Inhoudsopgave
Week 1: werken in de GGZ....................................................................................................................................4
Positieve gezondheid.........................................................................................................................................4
Psychische klachten...........................................................................................................................................5
Symptoomnetwerken........................................................................................................................................5
Transdiagnostische factoren..............................................................................................................................6
Biopsychosociaal model....................................................................................................................................7
Sociaalpsychiatrische benadering.....................................................................................................................7
Culturele aspecten – psychische klachten en psychische gezondheidszorg.....................................................7
Herstel...............................................................................................................................................................8
Theoretische kaders herstelconcept.................................................................................................................8
Diversiteit in psychische gezondheidszorg........................................................................................................9
Stigmatisering en destigmatisering.................................................................................................................10
Tegengaan van stigmatisering.........................................................................................................................10
Verklaren versus begrijpen..............................................................................................................................11
Kwetsbaarheid-stressmodel............................................................................................................................11
Biologische factoren........................................................................................................................................11
Het brein..........................................................................................................................................................12
Stress...............................................................................................................................................................13
Microbiota-darm-hersen-as............................................................................................................................14
Psychische factoren.........................................................................................................................................15
Persoonlijkheidskenmerken............................................................................................................................15
Persoonlijkheidstrekken ie gebonden zijn aan persoonlijkheidsproblematiek...............................................15
Cognitieve functies..........................................................................................................................................15
Afweermechanismen......................................................................................................................................16
Sociale factoren...............................................................................................................................................17
Sociaaleconomische en maatschappelijke factoren........................................................................................18
Medisch model niet toereikend......................................................................................................................18
Herstelperspectief...........................................................................................................................................19
Geschiedenis van de omgang met mensen met abnormaal gedrag...............................................................19
Professionalisering van de psychiatrische zorg...............................................................................................20
Psychoanalyse..................................................................................................................................................21
Sociale psychiatrie...........................................................................................................................................21
Week 2: werken in de GGZ..................................................................................................................................21
Angstproblematiek..........................................................................................................................................21
Soorten angst..................................................................................................................................................22
Herstellen van angstproblematiek..................................................................................................................22
Depressie.........................................................................................................................................................24
Vormen van depressieproblematiek...............................................................................................................25
Sociale netwerk van iemand met een depressie.............................................................................................26
Herstelproces van een depressieve stemming................................................................................................26
Overweldigend door de aandoening...............................................................................................................27
Medicijnen bij depressie.................................................................................................................................27
Worstelen met de aandoening........................................................................................................................27
Gedachtenschema...........................................................................................................................................28
Leven met de aandoening...............................................................................................................................28
Leven voorbij de aandoening..........................................................................................................................28
Dwanghandelingen en obsessies....................................................................................................................28
Verschillende vormen dwang en obsessie......................................................................................................29
Gevolgen sociaal netwerk...............................................................................................................................30
Herstellen in fasen...........................................................................................................................................30
Week 3: werken met LVB.....................................................................................................................................31
Geschiedenis...................................................................................................................................................31
Herkennen van een verstandelijke beperking.................................................................................................32
,College: Complexe kwetsbaarheid
Voorbereiding
Classificatie van verstandelijke beperking.......................................................................................................32
Diagnostiek van verstandelijke beperking.......................................................................................................33
Epidemiologie..................................................................................................................................................34
Gedragsproblemen..........................................................................................................................................34
Psychiatrische aandoeningen..........................................................................................................................35
Behandeling.....................................................................................................................................................36
Sociaalpedagogische hulpverlening, behandeling en begeleiding..................................................................36
Begeleiding......................................................................................................................................................36
Basishouding en communicatie.......................................................................................................................37
Competentiegerichte zorg...............................................................................................................................37
Wet- en regelgeving.........................................................................................................................................37
Zorgverzekeringswet.......................................................................................................................................38
Wet Langdurige Zorg - Wlz..............................................................................................................................38
Wet zorg en dwang - Wzd................................................................................................................................38
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg - Wvggz.....................................................................................38
WMO 2015......................................................................................................................................................39
Week 4: Werken met LVB - ASS...........................................................................................................................41
Pervasieve ontwikkelingsstoornis....................................................................................................................41
Neurobiologische ontwikkelingsstoornis of neurodiversiteit..........................................................................41
DSM-5 ASS hoofdkenmerken..........................................................................................................................42
Kenmerken van autisme..................................................................................................................................42
Bijkomende lichamelijke, sociale en psychische problemen...........................................................................44
Genderidentiteit en seksuele voorkeur...........................................................................................................44
Autisme en een verstandelijke beperking.......................................................................................................44
Autistische kenmerken in de loop van het leven............................................................................................45
Theorieën ter verklaring van autisme.............................................................................................................45
Biologische verklaringen.................................................................................................................................45
(Ontwikkelings)psychologische verklaringen..................................................................................................46
Theory of Mind - ToM......................................................................................................................................46
Mentaliseren...................................................................................................................................................46
Theorie van zwakke centrale coherentie.........................................................................................................46
Theorie van contextblindheid.........................................................................................................................46
Theorie van vertraagde en versnelde ontwikkeling........................................................................................47
Mensen met autisme en hun sociale netwerk................................................................................................47
Begeleiding en herstelondersteuning van mensen met autisme in de verschillende fasen van het leven....47
Week 5: Werken in de ouderenzorg....................................................................................................................49
Delieren...........................................................................................................................................................49
Diagnostiek......................................................................................................................................................50
Differentiële diagnostiek.................................................................................................................................51
Etiopathogenese..............................................................................................................................................51
Behandeling.....................................................................................................................................................51
Dementie.........................................................................................................................................................51
Uitgebreide neurocognitieve stoornis.............................................................................................................51
Lichte dementie – stadium: begeleiding.........................................................................................................52
Matige dementie – stadium: verzorging.........................................................................................................53
Ernstige dementie – stadium: verpleging........................................................................................................53
Cognitief functioneren....................................................................................................................................53
Differentiële diagnostiek.................................................................................................................................54
Epidemiologie..................................................................................................................................................54
Etiopathogenese..............................................................................................................................................54
Psychologische correlaten...............................................................................................................................54
Sociale correlaten............................................................................................................................................55
Behandeling.....................................................................................................................................................55
Week 6: Werken in de ouderenzorg....................................................................................................................55
Achtergrond suïcidaal gedrag..........................................................................................................................55
2
,College: Complexe kwetsbaarheid
Voorbereiding
Herkennen en bespreekbaar maken van suïcidaal gedrag..............................................................................56
Mensen met suïcidaal gedrag herstelgericht begeleiden...............................................................................56
Psycho-educatie en zorgen voor jezelf............................................................................................................57
Week 7: Werken in de verslavingszorg................................................................................................................57
Manie...............................................................................................................................................................57
Oorzaken en beloop van een bipolaire stoornis..............................................................................................58
Gevolgen voor het sociale netwerk.................................................................................................................59
Fasen van herstel.............................................................................................................................................59
Medicijnen en onderhoudsbehandelingen bij een bipolaire stoornis............................................................59
Leven met de aandoening...............................................................................................................................61
Psychose..........................................................................................................................................................61
Waarneembare uitingen van psychotisch zijn.................................................................................................61
Het psychosespectrum....................................................................................................................................63
Oorzaken van psychosegevoeligheid en het ontstaan van een psychose.......................................................63
De fasen van psychotisch worden en herstellen – herstelgerichte hulpverlening..........................................64
De fasen van herstel bij een psychose.............................................................................................................64
Behandeling.....................................................................................................................................................65
Soms komt het niet meer goed.......................................................................................................................66
Verslaving en dubbele diagnose......................................................................................................................66
Verslaving........................................................................................................................................................66
Verschillende vormen van verslaving..............................................................................................................66
Risicofactoren voor verslaving........................................................................................................................67
Dubbele diagnose............................................................................................................................................68
Fasen van herstel bij een verslaving................................................................................................................68
Detoxificatie.....................................................................................................................................................69
Verslaving en criminaliteit...............................................................................................................................70
Week 8: Werken in de verslavingszorg................................................................................................................70
Posttraumatische stress...................................................................................................................................70
Het ontstaan van PTSS, rol van het geheugen en gevolgen voor het sociale netwerk...................................71
Fasen van herstel bij posttraumatische stress.................................................................................................71
Zelfbeschadiging en vormen...........................................................................................................................72
Redenen en achtergronden van zelfbeschadigend gedrag.............................................................................72
Zelfbeschadigend gedrag en herstel en fasen van herstel..............................................................................73
Bejegening van en hulp voor mensen die zichzelf beschadigen.....................................................................73
Betekenis van zelfbeschadigend gedrag voor het sociale netwerk.................................................................74
Week 9: Werken in het gedwongen kader..........................................................................................................74
Drie modellen voor ontstaan en ontwikkeling van delinquent gedrag...........................................................74
Basisprincipes over risicofactoren voor het ontstaan van delinquent gedrag................................................77
Week 10: Samenvatting recht.............................................................................................................................77
Wet Langdurige Zorg – Wlz.............................................................................................................................77
Zorgverzekeringswet – Zvw.............................................................................................................................78
Wmo 2015.......................................................................................................................................................78
Jeugdwet - Jw..................................................................................................................................................79
Wet geneeskundige behandelovereenkomst - WGBO....................................................................................79
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg - Wvggz.....................................................................................80
Wet zorg en dwang – Wzd...............................................................................................................................81
Wet forensische zorg - Wfz..............................................................................................................................81
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens – EVRM + Europees Hof voor de Rechten van de Mens –
EHRM...............................................................................................................................................................82
Algemene Verordening Gegevensbescherming - AVG....................................................................................82
Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg - Wkkgz........................................................................................83
Algemene wet bestuursrecht - Awb................................................................................................................83
Beroepsgeheim + conflict van plichten...........................................................................................................84
3
, College: Complexe kwetsbaarheid
Voorbereiding
Week 1: werken in de GGZ
Hoofdstuk 1 – Psychische aandoeningen
EPA: ernstige psychiatrische aandoening omvat:
Psychische stoornis van blijvende aard, die behandeling en/ of zorg noodzakelijk
maakt;
Psychische stoornis van blijvende aard, die leidt tot ernstige beperkingen in het
sociaal en maatschappelijk functioneren.
Mensen die vallen onder EPA zijn langdurig afhankelijk van zorg en ondersteuning.
Positieve gezondheid
Definitie gezondheid volgens WHO
Een toestand van compleet fysiek, mentaal en sociaal welbevinden (subjectief), en
niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebrek.
Tegenstrijdig want: ‘compleet’ betekent dat niemand gezond is.
Definitie gezondheid volgens Gezondheidsraad
Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het
licht van sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven.
Positieve gezondheid: de mens staat centraal, en niet de ziekte. Het gaat niet
om de gebreken of stoornissen, maar om wat je wel kunt.
Gezondheid is geen doel maar een middel om een leven te leiden naar wens.
Positieve gezondheid – Huber
1. Lichaamsfuncties;
2. Mentaal welbevinden
(psychische functies);
3. Zingeving (de spirituele en
existentiële dimensies);
4. Kwaliteit van leven;
5. Meedoen (sociaal-
maatschappelijke
participatie);
6. Dagelijks functioneren.
Kritiek positieve gezondheid:
Pijlen overlappen;
Gezondheid en gedrag
worden niet onderscheiden;
Theoretisch zwak
onderbouwd.
Manier van reageren moet ook worden bekeken, niet elke reactie is gezond.
Lichamelijke en mentale functiestoornissen worden gezien in relatie tot de kwaliteit van
iemands leven, zijn dagelijks functioneren, zijn participeren in de samenleving en de door
hem ervaren zin en betekenis.
Drie componenten gezondheid
Objectieve component: aanwijsbare aan- of afwezigheid van een ziekteproces in
het lichaam.
Subjectieve component: beleving van de ziekte door de persoon.
Gedragscomponent: manier hoe iemand met de klachten omgaat, praat, leven
beïnvloed.
Huber kijkt vooral vanuit de gedragscomponent.
4
Week 1: werken in de GGZ....................................................................................................................................4
Positieve gezondheid.........................................................................................................................................4
Psychische klachten...........................................................................................................................................5
Symptoomnetwerken........................................................................................................................................5
Transdiagnostische factoren..............................................................................................................................6
Biopsychosociaal model....................................................................................................................................7
Sociaalpsychiatrische benadering.....................................................................................................................7
Culturele aspecten – psychische klachten en psychische gezondheidszorg.....................................................7
Herstel...............................................................................................................................................................8
Theoretische kaders herstelconcept.................................................................................................................8
Diversiteit in psychische gezondheidszorg........................................................................................................9
Stigmatisering en destigmatisering.................................................................................................................10
Tegengaan van stigmatisering.........................................................................................................................10
Verklaren versus begrijpen..............................................................................................................................11
Kwetsbaarheid-stressmodel............................................................................................................................11
Biologische factoren........................................................................................................................................11
Het brein..........................................................................................................................................................12
Stress...............................................................................................................................................................13
Microbiota-darm-hersen-as............................................................................................................................14
Psychische factoren.........................................................................................................................................15
Persoonlijkheidskenmerken............................................................................................................................15
Persoonlijkheidstrekken ie gebonden zijn aan persoonlijkheidsproblematiek...............................................15
Cognitieve functies..........................................................................................................................................15
Afweermechanismen......................................................................................................................................16
Sociale factoren...............................................................................................................................................17
Sociaaleconomische en maatschappelijke factoren........................................................................................18
Medisch model niet toereikend......................................................................................................................18
Herstelperspectief...........................................................................................................................................19
Geschiedenis van de omgang met mensen met abnormaal gedrag...............................................................19
Professionalisering van de psychiatrische zorg...............................................................................................20
Psychoanalyse..................................................................................................................................................21
Sociale psychiatrie...........................................................................................................................................21
Week 2: werken in de GGZ..................................................................................................................................21
Angstproblematiek..........................................................................................................................................21
Soorten angst..................................................................................................................................................22
Herstellen van angstproblematiek..................................................................................................................22
Depressie.........................................................................................................................................................24
Vormen van depressieproblematiek...............................................................................................................25
Sociale netwerk van iemand met een depressie.............................................................................................26
Herstelproces van een depressieve stemming................................................................................................26
Overweldigend door de aandoening...............................................................................................................27
Medicijnen bij depressie.................................................................................................................................27
Worstelen met de aandoening........................................................................................................................27
Gedachtenschema...........................................................................................................................................28
Leven met de aandoening...............................................................................................................................28
Leven voorbij de aandoening..........................................................................................................................28
Dwanghandelingen en obsessies....................................................................................................................28
Verschillende vormen dwang en obsessie......................................................................................................29
Gevolgen sociaal netwerk...............................................................................................................................30
Herstellen in fasen...........................................................................................................................................30
Week 3: werken met LVB.....................................................................................................................................31
Geschiedenis...................................................................................................................................................31
Herkennen van een verstandelijke beperking.................................................................................................32
,College: Complexe kwetsbaarheid
Voorbereiding
Classificatie van verstandelijke beperking.......................................................................................................32
Diagnostiek van verstandelijke beperking.......................................................................................................33
Epidemiologie..................................................................................................................................................34
Gedragsproblemen..........................................................................................................................................34
Psychiatrische aandoeningen..........................................................................................................................35
Behandeling.....................................................................................................................................................36
Sociaalpedagogische hulpverlening, behandeling en begeleiding..................................................................36
Begeleiding......................................................................................................................................................36
Basishouding en communicatie.......................................................................................................................37
Competentiegerichte zorg...............................................................................................................................37
Wet- en regelgeving.........................................................................................................................................37
Zorgverzekeringswet.......................................................................................................................................38
Wet Langdurige Zorg - Wlz..............................................................................................................................38
Wet zorg en dwang - Wzd................................................................................................................................38
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg - Wvggz.....................................................................................38
WMO 2015......................................................................................................................................................39
Week 4: Werken met LVB - ASS...........................................................................................................................41
Pervasieve ontwikkelingsstoornis....................................................................................................................41
Neurobiologische ontwikkelingsstoornis of neurodiversiteit..........................................................................41
DSM-5 ASS hoofdkenmerken..........................................................................................................................42
Kenmerken van autisme..................................................................................................................................42
Bijkomende lichamelijke, sociale en psychische problemen...........................................................................44
Genderidentiteit en seksuele voorkeur...........................................................................................................44
Autisme en een verstandelijke beperking.......................................................................................................44
Autistische kenmerken in de loop van het leven............................................................................................45
Theorieën ter verklaring van autisme.............................................................................................................45
Biologische verklaringen.................................................................................................................................45
(Ontwikkelings)psychologische verklaringen..................................................................................................46
Theory of Mind - ToM......................................................................................................................................46
Mentaliseren...................................................................................................................................................46
Theorie van zwakke centrale coherentie.........................................................................................................46
Theorie van contextblindheid.........................................................................................................................46
Theorie van vertraagde en versnelde ontwikkeling........................................................................................47
Mensen met autisme en hun sociale netwerk................................................................................................47
Begeleiding en herstelondersteuning van mensen met autisme in de verschillende fasen van het leven....47
Week 5: Werken in de ouderenzorg....................................................................................................................49
Delieren...........................................................................................................................................................49
Diagnostiek......................................................................................................................................................50
Differentiële diagnostiek.................................................................................................................................51
Etiopathogenese..............................................................................................................................................51
Behandeling.....................................................................................................................................................51
Dementie.........................................................................................................................................................51
Uitgebreide neurocognitieve stoornis.............................................................................................................51
Lichte dementie – stadium: begeleiding.........................................................................................................52
Matige dementie – stadium: verzorging.........................................................................................................53
Ernstige dementie – stadium: verpleging........................................................................................................53
Cognitief functioneren....................................................................................................................................53
Differentiële diagnostiek.................................................................................................................................54
Epidemiologie..................................................................................................................................................54
Etiopathogenese..............................................................................................................................................54
Psychologische correlaten...............................................................................................................................54
Sociale correlaten............................................................................................................................................55
Behandeling.....................................................................................................................................................55
Week 6: Werken in de ouderenzorg....................................................................................................................55
Achtergrond suïcidaal gedrag..........................................................................................................................55
2
,College: Complexe kwetsbaarheid
Voorbereiding
Herkennen en bespreekbaar maken van suïcidaal gedrag..............................................................................56
Mensen met suïcidaal gedrag herstelgericht begeleiden...............................................................................56
Psycho-educatie en zorgen voor jezelf............................................................................................................57
Week 7: Werken in de verslavingszorg................................................................................................................57
Manie...............................................................................................................................................................57
Oorzaken en beloop van een bipolaire stoornis..............................................................................................58
Gevolgen voor het sociale netwerk.................................................................................................................59
Fasen van herstel.............................................................................................................................................59
Medicijnen en onderhoudsbehandelingen bij een bipolaire stoornis............................................................59
Leven met de aandoening...............................................................................................................................61
Psychose..........................................................................................................................................................61
Waarneembare uitingen van psychotisch zijn.................................................................................................61
Het psychosespectrum....................................................................................................................................63
Oorzaken van psychosegevoeligheid en het ontstaan van een psychose.......................................................63
De fasen van psychotisch worden en herstellen – herstelgerichte hulpverlening..........................................64
De fasen van herstel bij een psychose.............................................................................................................64
Behandeling.....................................................................................................................................................65
Soms komt het niet meer goed.......................................................................................................................66
Verslaving en dubbele diagnose......................................................................................................................66
Verslaving........................................................................................................................................................66
Verschillende vormen van verslaving..............................................................................................................66
Risicofactoren voor verslaving........................................................................................................................67
Dubbele diagnose............................................................................................................................................68
Fasen van herstel bij een verslaving................................................................................................................68
Detoxificatie.....................................................................................................................................................69
Verslaving en criminaliteit...............................................................................................................................70
Week 8: Werken in de verslavingszorg................................................................................................................70
Posttraumatische stress...................................................................................................................................70
Het ontstaan van PTSS, rol van het geheugen en gevolgen voor het sociale netwerk...................................71
Fasen van herstel bij posttraumatische stress.................................................................................................71
Zelfbeschadiging en vormen...........................................................................................................................72
Redenen en achtergronden van zelfbeschadigend gedrag.............................................................................72
Zelfbeschadigend gedrag en herstel en fasen van herstel..............................................................................73
Bejegening van en hulp voor mensen die zichzelf beschadigen.....................................................................73
Betekenis van zelfbeschadigend gedrag voor het sociale netwerk.................................................................74
Week 9: Werken in het gedwongen kader..........................................................................................................74
Drie modellen voor ontstaan en ontwikkeling van delinquent gedrag...........................................................74
Basisprincipes over risicofactoren voor het ontstaan van delinquent gedrag................................................77
Week 10: Samenvatting recht.............................................................................................................................77
Wet Langdurige Zorg – Wlz.............................................................................................................................77
Zorgverzekeringswet – Zvw.............................................................................................................................78
Wmo 2015.......................................................................................................................................................78
Jeugdwet - Jw..................................................................................................................................................79
Wet geneeskundige behandelovereenkomst - WGBO....................................................................................79
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg - Wvggz.....................................................................................80
Wet zorg en dwang – Wzd...............................................................................................................................81
Wet forensische zorg - Wfz..............................................................................................................................81
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens – EVRM + Europees Hof voor de Rechten van de Mens –
EHRM...............................................................................................................................................................82
Algemene Verordening Gegevensbescherming - AVG....................................................................................82
Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg - Wkkgz........................................................................................83
Algemene wet bestuursrecht - Awb................................................................................................................83
Beroepsgeheim + conflict van plichten...........................................................................................................84
3
, College: Complexe kwetsbaarheid
Voorbereiding
Week 1: werken in de GGZ
Hoofdstuk 1 – Psychische aandoeningen
EPA: ernstige psychiatrische aandoening omvat:
Psychische stoornis van blijvende aard, die behandeling en/ of zorg noodzakelijk
maakt;
Psychische stoornis van blijvende aard, die leidt tot ernstige beperkingen in het
sociaal en maatschappelijk functioneren.
Mensen die vallen onder EPA zijn langdurig afhankelijk van zorg en ondersteuning.
Positieve gezondheid
Definitie gezondheid volgens WHO
Een toestand van compleet fysiek, mentaal en sociaal welbevinden (subjectief), en
niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebrek.
Tegenstrijdig want: ‘compleet’ betekent dat niemand gezond is.
Definitie gezondheid volgens Gezondheidsraad
Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het
licht van sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven.
Positieve gezondheid: de mens staat centraal, en niet de ziekte. Het gaat niet
om de gebreken of stoornissen, maar om wat je wel kunt.
Gezondheid is geen doel maar een middel om een leven te leiden naar wens.
Positieve gezondheid – Huber
1. Lichaamsfuncties;
2. Mentaal welbevinden
(psychische functies);
3. Zingeving (de spirituele en
existentiële dimensies);
4. Kwaliteit van leven;
5. Meedoen (sociaal-
maatschappelijke
participatie);
6. Dagelijks functioneren.
Kritiek positieve gezondheid:
Pijlen overlappen;
Gezondheid en gedrag
worden niet onderscheiden;
Theoretisch zwak
onderbouwd.
Manier van reageren moet ook worden bekeken, niet elke reactie is gezond.
Lichamelijke en mentale functiestoornissen worden gezien in relatie tot de kwaliteit van
iemands leven, zijn dagelijks functioneren, zijn participeren in de samenleving en de door
hem ervaren zin en betekenis.
Drie componenten gezondheid
Objectieve component: aanwijsbare aan- of afwezigheid van een ziekteproces in
het lichaam.
Subjectieve component: beleving van de ziekte door de persoon.
Gedragscomponent: manier hoe iemand met de klachten omgaat, praat, leven
beïnvloed.
Huber kijkt vooral vanuit de gedragscomponent.
4
