🎓 Bedankt voor je aankoop!
Hey studiegenoot,
Super dat je mijn samenvatting hebt gekocht; hopelijk helpt ze je niet alleen om te slagen,
maar ook om de stof écht te begrijpen met een minimum aan koffies en nachtwerk!.
Ik steek veel tijd in het maken van duidelijke, goed gestructureerde samenvattingen die
je snel door de kern van de stof heen helpen. Geen ellenlange verhalen (al laat de omvang
van het vak dat soms niet toe), maar wél alles wat je moet weten om je tentamens met
vertrouwen tegemoet te gaan.
💬 Nog iets extra’s nodig?
Soms heb ik nog oude tentamens, aanvullende bestanden of collegesamenvattingen
liggen.
😉
In ruil voor een goede beoordeling op Stuvia kijk ik met plezier of ik iets kan vinden (een
kleine wederkerige overeenkomst tussen studenten onder elkaar ).
Je kunt me gewoon een bericht sturen via Stuvia (Arslongavitabrevis); ik reageer meestal
snel.
💡 Tip van Flip
Deze samenvatting is (niet om op te scheppen) best uitgebreid. Dat is top, want je kunt er
meer mee dan alleen lezen:
👉 Upload ‘m in NotebookLM (gratis tool van Google).
● 🎧 Podcasts genereren die de stof aan je uitleggen;
NotebookLM kan op basis van deze samenvatting:
● 🎥 Korte uitlegfilmpjes maken over lastige begrippen;
● 🧩 Oefenvragen opstellen zodat je actief kunt herhalen;
● 🗂️ Samenvattingen of spiekbriefjes genereren per hoofdstuk.
📚 Veel succes met studeren!
En mocht deze samenvatting goed voor je werken, dan is een korte beoordeling altijd
welkom; zo help je ook de volgende student op weg.
Dank en succes met je tentamen!
— Arslongavitabrevis
(“De kunst is lang, het leven is kort.” In de rechtenstudie des te meer.)
,AIP - Super
WEEK 1 - Dogmatisch Perspectief 4
1 - Inleiding & casuïstiek: maatschappelijke rol van aansprakelijkheidsrecht 4
Casus: Tata Steel 5
Casus: Shell/Milieudefensie: 5
2 - Vestiging van aansprakelijkheid: grondslag, causaliteit en relativiteit 6
3 - Omvang van aansprakelijkheid: functies, beginselen en schadebegroting 7
4 - Van Boom: Collectieve afwikkeling: van WCA naar WAMCA 8
WEEK 2 - Correctieve rechtvaardigheid 10
1 - Correctieve rechtvaardigheid & Civil Recourse theory 10
Benson: Correctieve en distributieve rechtvaardigheid 10
Zipursky: Civil Recourse Theory 12
2 - Correctieve rechtvaardigheid bij klimaataansprakelijkheid & overheidsfalen 13
McKinnon: Climate Change and Corrective Justice 13
De Jong: Rechterlijke rol bij overheidsfalen 15
De Jong: Klimaataansprakelijkheid van ondernemingen 16
WEEK 3 - Distributieve rechtvaardigheid 18
1 - Perspectieven op distributieve rechtvaardigheid 18
On: verhouding tussen distributieve en correctieve rechtvaardigheid 18
Loth: Verdelingsvraagstukken BINNEN aansprakelijkheidsrecht (brengt 2 theorieën in
verband) 20
Cane: Distributieve taak VAN aansprakelijkheidsrecht 21
2 - Wat als aansprakelijkheidsrecht niet kan voldoen aan distributieve taak? 22
Casus: Aardbevingen Groningen 22
Hartlief: Rampen en crisis (nadruk op solidariteit, coherent beleid en solvabiliteit) 23
Farris: Compensating climate change victims (nadruk op procedureobstakels) 24
WEEK 4 - Rechtseconomisch perspectief 26
1 - Faure & Partain: Algemeen rechtseconomie (Rechtseconomie heeft correctieve
functie door corrigeren marktfalen; maar is géén correctieve ‘’rechtvaardigheid’’) 26
2 - Visscher, Faure & Weber: Gedragsprikkels creëren 28
3 - De Jong & Faure: Autonomie bij Regulatory failure 30
Casus: Chemour/DuPont 31
4 - Faure: Functie van Verzekeringen 31
5 - Micklitz: Nadeel van Rechtseconomie 32
WEEK 5 - Empirisch juridisch onderzoek 34
1 - Giesen: Doel van empirisch-juridisch onderzoek 34
2 - ELS-onderzoeken 37
Van Doorn: Restorative justice bij massaschade (rechtvaardige afwikkeling = meer
herstelgericht denken) 37
Akkermans: Restorative & procedural justice bij schadeafwikkeling (afstappen van
adversarialisme > meer emotioneel intelligente aanpak) 39
Overheul: Procedurele waarborgen nodig in compensatieregelingen (ervaren
rechtvaardigheid bepaalt vertrouwen > dus procedurele waarborgen nodig) 40
Casus: Chroom 6 41
,WEEK 7 - Ex ante preventie door rechter (dogmatisch, zie week 1) 43
1. Inleiding 43
2. Rol en legitimiteit van rechterlijke risicoregulering 44
De Jong: Rechter als noodrem en signaalgever 44
Spier: Noot bij HR Urgenda (ondergrensbewaking) 45
Smeehuijzen: Feitelijke effectiviteit bepaalt legitimiteit rechterlijke risicoregulering 46
Casus: Shell/Milieudefensie 47
Van Zeben: Rechtseconomisch perspectief op rechterlijk ingrijpen 48
3. Instrumenten en normatieve grondslagen van regulerende rechter 49
Enneking & De Jong: Public Interest Litigation voor regulering onzekere risico’s? 49
Spier: Juridische verplichtingen van kernspelers 52
WEEK 8 - Ex post vergoeding massaschade (CJ en DJ week 2/3) 54
1. Inleiding en overzicht 54
2. (a) Aansprakelijkheidsrecht als aanpassingsmechanisme 56
Hartlief: Rechter als sleutel bij massaschade via procedurele regie [Regelgever in
concreto; Standaardisering via 6:97 BW] 56
Pavillon: Rechter als sleutel bij massaschade via materiele adaptatie [Vroege
Poortwachterstoets voor mogelijke Abstractie] 57
Rijnhout & Overheul: Standaardisering als praktisch instrument [legitimiteit van
standaardisering via procedurele rechtvaardigheid] 59
3. (b) Alternatieve en hybride compensatiestelsels 61
Loth: Uit de ban van corrigerende rechtvaardigheid [integratie van distributieve
rechtvaardigheid; rechter erkent verdelingskeuzes expliciet] 61
Visscher: Rechtseconomische benadering (standaardisering hanteren als default, met
correctiemechanismen als vangnet) 63
Faure & Hartlief: Compensation Funds vs. Liability and Insurance
[compensatiefondsen als complementaire aanvulling] 64
Lyster: Voorstel voor een internationaal klimaat schadefonds (compensatie vacuum
aanpakken; polluter pays) 66
, WEEK 1 - Dogmatisch Perspectief
Inleiding week 1 – Dogmatisch Perspectief:
- In de twee basiscolleges in de eerste onderwijsweek leggen we de basis voor de
onderwijsweken die volgen.
- Het doel is om grip te krijgen op het geldende aansprakelijkheidsrecht en
schadevergoedingsrecht.We gaan dus in op het geldende recht.
- In de weken die volgen hanteren we een rechtstheoretisch, rechtseconomisch en
rechtsempirisch perspectief om te reflecteren op het geldende recht.
- In het eerste basiscollege staan we stil bij de onrechtmatige daad en de vorderingen
die daarop gebaseerd kunnen worden.
- We hebben daarbij in het bijzonder aandacht voor artikel 3:296 BW (de gebods- en
verbodsactie) en artikel 3:305a BW. Dit laatste artikel geeft belangenorganisaties de
bevoegdheid om ter bescherming van de rechten en belangen van anderen zelf een
rechtsvordering in te stellen.
- In dit vak wordt een verdieping gegeven ten opzichte van de kernvakken
verbintenissenrecht. We veronderstellen deze voorkennis.
1 - Inleiding & casuïstiek: maatschappelijke rol van
aansprakelijkheidsrecht
Wettelijke grondslagen van aansprakelijkheidsvorderingen:
1. Schuldaansprakelijkheid (6:162 BW): onrechtmatige daad; vereist schuld
2. Risicoaansprakelijkheid (6:175 BW ): geen schuld vereist; draait om verwezenlijking
van risico
3. Collectieve actie (3:305a BW): door stichting/vereniging (WAMCA-kader)
4. Gebods- en verbodsacties (3:296 BW): rechter kan iemand veroordelen tot
doen/nalaten
Gemeenschappelijke kenmerken van de zaken
1. Massaschade: veel slachtoffers, vaak collectieve actie nodig.
2. Causale complexiteit: moeilijk bewijsbaar, vaak meerdere veroorzakers
3. Overheidsfalen: overheid geeft vergunningen of stelt regels vast die ontoereikend
blijken; daardoor wordt aansprakelijkheidsrecht ook tegen de overheid zelf ingezet
Kernvragen bij het aansprakelijkheidsrecht:
1. (i) Welke rol kan en moet het aansprakelijkheidsrecht spelen?
a. Kan het aansprakelijkheidsrecht bijdragen aan preventie?
b. Kan het bijdragen aan adequate schadeafhandeling?
2. (ii) Draagt het bij aan preventie en goede schadeafhandeling, of schiet het tekort?
a. Vaak sprake van omvangrijke schade (denk aan klimaat, gezondheid,
massaschade).
b. Complex en onzeker causaal verband > uitdagingen voor art. 6:162 BW en
de CSQN-maatstaf.
c. Vaak speelt ook overheidsfalen of tekortschieten van publiekrecht mee.
3. (iii) Zijn er alternatieven (bijv. publiekrechtelijke instrumenten of soft law)?
Hey studiegenoot,
Super dat je mijn samenvatting hebt gekocht; hopelijk helpt ze je niet alleen om te slagen,
maar ook om de stof écht te begrijpen met een minimum aan koffies en nachtwerk!.
Ik steek veel tijd in het maken van duidelijke, goed gestructureerde samenvattingen die
je snel door de kern van de stof heen helpen. Geen ellenlange verhalen (al laat de omvang
van het vak dat soms niet toe), maar wél alles wat je moet weten om je tentamens met
vertrouwen tegemoet te gaan.
💬 Nog iets extra’s nodig?
Soms heb ik nog oude tentamens, aanvullende bestanden of collegesamenvattingen
liggen.
😉
In ruil voor een goede beoordeling op Stuvia kijk ik met plezier of ik iets kan vinden (een
kleine wederkerige overeenkomst tussen studenten onder elkaar ).
Je kunt me gewoon een bericht sturen via Stuvia (Arslongavitabrevis); ik reageer meestal
snel.
💡 Tip van Flip
Deze samenvatting is (niet om op te scheppen) best uitgebreid. Dat is top, want je kunt er
meer mee dan alleen lezen:
👉 Upload ‘m in NotebookLM (gratis tool van Google).
● 🎧 Podcasts genereren die de stof aan je uitleggen;
NotebookLM kan op basis van deze samenvatting:
● 🎥 Korte uitlegfilmpjes maken over lastige begrippen;
● 🧩 Oefenvragen opstellen zodat je actief kunt herhalen;
● 🗂️ Samenvattingen of spiekbriefjes genereren per hoofdstuk.
📚 Veel succes met studeren!
En mocht deze samenvatting goed voor je werken, dan is een korte beoordeling altijd
welkom; zo help je ook de volgende student op weg.
Dank en succes met je tentamen!
— Arslongavitabrevis
(“De kunst is lang, het leven is kort.” In de rechtenstudie des te meer.)
,AIP - Super
WEEK 1 - Dogmatisch Perspectief 4
1 - Inleiding & casuïstiek: maatschappelijke rol van aansprakelijkheidsrecht 4
Casus: Tata Steel 5
Casus: Shell/Milieudefensie: 5
2 - Vestiging van aansprakelijkheid: grondslag, causaliteit en relativiteit 6
3 - Omvang van aansprakelijkheid: functies, beginselen en schadebegroting 7
4 - Van Boom: Collectieve afwikkeling: van WCA naar WAMCA 8
WEEK 2 - Correctieve rechtvaardigheid 10
1 - Correctieve rechtvaardigheid & Civil Recourse theory 10
Benson: Correctieve en distributieve rechtvaardigheid 10
Zipursky: Civil Recourse Theory 12
2 - Correctieve rechtvaardigheid bij klimaataansprakelijkheid & overheidsfalen 13
McKinnon: Climate Change and Corrective Justice 13
De Jong: Rechterlijke rol bij overheidsfalen 15
De Jong: Klimaataansprakelijkheid van ondernemingen 16
WEEK 3 - Distributieve rechtvaardigheid 18
1 - Perspectieven op distributieve rechtvaardigheid 18
On: verhouding tussen distributieve en correctieve rechtvaardigheid 18
Loth: Verdelingsvraagstukken BINNEN aansprakelijkheidsrecht (brengt 2 theorieën in
verband) 20
Cane: Distributieve taak VAN aansprakelijkheidsrecht 21
2 - Wat als aansprakelijkheidsrecht niet kan voldoen aan distributieve taak? 22
Casus: Aardbevingen Groningen 22
Hartlief: Rampen en crisis (nadruk op solidariteit, coherent beleid en solvabiliteit) 23
Farris: Compensating climate change victims (nadruk op procedureobstakels) 24
WEEK 4 - Rechtseconomisch perspectief 26
1 - Faure & Partain: Algemeen rechtseconomie (Rechtseconomie heeft correctieve
functie door corrigeren marktfalen; maar is géén correctieve ‘’rechtvaardigheid’’) 26
2 - Visscher, Faure & Weber: Gedragsprikkels creëren 28
3 - De Jong & Faure: Autonomie bij Regulatory failure 30
Casus: Chemour/DuPont 31
4 - Faure: Functie van Verzekeringen 31
5 - Micklitz: Nadeel van Rechtseconomie 32
WEEK 5 - Empirisch juridisch onderzoek 34
1 - Giesen: Doel van empirisch-juridisch onderzoek 34
2 - ELS-onderzoeken 37
Van Doorn: Restorative justice bij massaschade (rechtvaardige afwikkeling = meer
herstelgericht denken) 37
Akkermans: Restorative & procedural justice bij schadeafwikkeling (afstappen van
adversarialisme > meer emotioneel intelligente aanpak) 39
Overheul: Procedurele waarborgen nodig in compensatieregelingen (ervaren
rechtvaardigheid bepaalt vertrouwen > dus procedurele waarborgen nodig) 40
Casus: Chroom 6 41
,WEEK 7 - Ex ante preventie door rechter (dogmatisch, zie week 1) 43
1. Inleiding 43
2. Rol en legitimiteit van rechterlijke risicoregulering 44
De Jong: Rechter als noodrem en signaalgever 44
Spier: Noot bij HR Urgenda (ondergrensbewaking) 45
Smeehuijzen: Feitelijke effectiviteit bepaalt legitimiteit rechterlijke risicoregulering 46
Casus: Shell/Milieudefensie 47
Van Zeben: Rechtseconomisch perspectief op rechterlijk ingrijpen 48
3. Instrumenten en normatieve grondslagen van regulerende rechter 49
Enneking & De Jong: Public Interest Litigation voor regulering onzekere risico’s? 49
Spier: Juridische verplichtingen van kernspelers 52
WEEK 8 - Ex post vergoeding massaschade (CJ en DJ week 2/3) 54
1. Inleiding en overzicht 54
2. (a) Aansprakelijkheidsrecht als aanpassingsmechanisme 56
Hartlief: Rechter als sleutel bij massaschade via procedurele regie [Regelgever in
concreto; Standaardisering via 6:97 BW] 56
Pavillon: Rechter als sleutel bij massaschade via materiele adaptatie [Vroege
Poortwachterstoets voor mogelijke Abstractie] 57
Rijnhout & Overheul: Standaardisering als praktisch instrument [legitimiteit van
standaardisering via procedurele rechtvaardigheid] 59
3. (b) Alternatieve en hybride compensatiestelsels 61
Loth: Uit de ban van corrigerende rechtvaardigheid [integratie van distributieve
rechtvaardigheid; rechter erkent verdelingskeuzes expliciet] 61
Visscher: Rechtseconomische benadering (standaardisering hanteren als default, met
correctiemechanismen als vangnet) 63
Faure & Hartlief: Compensation Funds vs. Liability and Insurance
[compensatiefondsen als complementaire aanvulling] 64
Lyster: Voorstel voor een internationaal klimaat schadefonds (compensatie vacuum
aanpakken; polluter pays) 66
, WEEK 1 - Dogmatisch Perspectief
Inleiding week 1 – Dogmatisch Perspectief:
- In de twee basiscolleges in de eerste onderwijsweek leggen we de basis voor de
onderwijsweken die volgen.
- Het doel is om grip te krijgen op het geldende aansprakelijkheidsrecht en
schadevergoedingsrecht.We gaan dus in op het geldende recht.
- In de weken die volgen hanteren we een rechtstheoretisch, rechtseconomisch en
rechtsempirisch perspectief om te reflecteren op het geldende recht.
- In het eerste basiscollege staan we stil bij de onrechtmatige daad en de vorderingen
die daarop gebaseerd kunnen worden.
- We hebben daarbij in het bijzonder aandacht voor artikel 3:296 BW (de gebods- en
verbodsactie) en artikel 3:305a BW. Dit laatste artikel geeft belangenorganisaties de
bevoegdheid om ter bescherming van de rechten en belangen van anderen zelf een
rechtsvordering in te stellen.
- In dit vak wordt een verdieping gegeven ten opzichte van de kernvakken
verbintenissenrecht. We veronderstellen deze voorkennis.
1 - Inleiding & casuïstiek: maatschappelijke rol van
aansprakelijkheidsrecht
Wettelijke grondslagen van aansprakelijkheidsvorderingen:
1. Schuldaansprakelijkheid (6:162 BW): onrechtmatige daad; vereist schuld
2. Risicoaansprakelijkheid (6:175 BW ): geen schuld vereist; draait om verwezenlijking
van risico
3. Collectieve actie (3:305a BW): door stichting/vereniging (WAMCA-kader)
4. Gebods- en verbodsacties (3:296 BW): rechter kan iemand veroordelen tot
doen/nalaten
Gemeenschappelijke kenmerken van de zaken
1. Massaschade: veel slachtoffers, vaak collectieve actie nodig.
2. Causale complexiteit: moeilijk bewijsbaar, vaak meerdere veroorzakers
3. Overheidsfalen: overheid geeft vergunningen of stelt regels vast die ontoereikend
blijken; daardoor wordt aansprakelijkheidsrecht ook tegen de overheid zelf ingezet
Kernvragen bij het aansprakelijkheidsrecht:
1. (i) Welke rol kan en moet het aansprakelijkheidsrecht spelen?
a. Kan het aansprakelijkheidsrecht bijdragen aan preventie?
b. Kan het bijdragen aan adequate schadeafhandeling?
2. (ii) Draagt het bij aan preventie en goede schadeafhandeling, of schiet het tekort?
a. Vaak sprake van omvangrijke schade (denk aan klimaat, gezondheid,
massaschade).
b. Complex en onzeker causaal verband > uitdagingen voor art. 6:162 BW en
de CSQN-maatstaf.
c. Vaak speelt ook overheidsfalen of tekortschieten van publiekrecht mee.
3. (iii) Zijn er alternatieven (bijv. publiekrechtelijke instrumenten of soft law)?
