Politicologie
H1: politiek en politicologie
1. Wat is
politiek?
1.1. Een fundamentele
vraag
Politicologie = integratiewetenschap inzichten en methoden uit
zuster disciplines als ondersteuning gebruiken voor de studie van politieke
verschijnselen en processen een soort eclecticisme waardoor de discipline
vaak de kritiek krijgt geen unique selling proposition te bevatten, eerder e.
field of enquiry dan afzonderlijke discipline.
Waarom?
- Geen specifieke politieke wetenschap, maar eerder als sociale
wetenschap (naar Bart Tromp) aangezien het vakgebied geen
specifieke wetenschappelijk methoden hanteert
- Geen algemeen aanvaarde wetenschappelijke theorie v/h
politieke
- Geen algemeen aanvaard centraal begrippenkader, waarbij
woorden als ‘macht’ of ‘overheid’ zeer uiteenlopend besproken
kunnen worden… als gevolg is er géén neutrale taal.
“Wat is politiek?” Veel antwoorden, maar omschrijving blijft vaag & het
is meer dan enkel ‘hetgeen dat betrekking heeft op het sturen van een
samenleving’ of ‘het geheel v. afspraken die nodig zijn om het geordend
leven in een grote groep mogelijk te maken’
Concreetheid leidt tot discussie
Het debat tussen politici: komt o.a. omdat omschrijving politiek
samenvalt met wat door staat, door overheid geregeld mag/kan/moet
worden (= overheidsoptreden)
Discussie: “Is dit een politiek probleem”
Minimal state vs. Nanny state
1) Minimal state: 19de eeuw liet de politiek zich v/e beperkt aantal
zaken aantrekken: de minimal state, die vooral zorgde voor orde en
tucht, met beperkte zorgende functie
2) Nanny state: Vandaag kennen we de interventionistische
welvaartsstaat of nanny state die de mens begeleidt v. wieg tot graf,
buigt zich over verschillende onderwerpen
Het antwoord of iets politiek is, is dus door de tijd heen veranderd
Bestaat er een antwoord? Neen, politicologen verschillenen onderling van
mening & hanteren ook uiteenlopende omschrijving van politiek
Het meningsverschil richt zich onder meer op de reikwijdte van
politiek, ook deze is moeilijk te benoemen, hoezo?
1
, Politicologie
Marsh & Stoker: “Theory and Methods in Political Science” 2
benaderingen om politiek te definiëren
1) Arena- of domeinsbendaring
Politiek als aspect van alle sociale verhoudingen van alle gedrag
Geen betrekking op specifieke instellingen of sectoren waardoor
politiek overal in de samenleving aanwezig is
2) Proces- of aspectbendaring
Politiek beperken tot afgebakende sfeer van menselijke organisaties,
instellingen & actoren tot een specifieke sector in de samenleving,
tot bepaalde arena van instellingen
Er is in deze visie sprake van een afzonderlijk politiek domein (bv.
staat, overheidsbeleid)
Politicologie bestudeert actoren & processen in deze afgebakende
sfeer van de samenleving
Focus op formele werking politieke instellingen bv. regering, partijen,
administratie, parlement...
‘Connolly’: Politiek = essentially contested concept (= concept
waarover eindeloos debat bestaat): Alle centrale begrippen (bv. macht,
elite, vrijheid...) zijn wezenlijk betwist
Politiek = containerbegrip (= onderdelen geen ondubbelzinnige
definities hebben)
Politiek is gecontesteerd omdat alle bouwstenen die gebruikt worden
om inhoud ervan te bepalen, op zichzelf ook gecontesteerd zijn
Toch is vastleggen van een kern noodzakelijk, waarom? Voor een
gemeenschappelijke gespreksbasis te hebben
1.2. Essentiële onderdelen van
politiek
Meest eenvoudigste definitie v politiek: “alles wat te maken heeft met het
besturen van de samenleving”, maar verhouding tussen bestuur, politiek
& samenleving is niet zo evident, hoezo? Het verschil tussen...
- Policy = beleid, bv. buitenlands- of arbeidsmarktbeleid
- Politics = bv. machtsuitoefening, besluitvorming,
vertegenwoordiging, belangenverdediging
- Polity = een groep mensen die samenwonen en die instellingen
hebben opgericht om samen te leven, een staatsvorm of
bestuursvorm, bv. staten, regeringsvormen, federalisme
Dat politiek naar samenleving verwijst zien we ook in oorsprong:
Oudgriekse politeia (of politika) alles wat betrekking heeft op polis, op
burgerlijke samenleving, op leven als burger in samenleving en op bestuur
van de gemeenschap
Mens is pas ontplooid wanneer hij aan politiek doet
Politiek = besturen van een samenleving
2
, Politicologie
Politiek heeft ook betrekking op samenleving die verbonden is aan een
territorium (bv. state, EU, internationale organisaties van staten...)
- Lid van territoriaal gebonden samenleving: regels volgen die op
dat territorium gelden, niet eens met regels? Verhuizen naar ander
territorium
- Lid van niet-territoriaal gebonden ‘verenigingen’ bv. kerk,
studentenvereniging: regels = losser & gericht op specifieke doelen
& activiteiten, niet eens met regels? Opstappen
We spreken v/d territorialisering van politiek = gevolg van historische
evolutie, en daarom ook veranderlijk is (o.a. veranderende verhoudingen
in beleidsniveaus - regionaal en (inter)nationaal, maar ook binnen-
statelijk)
Bespreek de huidige stand v. zaken:
De ‘staat’ is vandaag nog steeds dominant, maar minder dan een
eeuw geleden. Processen v. globalisering, decentralisering,
federalisering en Europese integratie maken dat andere
territoriale verdelingen belangrijker zijn geworden. Ook de macht van
niet-statelijke actoren, o.a. Google, Facebook en Apple, is vaak
veel groter dan die v/d ‘staten’
David Easton: ‘A Framework for Political Analysis’
Politiek gaat over toebedeling van (materiële & immateriële)
waarden: zaken die een gemeenschap waardevol vindt
Schaarste => conflicten
DUS instelling nodig die toebedeling kan uitvoeren op manier
die in samenleving als gezaghebbend geaccepteerd wordt
Zo ontstaat een politiek systeem
Hierdoor dreigt definitie politiek te breed te worden DUS bakent hij af: het
gaat om de “authoritative allocation for a society”: beslissingen die
gezaghebbend zijn voor heel de samenleving + onderscheid politiek &
parapolitiek:
- Politieke systemen betrekking op meest inclusieve eenheid, nl de
samenleving
- Parapolitieke systemen interne politieke systemen van groepen of
organisaties
1.3. Enkele bijdragen uit de
geschiedenis
Politiek wordt soms voorgesteld als het streven om voor iedereen of voor
zoveel mogelijk mensen het goede te doen, om zoveel mogelijk mensen
gelukkig te maken, als de realisatie v/d ideale samenleving vanuit de
bestaande samenleving. Daarvoor is macht nodig. Deze drie elementen
vinden we terug in belangrijke bijdragen in het denken over politiek.
Bespreek die:
- Politiek als groot, moreel streven naar h. goede leven:
3
H1: politiek en politicologie
1. Wat is
politiek?
1.1. Een fundamentele
vraag
Politicologie = integratiewetenschap inzichten en methoden uit
zuster disciplines als ondersteuning gebruiken voor de studie van politieke
verschijnselen en processen een soort eclecticisme waardoor de discipline
vaak de kritiek krijgt geen unique selling proposition te bevatten, eerder e.
field of enquiry dan afzonderlijke discipline.
Waarom?
- Geen specifieke politieke wetenschap, maar eerder als sociale
wetenschap (naar Bart Tromp) aangezien het vakgebied geen
specifieke wetenschappelijk methoden hanteert
- Geen algemeen aanvaarde wetenschappelijke theorie v/h
politieke
- Geen algemeen aanvaard centraal begrippenkader, waarbij
woorden als ‘macht’ of ‘overheid’ zeer uiteenlopend besproken
kunnen worden… als gevolg is er géén neutrale taal.
“Wat is politiek?” Veel antwoorden, maar omschrijving blijft vaag & het
is meer dan enkel ‘hetgeen dat betrekking heeft op het sturen van een
samenleving’ of ‘het geheel v. afspraken die nodig zijn om het geordend
leven in een grote groep mogelijk te maken’
Concreetheid leidt tot discussie
Het debat tussen politici: komt o.a. omdat omschrijving politiek
samenvalt met wat door staat, door overheid geregeld mag/kan/moet
worden (= overheidsoptreden)
Discussie: “Is dit een politiek probleem”
Minimal state vs. Nanny state
1) Minimal state: 19de eeuw liet de politiek zich v/e beperkt aantal
zaken aantrekken: de minimal state, die vooral zorgde voor orde en
tucht, met beperkte zorgende functie
2) Nanny state: Vandaag kennen we de interventionistische
welvaartsstaat of nanny state die de mens begeleidt v. wieg tot graf,
buigt zich over verschillende onderwerpen
Het antwoord of iets politiek is, is dus door de tijd heen veranderd
Bestaat er een antwoord? Neen, politicologen verschillenen onderling van
mening & hanteren ook uiteenlopende omschrijving van politiek
Het meningsverschil richt zich onder meer op de reikwijdte van
politiek, ook deze is moeilijk te benoemen, hoezo?
1
, Politicologie
Marsh & Stoker: “Theory and Methods in Political Science” 2
benaderingen om politiek te definiëren
1) Arena- of domeinsbendaring
Politiek als aspect van alle sociale verhoudingen van alle gedrag
Geen betrekking op specifieke instellingen of sectoren waardoor
politiek overal in de samenleving aanwezig is
2) Proces- of aspectbendaring
Politiek beperken tot afgebakende sfeer van menselijke organisaties,
instellingen & actoren tot een specifieke sector in de samenleving,
tot bepaalde arena van instellingen
Er is in deze visie sprake van een afzonderlijk politiek domein (bv.
staat, overheidsbeleid)
Politicologie bestudeert actoren & processen in deze afgebakende
sfeer van de samenleving
Focus op formele werking politieke instellingen bv. regering, partijen,
administratie, parlement...
‘Connolly’: Politiek = essentially contested concept (= concept
waarover eindeloos debat bestaat): Alle centrale begrippen (bv. macht,
elite, vrijheid...) zijn wezenlijk betwist
Politiek = containerbegrip (= onderdelen geen ondubbelzinnige
definities hebben)
Politiek is gecontesteerd omdat alle bouwstenen die gebruikt worden
om inhoud ervan te bepalen, op zichzelf ook gecontesteerd zijn
Toch is vastleggen van een kern noodzakelijk, waarom? Voor een
gemeenschappelijke gespreksbasis te hebben
1.2. Essentiële onderdelen van
politiek
Meest eenvoudigste definitie v politiek: “alles wat te maken heeft met het
besturen van de samenleving”, maar verhouding tussen bestuur, politiek
& samenleving is niet zo evident, hoezo? Het verschil tussen...
- Policy = beleid, bv. buitenlands- of arbeidsmarktbeleid
- Politics = bv. machtsuitoefening, besluitvorming,
vertegenwoordiging, belangenverdediging
- Polity = een groep mensen die samenwonen en die instellingen
hebben opgericht om samen te leven, een staatsvorm of
bestuursvorm, bv. staten, regeringsvormen, federalisme
Dat politiek naar samenleving verwijst zien we ook in oorsprong:
Oudgriekse politeia (of politika) alles wat betrekking heeft op polis, op
burgerlijke samenleving, op leven als burger in samenleving en op bestuur
van de gemeenschap
Mens is pas ontplooid wanneer hij aan politiek doet
Politiek = besturen van een samenleving
2
, Politicologie
Politiek heeft ook betrekking op samenleving die verbonden is aan een
territorium (bv. state, EU, internationale organisaties van staten...)
- Lid van territoriaal gebonden samenleving: regels volgen die op
dat territorium gelden, niet eens met regels? Verhuizen naar ander
territorium
- Lid van niet-territoriaal gebonden ‘verenigingen’ bv. kerk,
studentenvereniging: regels = losser & gericht op specifieke doelen
& activiteiten, niet eens met regels? Opstappen
We spreken v/d territorialisering van politiek = gevolg van historische
evolutie, en daarom ook veranderlijk is (o.a. veranderende verhoudingen
in beleidsniveaus - regionaal en (inter)nationaal, maar ook binnen-
statelijk)
Bespreek de huidige stand v. zaken:
De ‘staat’ is vandaag nog steeds dominant, maar minder dan een
eeuw geleden. Processen v. globalisering, decentralisering,
federalisering en Europese integratie maken dat andere
territoriale verdelingen belangrijker zijn geworden. Ook de macht van
niet-statelijke actoren, o.a. Google, Facebook en Apple, is vaak
veel groter dan die v/d ‘staten’
David Easton: ‘A Framework for Political Analysis’
Politiek gaat over toebedeling van (materiële & immateriële)
waarden: zaken die een gemeenschap waardevol vindt
Schaarste => conflicten
DUS instelling nodig die toebedeling kan uitvoeren op manier
die in samenleving als gezaghebbend geaccepteerd wordt
Zo ontstaat een politiek systeem
Hierdoor dreigt definitie politiek te breed te worden DUS bakent hij af: het
gaat om de “authoritative allocation for a society”: beslissingen die
gezaghebbend zijn voor heel de samenleving + onderscheid politiek &
parapolitiek:
- Politieke systemen betrekking op meest inclusieve eenheid, nl de
samenleving
- Parapolitieke systemen interne politieke systemen van groepen of
organisaties
1.3. Enkele bijdragen uit de
geschiedenis
Politiek wordt soms voorgesteld als het streven om voor iedereen of voor
zoveel mogelijk mensen het goede te doen, om zoveel mogelijk mensen
gelukkig te maken, als de realisatie v/d ideale samenleving vanuit de
bestaande samenleving. Daarvoor is macht nodig. Deze drie elementen
vinden we terug in belangrijke bijdragen in het denken over politiek.
Bespreek die:
- Politiek als groot, moreel streven naar h. goede leven:
3
