samenvatting persoonlijkheidspsychologie

THEORETISCHE KADERS &
PRINCIPES IN
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE

HERHALING BA1: METING VAN PERSOONLIJKHEID

BASISBEGRIPPEN IN DE PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE

Hedendaagse DEFINITIE

 Persoonlijkheid is een set van psychologische trekken
 En mechanismen
 Die zich binnen het individu afspelen
 Zijn georganiseerd en vrij stabiel doorheen de tijd
 Stuurt hoe we ons gedragen
 In interactie met de omgeving


ASSUMPTIES binnen persoonlijkheidsonderzoek

 Relatief stabiele aspecten van het zelf
 Relatief consistent over ≠ en de sociale contexten (ook bij sociale voorschriften)
o Veel verschillen tussen personen
 De essentie van het individu (denken, voelen, doen) in vergelijking met anderen
 Zijn latent aanwezig, ook als er geen observeerbare expressie is van de trek
o Eigenschappen zijn niet altijd zichtbaar!



CONCEPTUALISATIE van persoonlijkheid

 Dimensioneel
 Hiërarchisch: domeinen en facetten
 Universeel over culturen heen
 Valide voor kdn, jongeren en volwassenen


HET 5 FACTOREN MODEL: 5 BASISDIMENSIES VAN PERSOONLIJKHEID
 Extraversie
o = de kwantiteit van sociale interacties
o Graag alleen, rustig, beheerst…
o Sociaal, dominant, energiek, optimistisch…

 Aangenaamheid
o = de kwaliteit van de interacties
o Egocentrisch, bot, hardvochtig, manipulatief…
o Vriendelijk, oprecht, empatisch, zorgzaam…



1

,  Consciëntieusheid
o = meer werk/studie gerelateerd
o Slordig, chaotisch, snel afgeleid…
o Georganiseerd, ambitieus, punctueel…

 Neuroticisme/ emotionele stabiliteit
o = emoties reguleren
o Zelfzeker, stabiel, makkelijke omgang met stress…
o Angstig, bezorgd, kwetsbaar, snel geïrriteerd…
o ! hoge emotionele stabiliteit = laag neuroticisme

 Openheid voor ervaringen
o Nuchter, minder fantasierijk, voorkeur voor gekende paden…
o Creatief, open geest…

= normale verschillen tussen individuen NIET over pathologische/problematieken 
iedereen zit ergens op het spectrum van deze dimensies


TRAIT-ACTIVATION THEORY
 Verklaart de manifestatie van persoonlijkheid
 Afhankelijk van in welke situatie we ons bevinden, gaat een trek geactiveerd
worden
o In situaties die “relevant zijn” voor een bepaalde trek, zal de trek zich
duidelijker manifesteren
 Persoonlijkheidstrekken zijn latente tendensen die ons gedrag in een bepaalde
richting sturen
 Intrinsieke satisfactie ontstaat als resultante van expressie vd trek positief
geëvalueerd wordt

TRI


VAN ZELFBEELD NAAR MEERDERE PERSPECTIEVEN
 Persoonlijkheid = latente tendensen
worden zichtbaar in gedrag
 MAAR perceptie van dat gedrag = afhankelijk van de bril van de beoordelaar
o Een vriend waar je altijd mee uitgaat, gaat je anders beoordelen dan je
oma
 Zelfrapport ≠ altijd hetzelfde als observaties door anderen.
 Daarom: belang van meerdere perspectieven (zelf + ander).


HOE KUNNEN WE PERSOONLIJKHEID METEN?
 Zelfrapportering:
o Meest courant gebruikt (gestructureerd & ongestructureerd)
o Voordeel: toegang tot innerlijke wereld
o Methodologische dwaling: response sets = non-content responding
 Instemming (yeah-saying: leeftijd!): reverse-scoring items inbouwen
 Bv ik ben georganiseerd en daarna ik ben wanordelijk
 Extreem antwoorden: soms een cultuur-effect



2

,  Random antwoorden: vraag laten terugkeren, infrequency schaal
creëren
 Sociale wenselijkheid (zelfpresentatie-bias of impression
management)
 Bv in solicitatiecontext willen mensen zich beter voordoen
 Observer ratings (rapportering door anderen):
o Voordeel:
 Info omtrent sociale reputatie, kwaliteit IA, status binnen groep
 Meerdere externe informanten mogelijk

Toepassing = 360° beoordelingen in werkcontext

o Methodologische dwaling:
 Halo-effect: obv 1 positieve eigenschap een veel positiever beeld
hebben
 Self-based heuristic bias: eigen persoonlijkheid speelt mee



OVEREENKOMST TUSSEN BRONNEN?

Als eigen beoordeling en die van een andere niet overeenkomen

 Observeerbaarheid van de trek ~ overeenkomst
o Agreement: alternatieve indicatoren van hetzelfde construct
o Disagreement:
 Assessment van verschillende fenomenen?
 Iets anders aan het beoordelen
 Feilbaarheid van de maat?
 Wat gebeurt vaak in functie van betrouwbaarheid/validiteit:
o Triangulation = replicatie over verschillende methoden
o Aggregatie = optellen of het gemiddelde nemen van verschillende
metingen



INTERBEOORDELAARS DISAGREEMENT

 MAAR disagreement is niet per definitie error of ruis MAAR kan waardevolle
informatie bevatten!
o Zelf-beoordeling: is niet altijd accuraat of volledig
o Raterbeoordeling: anderen zien gedragingen waar je zelf minder bewust
van bent
 Combineer bronnen = vollediger beeld van persoonlijkheid
 Toepassing: diagnostiek, selectie, coaching,..




TRI-MODEL
 Trait: de stabiele onderliggende
persoonlijkheidstrekken
o Wat overeenkomt tussen de 2
beoordelaars


3

,  Reputation: hoe anderen je ervaren (ouders/vrienden).
o Hoe ziet de andere je dat je zelf niet ziet!
 Identity: hoe jij jezelf ziet
o Maar hoe de andere je niet ziet!
 Verschillende perspectieven = complementair, geen concurrentie




1 BIOLOGISCHE PERSPECTIEVEN OP PERSOONLIJKHEID

ALGEMENE INTRO

Welke PERSPECTIEVEN lichten we uit?

 Psycho biologie
 Gedragsgenetica

ANALYSENIVEAU

 Fenotypisch
 Biologisch
 genotypisch


IS ER EVIDENTIE VOOR BIOLOGISCHE BASIS VAN PERSOONLIJKHEID?
Is er een onderzoekstraditie die aantoont dat de verschillen tussen mensen ook biologisch
zijn?

 Historisch
o oude Grieken
 balans tussen lichaamssappen
 fysiognomie & frenologie: persoonlijkheid verklaren volgens de
vorm van je schedel
o historische definitie van Allport
 Verband persoonlijkheid - fysiologische parameters (en ontwikkeling van theorieën
die op deze parameters geënt zijn)
 Hormonaal onderzoek: verband persoonlijkheid – testosteron, cortisol & oxytocine
 Persoonlijkheidsverandering na hersenletsel



PSYCHO-BIOLOGISCHE BENADERING VAN PERSOONLIJKHEID
CENTRALE ASSUMPTIE

 “Psychologische verschillen tussen mensen resulteren uit verschillen in
fysiologische systemen”
o Biologische indicatoren kunnen verschillen verklaren
 Belangrijk doel: betrouwbaar meten van fysiologische indicatoren

CONCEPTUEEL KADER

 Een onderliggende persoonlijkheidstendens interageert met je context  respons
die je fysiologisch kan meten




4