, D1: Een korte inleiding in de (rechts)psychologie > 1. Een schets van de (rechts)psychologie
• Beperkingen in de RP
o Verschil in begrippen en perspec5ef
o RP is in ontwikkeling, op bepaalde deelterreinen nog niet ontwikkeld
§ Onderzoeksresultaten zijn pas voldoende rich5nggevend voor de jurist als zij
eenduidig zijn en er consensus bestaat over de gevolgen in het juridisch
domein
§ Vb: igv herkenningsprocedures al ver ontwikkelt. Men kan met redelijke
zekerheid aspecten aanwijzen die de bewijswaarde van herkenningen
beïnvloeden // igv leugendetec5e bestaat er nog veel discussie
o Vergaarde kennis is niet al5jd rechtstreeks toepasbaar, omdat de ingenomen
stellingen niet voldoende recht doen aan de complexe realiteit vh strafproces
-> gaat dan over de beperkingen van het RP onderzoek (Zie 2.4., p11)
1.5. De context en doorwerking van het rechtspsychologische onderzoek
1.5.1. Context
• Wrm niet zo ontwikkeld in BE? Weten waar het rechtspsychologisch onderzoek vandaan komt
o Komt uit Duitsland, maar vooral Angelsaksische tradi5e!
o Minder sterk ontwikkeld in con5nentale landen (met uitzonderingen zoals Ned.)
o Wrm? Rechtssystemen verschillen
§ Verklaring uit accusatoire (par5jen brengen zelf bewijs aan) en inquisitoire
procedures van vroeger
§ Accusatoir: Verdediging kon allerlei bewijs aanbrengen en getuigen
aanvoeren, dus hier meer nood aan “hoe ga je met zo’n bewijs om en hoe
kwam het bewijs tot stand?”
• Impact op invulling vh gevoerde onderzoek & geldigheid vd onderzoeksbevindingen
o Het is niet dat er in BE niet zo een grote werking is, dat we de bevindingen van
andere landen niet kunnen toepassen
o MAAR dit is moeilijk: je kan niet gewoon copy-pasten
• Ondertussen is er wel al meer wisselwerking wereldwijd, maar nog steeds beperkte
implementa5e in de prak5jk (vb: iets wat in Amerika is vastgesteld is toch niet van toepassing
op het kleine België?)
1.5.2. Doorwerking van rechtspsychologische inzichten in de rechtsprakMjk
Welke doorwerking zien we (in NL)?
• Juristen denken meer in termen van verhalen of scenario’s
o Vooral in lagere rechtspraak
o Bo=om-up-ontwikkeling
• De kwetsbaarheden die de RS al 5jdje aanhaalt komen ondertussen tot ui5ng in de vele
rechterlijke dwalingen
• Herzieningsprocedures die fungeren als vangnet voor rechterlijke dwalingen zijn ingrijpend
aangepast -> meer mogelijkheden
• Maar waar nog steeds niet genoeg doorwerking? De inrich5ng van het onderzoek ter
terechtziing
o Nog steeds zelden getuigen of deskundigen gehoord
o Berech5ng hoofdzakelijk obv stukken in dossier en verklaringen vd verdachte
• Maar probleem: geen goed beeld vd kwaliteit van rechterlijke bewijsbeslissingen
o Er bestaat geen inzicht in de ground truth (zie 2.4.1., p.12)
o We weten niet in hoeveel % vd zaken de rechter een fout-posi5eve of fout-nega5eve
bewijsbeslissing heem genomen
Rechtspsychologie 4
