Inleiding tot de criminologie
Inleiding
Wat doet een criminoloog?
Criminologen onderzoeken o.a.:
Waarom mensen criminaliteit plegen etiologie of oorzakenleer
kan gedacht worden aan: persoonlijke kenmerken, sociale invloeden en
structurele omstandigheden
Hoe criminaliteit voorkomen kan worden preventie
Het bestuderen welke maatregelen effectief zijn om criminaliteit te
verminderen. Kan gaan van sociale programma’s (onderwijs en
werkgelegenheidsprojecten) tot situationele beleidsmaatregelen
(cameratoezicht, wikagente,…)
Doel: inzicht krijgen in de oorzaken, gevolgen en maatschappelijke impact van
criminaliteit om zo evidence-based beleid (beleid dat is gebaseerd op
wetenschappelijk bewijs) en kritische reflectie te stimuleren.
Hoe ziet de crimineel carrière eruit?
Het bestuderen van criminele carrières ofwel het verloop van criminaliteit
tijdens de levensloop van start (onset) over bestendigen (persistence) tot
stoppen (desistance)
carrières inschatten van risico’s en bepalen van de juiste interventies
Kenmerken van slachtoffers victimologie
wie wordt slachtoffer, waarom net zij, welke gevolgen,…
Slachtoffers kunnen te maken hebben met lichamelijke en/of psychische
schade + gevoelens van onveiligheid of wantrouwen tegenover de
samenleving
Effect van straffen op recidive (herhaling van strafbaar gedrag).
Een mogelijke reactie is een straf uitgesproken door een rechter
Hoofdstraffen: geldboete, gevangenisstaf, werkstraf, probatiestraf of straf
onder elektronisch toezicht
Het gaat ook over hoe straffen werken
Er zijn verschillende doelstellingen: vergelding (retributie), algemene preventie
(afschrikking burgers), bijzondere preventie (afschrikking daders), herstel en
resocialisatie
Maatschappelijke opvattingen over straffen.
Hoe burgers kijken naar criminaliteit en straf
Grote rol = media en publieke opinie
Politici reageren op maatschappelijke verontwaardiging. Ondertussen
ontstaat er een kloof tussen wat mensen denken at werkten wat
wetenschappelijk bewezen is
1
,Criminaliteit en samenleving
De veiligheidsparadox
Sinds de jaren 1990: sterke daling van klassieke criminaliteit (eigendoms-,
gewelds- en levensdelicten).
Tegelijk: gevoel van onveiligheid stijgt.
Verklaring: opkomst van nieuwe delicten (cybercrime, fraude, drugs).
Gevolgen:
- Strengere regels en straffen.
- Vragen naar “hardere aanpak” maar onderzoek toont dat hogere straffen
weinig effect hebben op recidive.
Wat is criminaliteit?
Enge definitie = normatieve definitie
→ Volgens het strafrecht: elke handeling of niet-handeling dat wettelijk strafbaar
is gesteld
→ Kan veranderen doorheen de tijd + er ontstaan nieuwe vormen van
criminaliteit
Het Belgisch strafrecht
Er wordt momenteel een onderscheid gemaakt tussen misdaden, wanbedrijven
en overtredingen de indeling is gebaseerd op de ernst vh wandrijf + straf die
eraan verbonden is
3 indelingen van misdrijven
1. Misdaden
- De zwaarste categorie
- Bestraft met straffen zoals criminele straffen
- Vb: gevangenisstraf van +5 jaar
2. Wanbedrijven
- Minder ernstig dan misdaden
- Bestraffen met correctionele straffen
- Vb. gevangenisstraf van 8 dagen tot 5 jaar
3. Overtredingen
- Lichtste categorie
- Bestraft met politiestraffen
- Vb. geldboetes
2
,Het nieuwe strafwetboek
Er komt geen onderscheid meer tussen misdaden, wanbedrijven en
overtredingen
De term “misdrijf” wordt nu gebruikt voor alle strafbare feiten
Misdrijven worden ingedeeld in acht sanctieniveaus, hierdoor zullen
bovenstaande termen herzien worden. De enge definitie blijft wel
Edwin Sutherland (1949): “Gedrag dat verboden is door de staat als schade
aan de staat, waarop de staat met straf kan reageren.”
Zowel actief handelen als nalaten (verzuim).
Criminaliseren, decriminaliseren, legaliseren = maatschappelijke
keuzes.
Brede definitie = reactieve definitie
→ Criminaliteit als sociaal construct: wat “crimineel” is, verschilt per tijd en
cultuur.
→ Gebaseerd op maatschappelijke normen en macht.
Voorbeeld
- Deviant gedrag
→ alle gedragingen die afwijken van de sociale normen inclusief de
normen die niet illegaal zijn.
→ kan variëren van kleine, onschuldig tot ernstigere overtredingen
→ het kan ook variëren tussen verschillende culturen en in loop vd tijd
veranderen
- Overlast
→ overlast link sterk aan burgerschap
→ vb. geluidshinder
- Dreiging
→ definitie vinden we terug in de “Wet houding regeling vd inlichtingen en
veiligheidsdienst (1998)
→ activiteit die bedreigt of zou kunnen bedreigen: spionage, inmenging,
terrorisme,…
Wat is criminaliteit?
Het hangt af van de afspraken die daarover worden gemaakt binnen een
samenleving in een bepaalde tijd. Criminaliteit evolueert ook in tijd en
ruimte = zie enge definitie. Ook kunnen bepaalde zaken strafbaar zijn in
het ene land, maar niet in het andere geldt dus ook een geografische
criterium
3
, Ondanks dat regels zijn vastgelegd in een Strafwetboek (law in the books),
praktijk (law in practice) is het soms lastig om te bepalen wat crimineel is en
wat niet en wat dus specifiek onder de gemaakte afspraak valt
Het hangt dus af van context, cultuur, locatie, tijd en interpretatie
Criminaliteit: daders en slachtoffers
Het 19de -eeuwse idee = mensen die criminaliteit plegen zouden herkenbaar zijn
aan uiterlijke kenmerken. Vb: “afwijkend” fysiek trekken zoals: zware kaken,
asymmetrische gezichten die hen determineert tot het plegen van criminaliteit
Verworpen door Cesare Lombroso
Cesare Lombroso
Ging ervan uit dat de “geboren misdadiger” bestond en dat dit te zien was aan
uiterlijke kenmerken. Vandaag wordt dit niet meer aanvaard.
Criminologen gaan nu op zoek naar kenmerken zoals
persoonlijkheidskenmerken (individueel niveau), gezinskenmerken
(sociaal niveau) en wijkkenmerken (structureel niveau)
Wie pleegt criminaliteit?
Criminaliteit komt vaker voor bij biologische mannen dan biologische vrouwen.
Deze geslachtskloof geldt voor bijna alle vromen van criminaliteit in alle
samenlevingen. Deze geslachtskloof is het grootst bij ernstige
geweldsmisdrijven (moord, zware mishandeling) en wordt kleiner bij minder
agressieve delicten.
Opvallend: mannen zijn niet alleen vaker dader, maar ook (behalve seksuele
delicten) iets vaker slachtoffer.
Criminaliteit is ook sterk leeftijdsgebonden. Jongeren + volwassenen plegen meer
criminaliteit. We spreken in de criminologie over de leeftijd-
criminaliteitscurve.
Piek is vooral in de late adolescentie en vroege volwassenheid (rond 18-25 jaar)
De basis werd in de 19de E gelegd door Adolphe Quetelet (link tussen leeftijd en
criminaliteit)
Vroege start = langere en zwaardere criminele carrière Cambridge Study,
David P. Farrington
Criminaliteit begint vooral in de tienerjaren (13-16 jaar) neemt steeds toe tot
pubertijd en daalt sterk (25-30 jaar)
Reden: personen verouderen (=maturiteitsproces) + positieve
levensgebeurtenissen (vast partner, krijgen van kind, starten met stabiele job)
Conclusie:
4
Inleiding
Wat doet een criminoloog?
Criminologen onderzoeken o.a.:
Waarom mensen criminaliteit plegen etiologie of oorzakenleer
kan gedacht worden aan: persoonlijke kenmerken, sociale invloeden en
structurele omstandigheden
Hoe criminaliteit voorkomen kan worden preventie
Het bestuderen welke maatregelen effectief zijn om criminaliteit te
verminderen. Kan gaan van sociale programma’s (onderwijs en
werkgelegenheidsprojecten) tot situationele beleidsmaatregelen
(cameratoezicht, wikagente,…)
Doel: inzicht krijgen in de oorzaken, gevolgen en maatschappelijke impact van
criminaliteit om zo evidence-based beleid (beleid dat is gebaseerd op
wetenschappelijk bewijs) en kritische reflectie te stimuleren.
Hoe ziet de crimineel carrière eruit?
Het bestuderen van criminele carrières ofwel het verloop van criminaliteit
tijdens de levensloop van start (onset) over bestendigen (persistence) tot
stoppen (desistance)
carrières inschatten van risico’s en bepalen van de juiste interventies
Kenmerken van slachtoffers victimologie
wie wordt slachtoffer, waarom net zij, welke gevolgen,…
Slachtoffers kunnen te maken hebben met lichamelijke en/of psychische
schade + gevoelens van onveiligheid of wantrouwen tegenover de
samenleving
Effect van straffen op recidive (herhaling van strafbaar gedrag).
Een mogelijke reactie is een straf uitgesproken door een rechter
Hoofdstraffen: geldboete, gevangenisstaf, werkstraf, probatiestraf of straf
onder elektronisch toezicht
Het gaat ook over hoe straffen werken
Er zijn verschillende doelstellingen: vergelding (retributie), algemene preventie
(afschrikking burgers), bijzondere preventie (afschrikking daders), herstel en
resocialisatie
Maatschappelijke opvattingen over straffen.
Hoe burgers kijken naar criminaliteit en straf
Grote rol = media en publieke opinie
Politici reageren op maatschappelijke verontwaardiging. Ondertussen
ontstaat er een kloof tussen wat mensen denken at werkten wat
wetenschappelijk bewezen is
1
,Criminaliteit en samenleving
De veiligheidsparadox
Sinds de jaren 1990: sterke daling van klassieke criminaliteit (eigendoms-,
gewelds- en levensdelicten).
Tegelijk: gevoel van onveiligheid stijgt.
Verklaring: opkomst van nieuwe delicten (cybercrime, fraude, drugs).
Gevolgen:
- Strengere regels en straffen.
- Vragen naar “hardere aanpak” maar onderzoek toont dat hogere straffen
weinig effect hebben op recidive.
Wat is criminaliteit?
Enge definitie = normatieve definitie
→ Volgens het strafrecht: elke handeling of niet-handeling dat wettelijk strafbaar
is gesteld
→ Kan veranderen doorheen de tijd + er ontstaan nieuwe vormen van
criminaliteit
Het Belgisch strafrecht
Er wordt momenteel een onderscheid gemaakt tussen misdaden, wanbedrijven
en overtredingen de indeling is gebaseerd op de ernst vh wandrijf + straf die
eraan verbonden is
3 indelingen van misdrijven
1. Misdaden
- De zwaarste categorie
- Bestraft met straffen zoals criminele straffen
- Vb: gevangenisstraf van +5 jaar
2. Wanbedrijven
- Minder ernstig dan misdaden
- Bestraffen met correctionele straffen
- Vb. gevangenisstraf van 8 dagen tot 5 jaar
3. Overtredingen
- Lichtste categorie
- Bestraft met politiestraffen
- Vb. geldboetes
2
,Het nieuwe strafwetboek
Er komt geen onderscheid meer tussen misdaden, wanbedrijven en
overtredingen
De term “misdrijf” wordt nu gebruikt voor alle strafbare feiten
Misdrijven worden ingedeeld in acht sanctieniveaus, hierdoor zullen
bovenstaande termen herzien worden. De enge definitie blijft wel
Edwin Sutherland (1949): “Gedrag dat verboden is door de staat als schade
aan de staat, waarop de staat met straf kan reageren.”
Zowel actief handelen als nalaten (verzuim).
Criminaliseren, decriminaliseren, legaliseren = maatschappelijke
keuzes.
Brede definitie = reactieve definitie
→ Criminaliteit als sociaal construct: wat “crimineel” is, verschilt per tijd en
cultuur.
→ Gebaseerd op maatschappelijke normen en macht.
Voorbeeld
- Deviant gedrag
→ alle gedragingen die afwijken van de sociale normen inclusief de
normen die niet illegaal zijn.
→ kan variëren van kleine, onschuldig tot ernstigere overtredingen
→ het kan ook variëren tussen verschillende culturen en in loop vd tijd
veranderen
- Overlast
→ overlast link sterk aan burgerschap
→ vb. geluidshinder
- Dreiging
→ definitie vinden we terug in de “Wet houding regeling vd inlichtingen en
veiligheidsdienst (1998)
→ activiteit die bedreigt of zou kunnen bedreigen: spionage, inmenging,
terrorisme,…
Wat is criminaliteit?
Het hangt af van de afspraken die daarover worden gemaakt binnen een
samenleving in een bepaalde tijd. Criminaliteit evolueert ook in tijd en
ruimte = zie enge definitie. Ook kunnen bepaalde zaken strafbaar zijn in
het ene land, maar niet in het andere geldt dus ook een geografische
criterium
3
, Ondanks dat regels zijn vastgelegd in een Strafwetboek (law in the books),
praktijk (law in practice) is het soms lastig om te bepalen wat crimineel is en
wat niet en wat dus specifiek onder de gemaakte afspraak valt
Het hangt dus af van context, cultuur, locatie, tijd en interpretatie
Criminaliteit: daders en slachtoffers
Het 19de -eeuwse idee = mensen die criminaliteit plegen zouden herkenbaar zijn
aan uiterlijke kenmerken. Vb: “afwijkend” fysiek trekken zoals: zware kaken,
asymmetrische gezichten die hen determineert tot het plegen van criminaliteit
Verworpen door Cesare Lombroso
Cesare Lombroso
Ging ervan uit dat de “geboren misdadiger” bestond en dat dit te zien was aan
uiterlijke kenmerken. Vandaag wordt dit niet meer aanvaard.
Criminologen gaan nu op zoek naar kenmerken zoals
persoonlijkheidskenmerken (individueel niveau), gezinskenmerken
(sociaal niveau) en wijkkenmerken (structureel niveau)
Wie pleegt criminaliteit?
Criminaliteit komt vaker voor bij biologische mannen dan biologische vrouwen.
Deze geslachtskloof geldt voor bijna alle vromen van criminaliteit in alle
samenlevingen. Deze geslachtskloof is het grootst bij ernstige
geweldsmisdrijven (moord, zware mishandeling) en wordt kleiner bij minder
agressieve delicten.
Opvallend: mannen zijn niet alleen vaker dader, maar ook (behalve seksuele
delicten) iets vaker slachtoffer.
Criminaliteit is ook sterk leeftijdsgebonden. Jongeren + volwassenen plegen meer
criminaliteit. We spreken in de criminologie over de leeftijd-
criminaliteitscurve.
Piek is vooral in de late adolescentie en vroege volwassenheid (rond 18-25 jaar)
De basis werd in de 19de E gelegd door Adolphe Quetelet (link tussen leeftijd en
criminaliteit)
Vroege start = langere en zwaardere criminele carrière Cambridge Study,
David P. Farrington
Criminaliteit begint vooral in de tienerjaren (13-16 jaar) neemt steeds toe tot
pubertijd en daalt sterk (25-30 jaar)
Reden: personen verouderen (=maturiteitsproces) + positieve
levensgebeurtenissen (vast partner, krijgen van kind, starten met stabiele job)
Conclusie:
4
