Hoorcollege 1 rechtsfilosofie
U heeft het huis van het recht een beetje doorlopen. Nu gaan we iets anders doen. Stapje
terug te nemen. Niet nog een keer een kamer te doorwaden, maar te kijken naar het huis
van het recht zelf.
Niet meer vragen wat is de wet?
We gaan vragen: wat is recht? In het algemeen, als fenomeen.
Kijken wat het niet is? Recht staat tegenover onrecht. Maar wat is dan precies onrecht.
Recht heeft iets te maken met rechtvaardigheid, maar wat is dat dan.
Rechtvaardigheid staat tegenover onrechtvaardigheid.
Recht gaat over goed en kwaad.
Recht heeft iets daarmee te maken. Goed en kwaad ander woord = moraal. Dus moraal is
verbonden met het recht.
Wat behelst ‘iets te maken hebben met’ en wat is recht en moraal?
Eerst:
Goed en kwaad/ moraal
Die twee zijn synoniem.
Wat is goed? Wat is kwaad? Moord en diefstal gelden als kwaad. Anderen niet vermoorden/
bestelen geldt als een goed.
Contract afsluiten en eraan houden geldt als een goed.
Wanprestatie, nalatigheid geldt als een kwaad.
Vind je dit zelf ook?
OD geldt als een kwaad, grondrechten van een ander schenden geldt als een kwaad.
Grondrechten zelf en die honoreren geldt als een goed.
Het valt op bij de voorbeelden, is dat ze allemaal over het recht gaan zoals wij hebben
besproken in de studie. We praten over goed en kwaad, over moraal. Maar als je die twee
conclusies bij elkaar zet, kun je dan zeggen dat recht hetzelfde is als moraal?
Als je het over het recht hebt, heb je het dan niet over het moraal? Over goed en kwaad. In
zekere zin wel.
Maar: in omgangstaal maken we een onderscheid. Waarom doen we dat? is het toch niet
helemaal hetzelfde.
“ik denk dat het niet helemaal hetzelfde is” recht is een soort deelverzameling van de
moraal = rechtsnormen een deelverzameling zijn van alle morele normen. Dus rechtsnormen
zijn onderdeel van de morele normen!
Dus: alle rechtsnormen zijn morele normen, maar niet alle morele normen zijn
rechtsnormen!
, Het recht is deel van de moraal.
Wat voor deel?
“ik denk, dat deel wat de morele normen omvat, die zo belangrijk worden gevonden, dat we
de kracht en de macht erachter zetten om ze te waarborgen met juridische sancties,
desnoods met geweld” speciaal soort morele normen zijn die rechtsnormen.
Geweld: politie, justitieapparaat. Leger.
Denk aan moord, diefstal etc.
Vb morele normen die NIET rechtsnormen zijn:
Beleefdheid/ vriendelijkheid (verschilt per land vaak en mensen, maar je ziet het overal in
een mate terug) (niet gewaarborgd door de rechtsstaat, je kan niet het afdwingen via een
rechter)
Op de overtreding van morele normen, staat geen juridische sancties. Bv met onbeleefdheid.
Dan word je niet door het rechtsbestel gestraft, sociaal kan wel. Maatschappij (de anderen)
die leggen je wel soort sacties op. Niet juridisch maar sociaal. Wat zijn nou sociale sancties:
schuwen kunnen ze (omgang mijden), uitlachen etc.
Kledingnormen, zijn dit ook morele normen? Je kan ja zeggen, je kan goed en verkeerd
kleden. Is dit (dat goed en verkeerd) hetzelfde als het goed en kwaad waar we het net over
hadden? Eigenlijk niet. Je hebt dus nog meer morele normen, die niet over puur goed en
kwaad. Dus nog een grotere categorie die ook deze soort ‘morele’ normen omvatten, die
vervolgens de morele normen omvatten zoals beleefdheid, die op hun beurt weer de
rechtsnormen omvatten.
“Kledingnormen zijn denk ik onderdeel van de esthetische normen. Dus niet morele
normen”.
Welke normen heb je verder nog?
Misschien: de meetnormen. Zijn ook normen. Vierkante meters. Kubieke meters. Geen
morele normen dus.
Vanuit het perspectief van de moraal noemen we alles wat erbuiten valt: adiaforon (grieks)
moreel neutraal.
Je kan aan bepaalde esthetische norm niet voldoen, maar dat heeft opzich niet direct morele
implicaties. Je kan aan een bepaalde maat niet voldoen (langer of korter dan een bepaalde
cm. Maar geen moreel oordeel is dit).
We spelen hier beetje met begrippen, die we nu beetje hebben gedefinieerd en met
elkaar in verband hebben gebracht.
Conceptueel hebben we al wat helderheid.
U heeft het huis van het recht een beetje doorlopen. Nu gaan we iets anders doen. Stapje
terug te nemen. Niet nog een keer een kamer te doorwaden, maar te kijken naar het huis
van het recht zelf.
Niet meer vragen wat is de wet?
We gaan vragen: wat is recht? In het algemeen, als fenomeen.
Kijken wat het niet is? Recht staat tegenover onrecht. Maar wat is dan precies onrecht.
Recht heeft iets te maken met rechtvaardigheid, maar wat is dat dan.
Rechtvaardigheid staat tegenover onrechtvaardigheid.
Recht gaat over goed en kwaad.
Recht heeft iets daarmee te maken. Goed en kwaad ander woord = moraal. Dus moraal is
verbonden met het recht.
Wat behelst ‘iets te maken hebben met’ en wat is recht en moraal?
Eerst:
Goed en kwaad/ moraal
Die twee zijn synoniem.
Wat is goed? Wat is kwaad? Moord en diefstal gelden als kwaad. Anderen niet vermoorden/
bestelen geldt als een goed.
Contract afsluiten en eraan houden geldt als een goed.
Wanprestatie, nalatigheid geldt als een kwaad.
Vind je dit zelf ook?
OD geldt als een kwaad, grondrechten van een ander schenden geldt als een kwaad.
Grondrechten zelf en die honoreren geldt als een goed.
Het valt op bij de voorbeelden, is dat ze allemaal over het recht gaan zoals wij hebben
besproken in de studie. We praten over goed en kwaad, over moraal. Maar als je die twee
conclusies bij elkaar zet, kun je dan zeggen dat recht hetzelfde is als moraal?
Als je het over het recht hebt, heb je het dan niet over het moraal? Over goed en kwaad. In
zekere zin wel.
Maar: in omgangstaal maken we een onderscheid. Waarom doen we dat? is het toch niet
helemaal hetzelfde.
“ik denk dat het niet helemaal hetzelfde is” recht is een soort deelverzameling van de
moraal = rechtsnormen een deelverzameling zijn van alle morele normen. Dus rechtsnormen
zijn onderdeel van de morele normen!
Dus: alle rechtsnormen zijn morele normen, maar niet alle morele normen zijn
rechtsnormen!
, Het recht is deel van de moraal.
Wat voor deel?
“ik denk, dat deel wat de morele normen omvat, die zo belangrijk worden gevonden, dat we
de kracht en de macht erachter zetten om ze te waarborgen met juridische sancties,
desnoods met geweld” speciaal soort morele normen zijn die rechtsnormen.
Geweld: politie, justitieapparaat. Leger.
Denk aan moord, diefstal etc.
Vb morele normen die NIET rechtsnormen zijn:
Beleefdheid/ vriendelijkheid (verschilt per land vaak en mensen, maar je ziet het overal in
een mate terug) (niet gewaarborgd door de rechtsstaat, je kan niet het afdwingen via een
rechter)
Op de overtreding van morele normen, staat geen juridische sancties. Bv met onbeleefdheid.
Dan word je niet door het rechtsbestel gestraft, sociaal kan wel. Maatschappij (de anderen)
die leggen je wel soort sacties op. Niet juridisch maar sociaal. Wat zijn nou sociale sancties:
schuwen kunnen ze (omgang mijden), uitlachen etc.
Kledingnormen, zijn dit ook morele normen? Je kan ja zeggen, je kan goed en verkeerd
kleden. Is dit (dat goed en verkeerd) hetzelfde als het goed en kwaad waar we het net over
hadden? Eigenlijk niet. Je hebt dus nog meer morele normen, die niet over puur goed en
kwaad. Dus nog een grotere categorie die ook deze soort ‘morele’ normen omvatten, die
vervolgens de morele normen omvatten zoals beleefdheid, die op hun beurt weer de
rechtsnormen omvatten.
“Kledingnormen zijn denk ik onderdeel van de esthetische normen. Dus niet morele
normen”.
Welke normen heb je verder nog?
Misschien: de meetnormen. Zijn ook normen. Vierkante meters. Kubieke meters. Geen
morele normen dus.
Vanuit het perspectief van de moraal noemen we alles wat erbuiten valt: adiaforon (grieks)
moreel neutraal.
Je kan aan bepaalde esthetische norm niet voldoen, maar dat heeft opzich niet direct morele
implicaties. Je kan aan een bepaalde maat niet voldoen (langer of korter dan een bepaalde
cm. Maar geen moreel oordeel is dit).
We spelen hier beetje met begrippen, die we nu beetje hebben gedefinieerd en met
elkaar in verband hebben gebracht.
Conceptueel hebben we al wat helderheid.
