Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H3
Hoofdstuk 3: Macht
Centrale vragen begin hoofdstuk
Wat is dat eigenlijk, macht?
Macht is een multifactisch concept dat in het hoofdstuk uitgebreid wordt
behandeld. Kort gezegd, definieert het hoofdstuk macht als het vermogen om
een gewenst resultaat te bewerkstelligen of te verhinderen, zelfs als anderen
daar weerstand tegen bieden. Dit omvat zowel de relationele als intentionele
aspecten van macht.
Relationele aspecten: Macht bestaat altijd in relatie tot anderen. Het gaat
over een dynamiek tussen actoren (individuen, groepen, staten).
Intentionele aspecten: Machtsuitoefening heeft vaak een doel of intentie,
hoewel de effecten niet altijd zo gepland hoeven te zijn.
Het hoofdstuk benadrukt ook het concept van asymmetrische machtsrelaties,
wat betekent dat in een relatie de ene partij meer macht heeft dan de andere.
Waarom is macht zo belangrijk?
Macht is van fundamenteel belang omdat het bepaalt hoe macht opereert in
sociale en politieke contexten. Het is de motor achter besluitvorming, conflicten
en samenwerking. Zonder inzicht in machtsrelaties kunnen we de dynamiek van
politiek en samenleving niet begrijpen. Het beïnvloedt de verdeling van
middelen, het opstellen van regels en de richting van maatschappelijke
veranderingen. Denk aan de rol van solidariteit en organisatie in het uitoefenen
van macht, of de invloed van elitegroepen en netwerkanalyse in
machtsdynamiek – dit zijn allemaal voorbeelden van hoe macht structuur geeft
aan onze wereld.
Wat is het verschil met invloed?
De materialen leggen een onderscheid uit tussen macht en autoriteit. Hoewel
het verschil met invloed niet expliciet als aparte term in de samenvatting staat,
is het nuttig om het te benoemen in deze context.
Macht verwijst naar het vermogen om anderen te dwingen of te
controleren, zelfs tegen hun wil in, vaak door de dreiging van sancties of
het bezit van bepaalde middelen. Het kan asymmetrisch zijn en een
dwingend karakter hebben.
Invloed daarentegen, is het vermogen om de acties of overtuigingen van
anderen te beïnvloeden zonder directe dwang. Je kunt invloed uitoefenen
door overtuiging, expertise, charisma, of het delen van informatie. Mensen
die invloed uitoefenen, hoeven geen directe macht te bezitten, maar
kunnen wel de uitkomst van processen sturen. Denk aan een
gerespecteerde academicus die een beleid beïnvloedt met onderzoek,
zonder zelf politieke macht te hebben.
1
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H3
Autoriteit (zoals genoemd in de materialen) is een vorm van legitieme
macht. Hierbij wordt de machtsuitoefening door de ondergeschikten als
rechtmatig en acceptabel ervaren.
Welke vormen van macht zijn er?
Het hoofdstuk bespreekt verschillende vormen van macht, die verder worden
uitgediept via de dimensies van macht. Een belangrijke vorm is niet-
besluitvorming (non-decision-making), zoals geïntroduceerd door Bachrach &
Baratz. Dit is de vorm van macht waarbij bepaalde kwesties of conflicten
systematisch buiten de politieke agenda worden gehouden, zodat er zelfs geen
besluit over genomen hoeft te worden. Dit toont aan dat macht niet alleen
zichtbaar is in wie wint in een debat, maar ook in wie bepaalt wat er überhaupt
gedebatteerd wordt.
Welke bronnen van macht zijn er?
De bronnen van macht zijn divers. Enkele sleutelbronnen die uit het hoofdstuk
naar voren komen zijn:
Autoriteit: Het recht om macht uit te oefenen, vaak gebaseerd op
legitimiteit (traditioneel, charismatisch of legaal-rationeel). Dit
onderscheid met macht is cruciaal.
Controle over middelen: Denk aan financiële middelen, grondstoffen,
technologie, of de controle over informatie en kennis.
Positie en organisatie: De rol van solidariteit en organisatie is een
krachtige bron van macht. Een goed georganiseerde groep mensen met
een gemeenschappelijk doel kan aanzienlijk veel invloed uitoefenen.
Sociale netwerken: De invloed van elitegroepen en netwerkanalyse in
machtsdynamiek toont aan dat wie je kent en in welke netwerken je
opereert, een belangrijke bron van macht kan zijn.
Kennis en expertise: Het bezit van gespecialiseerde kennis kan ook een
bron van macht zijn.
Welke dimensies van macht zijn er?
Dit is een cruciaal deel van het hoofdstuk, vooral de bijdrage van Steven Lukes.
Hij stelde drie dimensies van macht voor:
1. Eendimensionale macht: Dit is de meest zichtbare vorm, gericht
op besluitvorming. Wie wint en verliest in direct waarneembare conflicten
over voorkeuren? Vaak geassocieerd met het pluralisme, dat stelt dat
macht verspreid is over verschillende groepen in de samenleving.
2. Tweedimensionale macht: Deze dimensie, voortkomend uit de kritieken op
pluralisme en niet-besluitvorming (Bachrach & Baratz), erkent dat macht
niet alleen gaat over wie wint in openlijke conflicten, maar ook over wie de
politieke agenda controleert. Machtigen kunnen bepaalde zaken
voorkomen dat ze überhaupt een onderwerp van debat worden (non-
decision-making).
2
, Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H3
3. Driedimensionale macht: Dit is de meest radicale en onzichtbare vorm van
macht. Het gaat over het vermogen om de gedachten en 'echte
belangen' van mensen te beïnvloeden of te manipuleren, zodat zij zelfs
dingen willen die tegen hun eigenbelang ingaan. Mensen internaliseren
hun eigen onderdrukking of acceptatie van de status quo. Dit
omvat manipulatie en het vormgeven van normen, waarden en
ideologieën.
Bestaat dat, onzichtbare macht?
Ja, onzichtbare macht bestaat zeker en is een centraal thema in het hoofdstuk!
Het manifesteert zich het duidelijkst in de tweede en, nog sterker, de derde
dimensie van Lukes.
De niet-besluitvorming van Bachrach & Baratz is een vorm van
onzichtbare macht, omdat bepaalde onderwerpen simpelweg niet op de
politieke agenda verschijnen. De machtsuitoefening is
hierdoor onzichtbaar.
De derde dimensie van Lukes beschrijft de ultieme onzichtbare macht,
waarbij manipulatie en het vormgeven van 'echte belangen' ervoor zorgen
dat mensen niet eens beseffen dat hun wensen en gedachten zijn
beïnvloed door machtige actoren. Ze accepteren de status quo als
"natuurlijk" of "onvermijdelijk".
Wat is ‘structurele’ macht?
Structurele macht is een type macht dat diep geworteld is in de systemen en
structuren van de samenleving, zoals de economie, sociale klassen,
genderverhoudingen of raciale hiërarchieën. Deze vorm van macht werkt niet via
individuele beslissingen of intenties, maar via de ingebouwde ongelijkheden en
voordelen die bepaalde groepen systematisch ervaren ten opzichte van andere
groepen. Het gaat bijvoorbeeld over hoe de kapitalistische structuur bepaalde
actoren bevoordeelt, of hoe patriarchale structuren vrouwen benadelen,
ongeacht de intenties van individuen. Het is macht die "vanzelf" werkt door de
organisatie van de samenleving zelf.
Hoe kunnen we macht meten?
Het hoofdstuk erkent dat het meten van macht een van de
grootste uitdagingen is in de politicologie. Vooral de meer impliciete en
onzichtbare vormen van macht (zoals de tweede en derde dimensie van Lukes,
en structurele macht) zijn moeilijk te kwantificeren. Het benoemt de noodzaak
van diverse methodologieën voor het meten van macht.
Voor de eendimensionale macht is het relatief eenvoudig: wie wint in een
stemming?
Voor de tweedimensionale macht vereist het analyse van agenda-setting
en welke onderwerpen niet aan bod komen.
De driedimensionale macht en structurele macht vereisen vaak diepgaand
kwalitatief onderzoek, discoursanalyse, en historische analyse om de
3
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H3
Hoofdstuk 3: Macht
Centrale vragen begin hoofdstuk
Wat is dat eigenlijk, macht?
Macht is een multifactisch concept dat in het hoofdstuk uitgebreid wordt
behandeld. Kort gezegd, definieert het hoofdstuk macht als het vermogen om
een gewenst resultaat te bewerkstelligen of te verhinderen, zelfs als anderen
daar weerstand tegen bieden. Dit omvat zowel de relationele als intentionele
aspecten van macht.
Relationele aspecten: Macht bestaat altijd in relatie tot anderen. Het gaat
over een dynamiek tussen actoren (individuen, groepen, staten).
Intentionele aspecten: Machtsuitoefening heeft vaak een doel of intentie,
hoewel de effecten niet altijd zo gepland hoeven te zijn.
Het hoofdstuk benadrukt ook het concept van asymmetrische machtsrelaties,
wat betekent dat in een relatie de ene partij meer macht heeft dan de andere.
Waarom is macht zo belangrijk?
Macht is van fundamenteel belang omdat het bepaalt hoe macht opereert in
sociale en politieke contexten. Het is de motor achter besluitvorming, conflicten
en samenwerking. Zonder inzicht in machtsrelaties kunnen we de dynamiek van
politiek en samenleving niet begrijpen. Het beïnvloedt de verdeling van
middelen, het opstellen van regels en de richting van maatschappelijke
veranderingen. Denk aan de rol van solidariteit en organisatie in het uitoefenen
van macht, of de invloed van elitegroepen en netwerkanalyse in
machtsdynamiek – dit zijn allemaal voorbeelden van hoe macht structuur geeft
aan onze wereld.
Wat is het verschil met invloed?
De materialen leggen een onderscheid uit tussen macht en autoriteit. Hoewel
het verschil met invloed niet expliciet als aparte term in de samenvatting staat,
is het nuttig om het te benoemen in deze context.
Macht verwijst naar het vermogen om anderen te dwingen of te
controleren, zelfs tegen hun wil in, vaak door de dreiging van sancties of
het bezit van bepaalde middelen. Het kan asymmetrisch zijn en een
dwingend karakter hebben.
Invloed daarentegen, is het vermogen om de acties of overtuigingen van
anderen te beïnvloeden zonder directe dwang. Je kunt invloed uitoefenen
door overtuiging, expertise, charisma, of het delen van informatie. Mensen
die invloed uitoefenen, hoeven geen directe macht te bezitten, maar
kunnen wel de uitkomst van processen sturen. Denk aan een
gerespecteerde academicus die een beleid beïnvloedt met onderzoek,
zonder zelf politieke macht te hebben.
1
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H3
Autoriteit (zoals genoemd in de materialen) is een vorm van legitieme
macht. Hierbij wordt de machtsuitoefening door de ondergeschikten als
rechtmatig en acceptabel ervaren.
Welke vormen van macht zijn er?
Het hoofdstuk bespreekt verschillende vormen van macht, die verder worden
uitgediept via de dimensies van macht. Een belangrijke vorm is niet-
besluitvorming (non-decision-making), zoals geïntroduceerd door Bachrach &
Baratz. Dit is de vorm van macht waarbij bepaalde kwesties of conflicten
systematisch buiten de politieke agenda worden gehouden, zodat er zelfs geen
besluit over genomen hoeft te worden. Dit toont aan dat macht niet alleen
zichtbaar is in wie wint in een debat, maar ook in wie bepaalt wat er überhaupt
gedebatteerd wordt.
Welke bronnen van macht zijn er?
De bronnen van macht zijn divers. Enkele sleutelbronnen die uit het hoofdstuk
naar voren komen zijn:
Autoriteit: Het recht om macht uit te oefenen, vaak gebaseerd op
legitimiteit (traditioneel, charismatisch of legaal-rationeel). Dit
onderscheid met macht is cruciaal.
Controle over middelen: Denk aan financiële middelen, grondstoffen,
technologie, of de controle over informatie en kennis.
Positie en organisatie: De rol van solidariteit en organisatie is een
krachtige bron van macht. Een goed georganiseerde groep mensen met
een gemeenschappelijk doel kan aanzienlijk veel invloed uitoefenen.
Sociale netwerken: De invloed van elitegroepen en netwerkanalyse in
machtsdynamiek toont aan dat wie je kent en in welke netwerken je
opereert, een belangrijke bron van macht kan zijn.
Kennis en expertise: Het bezit van gespecialiseerde kennis kan ook een
bron van macht zijn.
Welke dimensies van macht zijn er?
Dit is een cruciaal deel van het hoofdstuk, vooral de bijdrage van Steven Lukes.
Hij stelde drie dimensies van macht voor:
1. Eendimensionale macht: Dit is de meest zichtbare vorm, gericht
op besluitvorming. Wie wint en verliest in direct waarneembare conflicten
over voorkeuren? Vaak geassocieerd met het pluralisme, dat stelt dat
macht verspreid is over verschillende groepen in de samenleving.
2. Tweedimensionale macht: Deze dimensie, voortkomend uit de kritieken op
pluralisme en niet-besluitvorming (Bachrach & Baratz), erkent dat macht
niet alleen gaat over wie wint in openlijke conflicten, maar ook over wie de
politieke agenda controleert. Machtigen kunnen bepaalde zaken
voorkomen dat ze überhaupt een onderwerp van debat worden (non-
decision-making).
2
, Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H3
3. Driedimensionale macht: Dit is de meest radicale en onzichtbare vorm van
macht. Het gaat over het vermogen om de gedachten en 'echte
belangen' van mensen te beïnvloeden of te manipuleren, zodat zij zelfs
dingen willen die tegen hun eigenbelang ingaan. Mensen internaliseren
hun eigen onderdrukking of acceptatie van de status quo. Dit
omvat manipulatie en het vormgeven van normen, waarden en
ideologieën.
Bestaat dat, onzichtbare macht?
Ja, onzichtbare macht bestaat zeker en is een centraal thema in het hoofdstuk!
Het manifesteert zich het duidelijkst in de tweede en, nog sterker, de derde
dimensie van Lukes.
De niet-besluitvorming van Bachrach & Baratz is een vorm van
onzichtbare macht, omdat bepaalde onderwerpen simpelweg niet op de
politieke agenda verschijnen. De machtsuitoefening is
hierdoor onzichtbaar.
De derde dimensie van Lukes beschrijft de ultieme onzichtbare macht,
waarbij manipulatie en het vormgeven van 'echte belangen' ervoor zorgen
dat mensen niet eens beseffen dat hun wensen en gedachten zijn
beïnvloed door machtige actoren. Ze accepteren de status quo als
"natuurlijk" of "onvermijdelijk".
Wat is ‘structurele’ macht?
Structurele macht is een type macht dat diep geworteld is in de systemen en
structuren van de samenleving, zoals de economie, sociale klassen,
genderverhoudingen of raciale hiërarchieën. Deze vorm van macht werkt niet via
individuele beslissingen of intenties, maar via de ingebouwde ongelijkheden en
voordelen die bepaalde groepen systematisch ervaren ten opzichte van andere
groepen. Het gaat bijvoorbeeld over hoe de kapitalistische structuur bepaalde
actoren bevoordeelt, of hoe patriarchale structuren vrouwen benadelen,
ongeacht de intenties van individuen. Het is macht die "vanzelf" werkt door de
organisatie van de samenleving zelf.
Hoe kunnen we macht meten?
Het hoofdstuk erkent dat het meten van macht een van de
grootste uitdagingen is in de politicologie. Vooral de meer impliciete en
onzichtbare vormen van macht (zoals de tweede en derde dimensie van Lukes,
en structurele macht) zijn moeilijk te kwantificeren. Het benoemt de noodzaak
van diverse methodologieën voor het meten van macht.
Voor de eendimensionale macht is het relatief eenvoudig: wie wint in een
stemming?
Voor de tweedimensionale macht vereist het analyse van agenda-setting
en welke onderwerpen niet aan bod komen.
De driedimensionale macht en structurele macht vereisen vaak diepgaand
kwalitatief onderzoek, discoursanalyse, en historische analyse om de
3
