Gerodontologie
Gerodontologie= mondzorg voor kwetsbare/zorgafhankelijke ouderen met aandacht voor lichamelijke,
psychische en sociale veranderingen.
Thema 1: Demografie en geriatrisch profiel
Demografische veranderingen
- Vergrijzing: sinds de jaren 90 neemt het aantal ouderen in bevolking sterk toe.
- Komt doordat:
o Reductie kindersterfte, vooral door betere hygiëne, vaccinaties en antibiotica
o Chronische ziekten worden beter behandeld en onder controle gehouden worden.
- De levensverwachting blijft stijgen. Nu gemiddeld rond de 73 jaar,
neemt elk jaar toe
- De bevolkingspiramide verandert steeds meer in een rechthoek,
omdat er minder kinderen geboren worden en meer mensen oud
worden.
- In België zijn er grote verschillen in levensverwachting, bijv.
afhankelijk van regio, levensstijl of sociaaleconomische factoren.
- Super-aged society: landen waar meer dan 30% van de bevolking
60+ jr. oud is. Japan is hier bekendste voorbeeld van.
- Belangrijk aandachtspunt is de verhouding jong : oud → steeds minder jongeren moeten zorgen voor
steeds meer ouderen.
- HLE (Healthy Life Expectancy): het aantal jaren dat iemand in goede gezondheid leeft. Gemiddeld
hebben mensen de laatste 10 jaar van hun leven zorg nodig.
Doel bij ouderen
- Hoofddoel: de mondgezondheid stabiel houden, ongeacht de fysieke of medische toestand van de
patiënt.
- Het gaat niet altijd om alle tanden behouden, maar om functie en comfort.
- Belangrijk is aansluiten bij de wensen van de patiënt.
o Wat wil je graag kunnen blijven eten?
o Welke activiteiten zijn belangrijk (bv. Sociaal contact, praten lachen)?
o Hoe belangrijk vind je een frisse adem?
- De behandeling en adviezen worden afgestemd op wat de patiënt zelf belangrijk vindt.
Health ageing= het proces om functionele mogelijkheden te ontwikkelen en te onderhouden die een goede
levenskwaliteit mogelijk maken op oudere leeftijd.
Public-health framework for Health Ageing
- Niveaus: gezondheidssysteem, lange termijn zorg (WZC),
omgeving
- Van links naar rechts de achteruitgang van ouder worden
o Blauw: functionele mogelijkheden
▪ Waar je toe in staat bent als je steun rond
je hebt (Vb. rolstoel)
o Rood: intrinsieke capaciteit
- Mondzorg wijkt af van algemene gezondheidszorg
o Preventie blijft belangrijk
▪ Bij stoppen kan je alsnog een snelle
achteruitkant hebben
, Active ageing= proces om kansen te optimaliseren voor gezondheid, participatie in de maatschappij en
veiligheid om zo de levenskwaliteit te verhogen als mensen ouder worden.
Profiel ouderen
- Pathologie blijft pathologie, ze krijgen het niet omdat ze oud zijn
- 3 groepen
o Vitale relatief goed functionerende oudere (60%)
▪ Geen hulp nodig, blijven zelfstandig, normaal voedingspatroon, niet veel medicatie
o Kwetsbare ouderen (20%)
o Zorgafhankelijke oudere/geriatrische patiënt (20%)
▪ 7 kenmerken kennen van geriatrisch profiel
Geriatrisch profiel
1. Verminderde homeostase
o Balans in lichaam interne milieu
2. Chronische ziekten
o Nek- of lage rugproblemen, osteoporose, hoge bloeddruk, incontinentie
o Impact op handelen en naar de praktijk komen
o Gemiddeld 2 chronische aandoeningen bij 75+ jarige patiënten
3. Atypische presentatie en verloop van ziekten
o Klachtenpatroon van zelfde ziekte zien er anders uit
o Moeilijke diagnostiek
o Pijnperceptie kan anders zijn (medicijnen, op andere plek meer pijn)
4. Multimorbiditeit
o Multimorbiditeit= gelijktijdig voorkomen van twee of meer chronische aandoeningen
o Comorbiditeit= naast hoofddiagnose (=indexziekte) enkele andere ziekten
o Interacties aandoeningen
o 40% heeft comorbiditeit
5. Polyfarmactie
o Meerdere medicatie tegelijktijdig
o Excessieve polyfarmacie= >9 medicijnen per dag
o Gebrek aan mentale gezondheidszorg: vaak antidepressiva/psychotica
o Medicatie wordt voorgeschreven en nooit stopgezegd
o Hoog zorgbehoevende hebben vaak minder medicatie
6. Bedreigde validiteit – verlies van functie
o 40% van de 75+ heeft een probleem met verlies van functie
o ADL activity of daily function (eten, naar toilet)
o IADL = instrumental activity of daily function (telefoneren voor afspraak, openbaar vervoer,
administratie)
7. Somato – psycho – sociale verwevenheid
o Geriatrische trias: lichamelijk, psychisch en sociaal
o Problemen op 1 niveau kan symptomen op een ander niveau veroorzaken
o Voorbeeld: grootmoeder verliest haar man. Moet nu alleen naar supermarkt, zelf koken, eet
onregelmatiger, komt minder volk over de vloer. Kan zo dat zij 20 jaar stabiele mondsituatie
heeft en 1 jaar na overlijden haar man ineens 10+ gaatjes krijgt.
Geriatrische reuzen (geriatrische syndromen)
- Definitie= een verzameling klachten of symptomen die ontstaan door een combinatie van meerdere
aandoeningen en vaak samenhangen met kwetsbaarheid bij ouderen
- Kenmerken:
o Ontstaan door verschillende oorzaken tegelijk.
o Herstel duurt meestal langer.
o Hogere kans op overlijden op korte termijn.
Gerodontologie= mondzorg voor kwetsbare/zorgafhankelijke ouderen met aandacht voor lichamelijke,
psychische en sociale veranderingen.
Thema 1: Demografie en geriatrisch profiel
Demografische veranderingen
- Vergrijzing: sinds de jaren 90 neemt het aantal ouderen in bevolking sterk toe.
- Komt doordat:
o Reductie kindersterfte, vooral door betere hygiëne, vaccinaties en antibiotica
o Chronische ziekten worden beter behandeld en onder controle gehouden worden.
- De levensverwachting blijft stijgen. Nu gemiddeld rond de 73 jaar,
neemt elk jaar toe
- De bevolkingspiramide verandert steeds meer in een rechthoek,
omdat er minder kinderen geboren worden en meer mensen oud
worden.
- In België zijn er grote verschillen in levensverwachting, bijv.
afhankelijk van regio, levensstijl of sociaaleconomische factoren.
- Super-aged society: landen waar meer dan 30% van de bevolking
60+ jr. oud is. Japan is hier bekendste voorbeeld van.
- Belangrijk aandachtspunt is de verhouding jong : oud → steeds minder jongeren moeten zorgen voor
steeds meer ouderen.
- HLE (Healthy Life Expectancy): het aantal jaren dat iemand in goede gezondheid leeft. Gemiddeld
hebben mensen de laatste 10 jaar van hun leven zorg nodig.
Doel bij ouderen
- Hoofddoel: de mondgezondheid stabiel houden, ongeacht de fysieke of medische toestand van de
patiënt.
- Het gaat niet altijd om alle tanden behouden, maar om functie en comfort.
- Belangrijk is aansluiten bij de wensen van de patiënt.
o Wat wil je graag kunnen blijven eten?
o Welke activiteiten zijn belangrijk (bv. Sociaal contact, praten lachen)?
o Hoe belangrijk vind je een frisse adem?
- De behandeling en adviezen worden afgestemd op wat de patiënt zelf belangrijk vindt.
Health ageing= het proces om functionele mogelijkheden te ontwikkelen en te onderhouden die een goede
levenskwaliteit mogelijk maken op oudere leeftijd.
Public-health framework for Health Ageing
- Niveaus: gezondheidssysteem, lange termijn zorg (WZC),
omgeving
- Van links naar rechts de achteruitgang van ouder worden
o Blauw: functionele mogelijkheden
▪ Waar je toe in staat bent als je steun rond
je hebt (Vb. rolstoel)
o Rood: intrinsieke capaciteit
- Mondzorg wijkt af van algemene gezondheidszorg
o Preventie blijft belangrijk
▪ Bij stoppen kan je alsnog een snelle
achteruitkant hebben
, Active ageing= proces om kansen te optimaliseren voor gezondheid, participatie in de maatschappij en
veiligheid om zo de levenskwaliteit te verhogen als mensen ouder worden.
Profiel ouderen
- Pathologie blijft pathologie, ze krijgen het niet omdat ze oud zijn
- 3 groepen
o Vitale relatief goed functionerende oudere (60%)
▪ Geen hulp nodig, blijven zelfstandig, normaal voedingspatroon, niet veel medicatie
o Kwetsbare ouderen (20%)
o Zorgafhankelijke oudere/geriatrische patiënt (20%)
▪ 7 kenmerken kennen van geriatrisch profiel
Geriatrisch profiel
1. Verminderde homeostase
o Balans in lichaam interne milieu
2. Chronische ziekten
o Nek- of lage rugproblemen, osteoporose, hoge bloeddruk, incontinentie
o Impact op handelen en naar de praktijk komen
o Gemiddeld 2 chronische aandoeningen bij 75+ jarige patiënten
3. Atypische presentatie en verloop van ziekten
o Klachtenpatroon van zelfde ziekte zien er anders uit
o Moeilijke diagnostiek
o Pijnperceptie kan anders zijn (medicijnen, op andere plek meer pijn)
4. Multimorbiditeit
o Multimorbiditeit= gelijktijdig voorkomen van twee of meer chronische aandoeningen
o Comorbiditeit= naast hoofddiagnose (=indexziekte) enkele andere ziekten
o Interacties aandoeningen
o 40% heeft comorbiditeit
5. Polyfarmactie
o Meerdere medicatie tegelijktijdig
o Excessieve polyfarmacie= >9 medicijnen per dag
o Gebrek aan mentale gezondheidszorg: vaak antidepressiva/psychotica
o Medicatie wordt voorgeschreven en nooit stopgezegd
o Hoog zorgbehoevende hebben vaak minder medicatie
6. Bedreigde validiteit – verlies van functie
o 40% van de 75+ heeft een probleem met verlies van functie
o ADL activity of daily function (eten, naar toilet)
o IADL = instrumental activity of daily function (telefoneren voor afspraak, openbaar vervoer,
administratie)
7. Somato – psycho – sociale verwevenheid
o Geriatrische trias: lichamelijk, psychisch en sociaal
o Problemen op 1 niveau kan symptomen op een ander niveau veroorzaken
o Voorbeeld: grootmoeder verliest haar man. Moet nu alleen naar supermarkt, zelf koken, eet
onregelmatiger, komt minder volk over de vloer. Kan zo dat zij 20 jaar stabiele mondsituatie
heeft en 1 jaar na overlijden haar man ineens 10+ gaatjes krijgt.
Geriatrische reuzen (geriatrische syndromen)
- Definitie= een verzameling klachten of symptomen die ontstaan door een combinatie van meerdere
aandoeningen en vaak samenhangen met kwetsbaarheid bij ouderen
- Kenmerken:
o Ontstaan door verschillende oorzaken tegelijk.
o Herstel duurt meestal langer.
o Hogere kans op overlijden op korte termijn.
