1: Inleiding neuro-anatomie
1.1 INTRODUCTIE
Opbouw van zenuwstelsel op 2 manieren bespreken:
● anatomische indeling: gebaseerd op bouw en ligging
● functionele indeling: gebaseerd op functionele netwerken/verbindingen
1.2 ANATOMISCHE OPDELING VAN HET ZENUWSTELSEL
Opgebouwd uit 2 delen
● Centrale zenuwstelsel: commando- en controlecentrum
= hersenen + ruggenmerg —> omgeven door benig omhulsel: schedel en wervelkanaal
Het CZS is omgeven door hersenvocht voor schokbrekende werking en is omsloten door hersen- of ruggenmergvliezen
=> hersenen produceren gedrag: emoties, waarnemingen, herinneringen, bewegingen,…
● Perifere zenuwstelsel
= hersenzenuwen + ruggenmergzenuwen —> NIET omgeven door omhulsel
Zenuwstelsel
Het PZS verbindt CZS met verschillende stelsels, spieren en zenuwen
Verbinding in 2 richtingen
○ Sensoren sturen info naar CZS = afferente banen
Centraal Perifeer
○ Het CZS stuurt info naar spieren = efferente banen
=> kan zowel bewust als onbewust
Het zenuwstelsel valt ook anders op te delen: Somatisch Autonoom
1) Het somatische zenuwstelsel: (Bewust) (Onbewust)
Bestaat uit CZS + een somatisch deel vh PZS (zenuwen hoofd, romp en ledematen)
Functie:
Ontvangt info van sensoren en stuurt de skeletspieren bewust aan
Orthosympatisch Parasympatisch
2) Het autonome zenuwstelsel:
Bestaat uit orthosympatisch en parasympatische zenuwstelsel (antagonistische functies)
Functie:
Betrokken bij onze onbewuste lichaamsfuncties
● (ortho)sympathisch systeem: verhoogde activatie
● Parasympatisch systeem: toestand van rust
1.3 ANATOMISCHE TERMINOLOGIE
Anatomische positie = de uitgangshouding, deze is: rechtopstaand, armen afhangend met handpalmen naar voor
Neuro-anatomie beschrijft 3 vlakken:
● horizontale vlak = dwarsdoorsnede loodrecht op lange as CZS (boven/onder) —> ook wel axiale vlak genoemd
● Sagittale vlak = verdeelt hersenen in links - rechts
● Frontale vlak = verdeelt hersenen in voor - achter —> ook wel coronale vlak genoemd
, 2: Neuro-anatomische structuren CZS
2.1 HERSENVLIEZEN
2.1.1 Anatomische bespreking
We hebben 3 hersenvliezen (=meningae) die de hersenen omringen:
1) Dura mater
= sterke, vezelige structuur en is stevig bevestigd aan schedel
Bestaat uit 2 lagen:
● periostale laag: buitenste laag —> vormt geheel met botvlies aan de schedel
● Meningeale laag: binnenste laag
Dura mater heeft 3 durale septa
● Falx cerebri = De dura mater vormt scheiding tussen 2 hersenhelften (hemisferen)
● Tentorium cerebelli = tussen kleine- en grote hersenen
● Falx cerebelli
Functie: beperken de beweging van de hersenen
2) Het arachnoïd
= is het middelste vlies
● volgt verloop dura mater
● Bevat uitsteeksels tot in sinus sagittalis superior = arachnoïd granulaties —> deze absorberen cerebrospinaal vocht
3) Pia mater
= dun, delicaat membraan omheen hersenen
● volgt structuur gyri (uitstulpingen) en sulci (groeven)
Ruimtes tussen hersenvliezen:
● subdurale ruimte = nauwe ruimte tussen dura mater en arachnoïdea
● Subarachnoïdale ruimte = tussen arachnoïde en Pia mater
○ Bevat cerebrospinaal vocht en bloedvaten —> functie: bescherming tegen plotselinge bewegingen door drijfvermogen
+ aanvoer van O2-rijk bloed
2.2 DE VENTRIKELS EN HET CEREBROSPINAAL VOCHT
2.2.1 Anatomische bespreking van de ventrikels
Ventrikels = met vocht gevulde holtes diep in hersenen
● Twee laterale ventrikels: één in elke helft —> gescheiden door dun membraan = septum pellucidum
Elk ventrikel: 3 uitsteeksels
● anterieure
● Posterieure
● Inferieure
In diencephalon ligt 3e ventrikel
—> verbonden met laterale ventrikels via kanaal = foramen interventricularis
Het 3e ventrikel is verbonden met 4e ventrikel via kanaal = aquaductus cerebrale —> ligt tussen de pons en cerebellum
2.2.2 Cerebrospinaal vloeistof
Cerebrospinale vloeistof
= kleurloze vloeistof rond hersenen en ruggenmerg
Functies:
● bescherming
● Ondersteuning
● Algemene functies CZS
,2.2.2.1 Productie
Cerebrospinale vloeistof:
● geproduceerd in plexus choroideus (= netwerk haarvaten en ependymale cellen)
Totale volume: 125-150ml
● dagelijks 500ml geproduceerd => vervangen om 5 a 6 uur
Opbouw: 99% water + 1% eiwitten, glucose, andere,…
2.2.2.2 Circulatie
Circulatie door netwerk van 4 holtes / ventrikels:
● Van laterale ventrikels —> (via foramine interventricularis) —> 3e ventrikel —> (via cerebrale aquaduct) —> 4e ventrikel
=> vocht verlaat ventrikels, komt in subarachnoïdale ruimte vd hersenen en ruggenmerg
=> hierna in bloedbaan opgenomen via granulaties
● de circulatie kan beïnvloed worden door ademhaling, houding,…
2.2.3 Fuctionele bespreking van de hersenvliezen, de ventrikels en het cerebrospinaal vocht
Schedel = beschermende functie, ook dura mater biedt bescherming (bv. Botsplinters tegenhouden)
Subdurale ruimte = belangrijke ruimte —> als deze ruimte beperkt wordt door bv een bloeding kan de hersenfunctie verstoord
worden.
Functies vd Cerebrospinale vloeistof:
● absorbeerd mechanische schokken
● Verdeeld druk gelijkmatig tussen hersenen en ruggenmerg —> bescherming tegen letsels
● Vloeistof houd hersenen omhoog: verlicht gewicht op onderliggende structuren
● Verzorgt optimale omgeving door regulatie concentraties
● Houd Ph en T stabiel in CZS
● Medium voor distributie immuuncellen + antilichamen = eerste verdedigingslinie
Hersenvliezen belangrijke functie voor bloedcirculatie:
● Bloedvaten lopen in subarachnoïdale ruimte, venzeuze sinussen zorgen voor terugkeer bloed.
● Belangrijke sinus ligt tussen 2 dura mater-vliezen = sinus superior sagittalis.
2.3 DE BLOED-HERSEN BARRIERE (BHB)
Bhb: laat voedingsstoffen door, houdt schadelijke stoffen tegen. Voedingstoffen uit bloed opgenomen en naar de hersenen
gevoerd. Ionen, moleculen, pathogenen en andere stoffen kunnen niet door de BHB.
Opgebouwd uit:
● endotheelcellen en astrocyten: ze delen gemeenschappelijk basismembraan
Functie: regelen samen doorgang componenten tussen circulatie en interstitiële vloeistof rond hersenen
Endotheelcellen:
● vormen wanden vd hersencapillairen, verbonden door intercellulaire knooppunten
○ knooppunten zorgen voor selectieve barrière —> verhinderd diffusie
Astrocyten:
● soort gliacellen van CZS
○ beïnvloeden functie van endotheelcellen, bloedstroom en ionenbalans hersenen
Functie: verbinding vasculatuur (bloedbaan) en neuronen
Neurale bescherming BHB zeer belangrijk!
—> verstoring kan leiden tot ernstige neurologische aandoeningen (bv. MS, infecties, ischemie)
Vermogen ve stof om BHB te passeren afh van chemische / moleculaire samenstellingen
=> endotheelcellen en astrocyten vormen semipermeabel membraan dat hersenen beschermt
, 2.4 UITWENDIGE OPPERVLAKTEN VAN DE HERSNEN
2.4.1 Anatomische bespreking
De hersenen hebben sponsachtige structuur, wegen 1.4kg en kunnen grofweg ingedeeld worden in 3:
● Cerebrum = grote hersenen
● Cerebellum = kleine hersenen
● Truncus cerebri = hersenstam
=> Hersenschors = opp. vd hersenen, deze is geplooid.
● bevat: gyri (uitstulpingen) en sulci (groeven) of ssure (diepe groeven)
Hersenen vanuit zijaanzicht: 3 delen zichtbaar (cerebellum, cerebrum en truncus cerebri)
Cerebrum:
● Grootste deel
● Verdeeld in 2 hemisferen door: ssura longitudinalis
● Hersenhelften dieper gelegen toch verbonden via corpus callosum
● ligt rond diencephalon (= tussenhersenen)
● Vorm cerebrum: C —> inkeping gevormd door ssura lateralis
De hersenen kunnen we opdelen in 4 hersenkwabben volgens de groeven:
Gescheiden door 2 groeven:
● ssura lateralis: scheidt temporaalkwab van pariëtaalkwab- en frontaalkwab
● Sulcus centralis: scheidt frontaalkwab van pariëtaalkwab
1) Lobus frontalis (voorhoofds- of frontaalkwab): aan de voorkant van de hersenen
=> vd anterieure tip vd hersenen tot de sulcus centralis, onderaan begrensd door ssura lateralis
2) Lobus pariëtalis (wandbeen- of pariëtaalkwab): bevindt zich boven/naast occipetale en temporale kwab en achter
frontaalkwab, onderaan begrensd door sulcus lateralis. Op dwarsdoorsnede begrensd door corpus callosum
3) Lobus temporalis (slaapbeen- of temporaalkwab): bevindt zich boven de oren
Ligt onder ssura lateralis, begrensd door verlengde sulcus pariëtaalkwab-occipitalis
Centralis
4) Lobus occipitalis (achterhoofd- of occipitaalkwab): bevindt zich verst naar achteren gissura
Grenst aan temporaal- en pariëtaalkwab A
gissura I
=> Iedere hersenhelft bevat deze 4 kwabben
longitudinales D
Functies lobben:
1) lobus frontalis:
● aansturen willekeurige beweging
e
de
i
·
ei
↑
· M
● Psychische functies: probleemoplossing, planning,
sociaal gedrag, taal en geheugen
2) lobus parietalis:
● integratie sensorische info en bewuste waarneming
ervan
3) lobus occipitalis:
-
● verwerken / begrijpen visuele info gissura
lateralis
4) lobus temporalis:
taalbegrip, verwerking geluid, vorming emoties
en beeldgeheugen
fi fi fi fifi
1.1 INTRODUCTIE
Opbouw van zenuwstelsel op 2 manieren bespreken:
● anatomische indeling: gebaseerd op bouw en ligging
● functionele indeling: gebaseerd op functionele netwerken/verbindingen
1.2 ANATOMISCHE OPDELING VAN HET ZENUWSTELSEL
Opgebouwd uit 2 delen
● Centrale zenuwstelsel: commando- en controlecentrum
= hersenen + ruggenmerg —> omgeven door benig omhulsel: schedel en wervelkanaal
Het CZS is omgeven door hersenvocht voor schokbrekende werking en is omsloten door hersen- of ruggenmergvliezen
=> hersenen produceren gedrag: emoties, waarnemingen, herinneringen, bewegingen,…
● Perifere zenuwstelsel
= hersenzenuwen + ruggenmergzenuwen —> NIET omgeven door omhulsel
Zenuwstelsel
Het PZS verbindt CZS met verschillende stelsels, spieren en zenuwen
Verbinding in 2 richtingen
○ Sensoren sturen info naar CZS = afferente banen
Centraal Perifeer
○ Het CZS stuurt info naar spieren = efferente banen
=> kan zowel bewust als onbewust
Het zenuwstelsel valt ook anders op te delen: Somatisch Autonoom
1) Het somatische zenuwstelsel: (Bewust) (Onbewust)
Bestaat uit CZS + een somatisch deel vh PZS (zenuwen hoofd, romp en ledematen)
Functie:
Ontvangt info van sensoren en stuurt de skeletspieren bewust aan
Orthosympatisch Parasympatisch
2) Het autonome zenuwstelsel:
Bestaat uit orthosympatisch en parasympatische zenuwstelsel (antagonistische functies)
Functie:
Betrokken bij onze onbewuste lichaamsfuncties
● (ortho)sympathisch systeem: verhoogde activatie
● Parasympatisch systeem: toestand van rust
1.3 ANATOMISCHE TERMINOLOGIE
Anatomische positie = de uitgangshouding, deze is: rechtopstaand, armen afhangend met handpalmen naar voor
Neuro-anatomie beschrijft 3 vlakken:
● horizontale vlak = dwarsdoorsnede loodrecht op lange as CZS (boven/onder) —> ook wel axiale vlak genoemd
● Sagittale vlak = verdeelt hersenen in links - rechts
● Frontale vlak = verdeelt hersenen in voor - achter —> ook wel coronale vlak genoemd
, 2: Neuro-anatomische structuren CZS
2.1 HERSENVLIEZEN
2.1.1 Anatomische bespreking
We hebben 3 hersenvliezen (=meningae) die de hersenen omringen:
1) Dura mater
= sterke, vezelige structuur en is stevig bevestigd aan schedel
Bestaat uit 2 lagen:
● periostale laag: buitenste laag —> vormt geheel met botvlies aan de schedel
● Meningeale laag: binnenste laag
Dura mater heeft 3 durale septa
● Falx cerebri = De dura mater vormt scheiding tussen 2 hersenhelften (hemisferen)
● Tentorium cerebelli = tussen kleine- en grote hersenen
● Falx cerebelli
Functie: beperken de beweging van de hersenen
2) Het arachnoïd
= is het middelste vlies
● volgt verloop dura mater
● Bevat uitsteeksels tot in sinus sagittalis superior = arachnoïd granulaties —> deze absorberen cerebrospinaal vocht
3) Pia mater
= dun, delicaat membraan omheen hersenen
● volgt structuur gyri (uitstulpingen) en sulci (groeven)
Ruimtes tussen hersenvliezen:
● subdurale ruimte = nauwe ruimte tussen dura mater en arachnoïdea
● Subarachnoïdale ruimte = tussen arachnoïde en Pia mater
○ Bevat cerebrospinaal vocht en bloedvaten —> functie: bescherming tegen plotselinge bewegingen door drijfvermogen
+ aanvoer van O2-rijk bloed
2.2 DE VENTRIKELS EN HET CEREBROSPINAAL VOCHT
2.2.1 Anatomische bespreking van de ventrikels
Ventrikels = met vocht gevulde holtes diep in hersenen
● Twee laterale ventrikels: één in elke helft —> gescheiden door dun membraan = septum pellucidum
Elk ventrikel: 3 uitsteeksels
● anterieure
● Posterieure
● Inferieure
In diencephalon ligt 3e ventrikel
—> verbonden met laterale ventrikels via kanaal = foramen interventricularis
Het 3e ventrikel is verbonden met 4e ventrikel via kanaal = aquaductus cerebrale —> ligt tussen de pons en cerebellum
2.2.2 Cerebrospinaal vloeistof
Cerebrospinale vloeistof
= kleurloze vloeistof rond hersenen en ruggenmerg
Functies:
● bescherming
● Ondersteuning
● Algemene functies CZS
,2.2.2.1 Productie
Cerebrospinale vloeistof:
● geproduceerd in plexus choroideus (= netwerk haarvaten en ependymale cellen)
Totale volume: 125-150ml
● dagelijks 500ml geproduceerd => vervangen om 5 a 6 uur
Opbouw: 99% water + 1% eiwitten, glucose, andere,…
2.2.2.2 Circulatie
Circulatie door netwerk van 4 holtes / ventrikels:
● Van laterale ventrikels —> (via foramine interventricularis) —> 3e ventrikel —> (via cerebrale aquaduct) —> 4e ventrikel
=> vocht verlaat ventrikels, komt in subarachnoïdale ruimte vd hersenen en ruggenmerg
=> hierna in bloedbaan opgenomen via granulaties
● de circulatie kan beïnvloed worden door ademhaling, houding,…
2.2.3 Fuctionele bespreking van de hersenvliezen, de ventrikels en het cerebrospinaal vocht
Schedel = beschermende functie, ook dura mater biedt bescherming (bv. Botsplinters tegenhouden)
Subdurale ruimte = belangrijke ruimte —> als deze ruimte beperkt wordt door bv een bloeding kan de hersenfunctie verstoord
worden.
Functies vd Cerebrospinale vloeistof:
● absorbeerd mechanische schokken
● Verdeeld druk gelijkmatig tussen hersenen en ruggenmerg —> bescherming tegen letsels
● Vloeistof houd hersenen omhoog: verlicht gewicht op onderliggende structuren
● Verzorgt optimale omgeving door regulatie concentraties
● Houd Ph en T stabiel in CZS
● Medium voor distributie immuuncellen + antilichamen = eerste verdedigingslinie
Hersenvliezen belangrijke functie voor bloedcirculatie:
● Bloedvaten lopen in subarachnoïdale ruimte, venzeuze sinussen zorgen voor terugkeer bloed.
● Belangrijke sinus ligt tussen 2 dura mater-vliezen = sinus superior sagittalis.
2.3 DE BLOED-HERSEN BARRIERE (BHB)
Bhb: laat voedingsstoffen door, houdt schadelijke stoffen tegen. Voedingstoffen uit bloed opgenomen en naar de hersenen
gevoerd. Ionen, moleculen, pathogenen en andere stoffen kunnen niet door de BHB.
Opgebouwd uit:
● endotheelcellen en astrocyten: ze delen gemeenschappelijk basismembraan
Functie: regelen samen doorgang componenten tussen circulatie en interstitiële vloeistof rond hersenen
Endotheelcellen:
● vormen wanden vd hersencapillairen, verbonden door intercellulaire knooppunten
○ knooppunten zorgen voor selectieve barrière —> verhinderd diffusie
Astrocyten:
● soort gliacellen van CZS
○ beïnvloeden functie van endotheelcellen, bloedstroom en ionenbalans hersenen
Functie: verbinding vasculatuur (bloedbaan) en neuronen
Neurale bescherming BHB zeer belangrijk!
—> verstoring kan leiden tot ernstige neurologische aandoeningen (bv. MS, infecties, ischemie)
Vermogen ve stof om BHB te passeren afh van chemische / moleculaire samenstellingen
=> endotheelcellen en astrocyten vormen semipermeabel membraan dat hersenen beschermt
, 2.4 UITWENDIGE OPPERVLAKTEN VAN DE HERSNEN
2.4.1 Anatomische bespreking
De hersenen hebben sponsachtige structuur, wegen 1.4kg en kunnen grofweg ingedeeld worden in 3:
● Cerebrum = grote hersenen
● Cerebellum = kleine hersenen
● Truncus cerebri = hersenstam
=> Hersenschors = opp. vd hersenen, deze is geplooid.
● bevat: gyri (uitstulpingen) en sulci (groeven) of ssure (diepe groeven)
Hersenen vanuit zijaanzicht: 3 delen zichtbaar (cerebellum, cerebrum en truncus cerebri)
Cerebrum:
● Grootste deel
● Verdeeld in 2 hemisferen door: ssura longitudinalis
● Hersenhelften dieper gelegen toch verbonden via corpus callosum
● ligt rond diencephalon (= tussenhersenen)
● Vorm cerebrum: C —> inkeping gevormd door ssura lateralis
De hersenen kunnen we opdelen in 4 hersenkwabben volgens de groeven:
Gescheiden door 2 groeven:
● ssura lateralis: scheidt temporaalkwab van pariëtaalkwab- en frontaalkwab
● Sulcus centralis: scheidt frontaalkwab van pariëtaalkwab
1) Lobus frontalis (voorhoofds- of frontaalkwab): aan de voorkant van de hersenen
=> vd anterieure tip vd hersenen tot de sulcus centralis, onderaan begrensd door ssura lateralis
2) Lobus pariëtalis (wandbeen- of pariëtaalkwab): bevindt zich boven/naast occipetale en temporale kwab en achter
frontaalkwab, onderaan begrensd door sulcus lateralis. Op dwarsdoorsnede begrensd door corpus callosum
3) Lobus temporalis (slaapbeen- of temporaalkwab): bevindt zich boven de oren
Ligt onder ssura lateralis, begrensd door verlengde sulcus pariëtaalkwab-occipitalis
Centralis
4) Lobus occipitalis (achterhoofd- of occipitaalkwab): bevindt zich verst naar achteren gissura
Grenst aan temporaal- en pariëtaalkwab A
gissura I
=> Iedere hersenhelft bevat deze 4 kwabben
longitudinales D
Functies lobben:
1) lobus frontalis:
● aansturen willekeurige beweging
e
de
i
·
ei
↑
· M
● Psychische functies: probleemoplossing, planning,
sociaal gedrag, taal en geheugen
2) lobus parietalis:
● integratie sensorische info en bewuste waarneming
ervan
3) lobus occipitalis:
-
● verwerken / begrijpen visuele info gissura
lateralis
4) lobus temporalis:
taalbegrip, verwerking geluid, vorming emoties
en beeldgeheugen
fi fi fi fifi
