BEGINSELEN VAN DE
FORENSISCHE
PSYCHOLOGIE
ACADEMIEJAAR 2025-2026
Luana Campus
,Inhoudsopgave
Module 1: introductiecollege en inleiding ...................................................................................... 5
Hoorcollege 1: Inleiding in de forensische psychologie, de rol van de P.C. in het rechtssysteem ............5
Lesdoelen ...................................................................................................................................5
Inhoud van het vak .......................................................................................................................5
Lesmateriaal ...............................................................................................................................7
Examenvorm ...............................................................................................................................7
Forensische psychologie? ............................................................................................................8
Rol van de media. ........................................................................................................................9
Wat kan de P.C. betekenen hierin? ................................................................................................9
Historische ontwikkeling ..............................................................................................................9
Historische ontwikkeling – Foucault ............................................................................................ 10
Nederlands Spinhuis & Rasphuis ................................................................................................ 11
En jullie? ................................................................................................................................... 13
Groeiende onderbouwing en integratie ........................................................................................ 13
Samengevat .............................................................................................................................. 14
Voorbeelden van toepassingsgebieden ....................................................................................... 14
Grenzen van de P.C. ................................................................................................................... 14
Verschil met klinische psychologie ............................................................................................. 14
Toepassing P.C. forensische rapportage ...................................................................................... 15
Toepassing P.C. forensische behandeling .................................................................................... 15
Behandelaar of forensisch kader ................................................................................................ 15
Nationaal Register van Gerechtsdeskunidgen ............................................................................. 15
Vragen tot gesprek ..................................................................................................................... 16
Voorbeeld C.Bias in forensische setting ...................................................................................... 17
Beeld van forensische zorg ......................................................................................................... 17
Actuele uitdagingen en problemen ............................................................................................. 18
Nood aan P.C. in dit veld ............................................................................................................. 19
Cf. conclusies 1712 jaarraport 2024 ............................................................................................ 19
Module 2: De Psychologisch Consulent als Forensisch Expert .......................................................20
Hoorcollege 2: De forensisch P.C. als expert in de rechtbank ............................................................ 20
De juridische context in België .................................................................................................... 20
Het Belgisch rechts-systeem ...................................................................................................... 20
Soorten rechters ........................................................................................................................ 20
Soorten misdrijven..................................................................................................................... 21
Belangrijke nuances .................................................................................................................. 22
Gradaties van opzet ................................................................................................................... 22
Voor duidelijkheid ...................................................................................................................... 23
Straf of maatregel ...................................................................................................................... 24
Voorbeelden van combinaties .................................................................................................... 24
Classificaties en typologieën van misdaad, deviant gedrag en criminaliteit. .................................. 25
Geweldsmisdrijven .................................................................................................................... 25
Vermogensdelicten.................................................................................................................... 25
Morele misdrijven ...................................................................................................................... 25
Georganiseerde misdaad ........................................................................................................... 25
Haatmisdrijven en terrorisme ..................................................................................................... 26
1
, White collar criminaliteit ............................................................................................................ 26
Bedrijfscriminaliteit ................................................................................................................... 26
Cybercriminaliteit ...................................................................................................................... 26
Seksueel deviant gedrag ............................................................................................................ 26
Nood aan andere classificaties?? ............................................................................................... 27
Toerekenings-vatbaarheid .......................................................................................................... 27
Belang van ogenblik van beoordeling .......................................................................................... 29
Opgepast .................................................................................................................................. 29
Gedegen onderzoek naar: .......................................................................................................... 30
Reactief motief .......................................................................................................................... 30
Kritische vraag ........................................................................................................................... 30
Internering ................................................................................................................................ 30
Deskundigen-verslag ................................................................................................................. 31
Te beantwoorden vragen ............................................................................................................ 32
Onderzoek naar het motief ......................................................................................................... 32
Stoornissen en toerekeningsvatbaarheid ..................................................................................... 32
Beslissingsboom rechter ............................................................................................................ 33
Kritische vraag ........................................................................................................................... 33
Uitdaging .................................................................................................................................. 33
Ethische principes ..................................................................................................................... 33
Nood aan glijdende schaal ......................................................................................................... 34
Module 3: Verklaringsmodellen van deviant gedrag .......................................................................35
Hoorcollege 3: psychologische theorieën over crimineel en deviant gedrag ....................................... 35
Connectoom ............................................................................................................................. 35
Relevantie van verklaringsmodellen ............................................................................................ 35
Relevantie voor psychologisch consulenten ................................................................................ 35
Enkelvoudige theorieën .............................................................................................................. 35
Integratieve modellen ................................................................................................................ 45
Ontwikkelingsmodellen ............................................................................................................. 48
Life-course-persistent offender .................................................................................................. 48
Adolescence limited offenders ................................................................................................... 49
Conclusie ................................................................................................................................. 49
Module 4: Deviant gedrag en stoornissen Deel 1 ............................................................................50
Hoorcollege 4: Link crimineel en deviant gedrag en stoornissen deel 1 .............................................. 50
Ontwikkelingsstoornissen .......................................................................................................... 50
Conclusie ................................................................................................................................. 52
Verslaving ................................................................................................................................. 53
Psychose-spectrumstoornissen ................................................................................................. 55
Psychopathie ............................................................................................................................ 57
Verschillende verklaringsmodellen bestaande ............................................................................. 60
Ingezoomd op de behandeling .................................................................................................... 60
Module 5: Link crimineel/ deviant gedrag en stoornissen Deel 2 .....................................................61
Hoorcollege 5: link crimineel/ deviant gedrag en stoornissen deel 2 .................................................. 61
Persoonlijkheidsstoornissen ...................................................................................................... 61
Seksuele delinquentie ............................................................................................................... 66
2
, Samenvattend ........................................................................................................................... 68
Seksuele delinquentie ............................................................................................................... 68
Module 6: Deviant gedrag en stoornissen Deel 3 ............................................................................74
Hoorcollege 6: deviant gedrag en stoornissen deel 3 ........................................................................ 74
Seksuele delinquentie ............................................................................................................... 74
A. Seksuele deviantie ................................................................................................................. 74
B. Seksuele stoornis .................................................................................................................. 74
Belangrijke categorieën: ............................................................................................................. 78
1. Theoretische verklaringen .................................................................................................. 79
2. Factoren voor het ontstaan van seksueel delictgedrag ......................................................... 80
3. Typologieën van daders ..................................................................................................... 82
4. Diagnostiek en risicotaxatie ............................................................................................... 82
5. Behandeling en re-integratie .............................................................................................. 82
6. Recidive en preventie ........................................................................................................ 83
7. Ethische en maatschappelijke dilemma's ........................................................................... 84
Module 7: Slachtofferpsychologie en Trauma ................................................................................85
Hoorcollege 7: slachtofferpsychologie en trauma ............................................................................ 85
Wat betekent slachtofferschap vandaag? .................................................................................... 85
Deel 1: theorieën over slachtofferschap ...................................................................................... 85
Deel 2: trauma – neurobiologische en psychologische dimensie ................................................... 87
Deel 3: verwerking en herstel ...................................................................................................... 89
Deel 4: slachtoffers in het juridische systeem .............................................................................. 89
Deel 5: begeleiding en praktijk .................................................................................................... 90
Reflectievragen ......................................................................................................................... 92
Module 8: De psychologie van Getuigenissen ................................................................................94
Hoorcollege 8: de psychologie van getuigenissen ............................................................................. 94
Rol van de P.C. ........................................................................................................................... 94
Vertrekpunt ............................................................................................................................... 95
Verloop ..................................................................................................................................... 95
Reconstructieve geheugentheorie .............................................................................................. 95
Geheugenfouten ........................................................................................................................ 96
Slachtoffers: trauma .................................................................................................................. 98
Impact van trauma..................................................................................................................... 99
Gevolgen................................................................................................................................... 99
Interventies voor Accuratere Getuigenissen .............................................................................. 100
APA National Academy recommendations ................................................................................ 100
Daders: ontkenning ................................................................................................................. 100
Manier van omgang.................................................................................................................. 101
Handvaten .............................................................................................................................. 101
Module 9: Forensische begeleiding en behandeling van daders ................................................... 103
Hoorcollege 9: forensische begeleiding en behandeling van daders ................................................ 103
Forensische begeleiding en behandeling van daders .................................................................. 103
Module 10: Forensische Psychodiagnostiek ................................................................................ 115
3
, Hoorcollege 10: forensische psychodiagnostiek ............................................................................ 115
Inleiding forensische psychodiagnostiek ................................................................................... 115
Verschil met reguliere diagnostiek ............................................................................................ 116
Kernprincipes om hoog te houden ............................................................................................ 116
Mogelijk verloop ...................................................................................................................... 117
Psychodiagnostiek in strafrechterlijk kader ................................................................................ 118
Structuur forensische rapportage ............................................................................................. 120
Voorbeeldverslag – 1 ................................................................................................................ 120
Voorbeeldverslag – 2 ................................................................................................................ 121
Psychodiagnostiek in strafrechterlijk kader ................................................................................ 121
Veinzen en malingeren ............................................................................................................. 121
Hoe wij ons moeten opstellen .................................................................................................. 122
Diagnostisch testmateriaal ...................................................................................................... 123
Gekende problemen met deskundigenonderzoeken .................................................................. 129
Module 11: Ethische kwesties binnen de Forensische Context ..................................................... 131
Hoorcollege 11: beroepsgeheim en ethisch handelen .................................................................... 131
Beroepsgeheim en ethisch handelen ........................................................................................ 131
1. Beroepsgeheim in forensisch werk ................................................................................... 131
2. Ethisch handelen binnen het forensische werk .................................................................. 133
Stappenplan moreel beraad ..................................................................................................... 136
Kindreflex ................................................................................................................................ 137
Kindreflex: casus CAW ............................................................................................................. 140
Module 12: Jeugddelinquentie .................................................................................................... 141
Hoorcollege 12: Jeugd-delinquentie .............................................................................................. 141
Definitie jeugddelinquentie ...................................................................................................... 141
Toegepast op Moffitt ................................................................................................................ 142
Verklaring ................................................................................................................................ 143
Psychologische theorie toegepast op messengeweld ................................................................. 144
Digitale en seksuele vormen van jeugddelinquentie ................................................................... 144
Kwetsbaarheden van jongeren online ........................................................................................ 144
Voorbeeld: Sextortion & Tienerpooiers ...................................................................................... 145
Vlaamse interventies ............................................................................................................... 146
4
,Module 1: introductiecollege en inleiding
Hoorcollege 1: Inleiding in de forensische psychologie, de rol van de
P.C. in het rechtssysteem
Lesdoelen
Na dit college:
• Ben je op de hoogte van de doelstellingen, de wijze waarop dit vak aan de
doelstellingen tegemoet komt en wat de lessen zullen inhouden.
• Ben je bewust over de wijze waarop dit vak geëvalueerd zal worden en op de
hoogte van wat er van je verwacht wordt en welke acties je moet ondernemen- en
de vaardigheden die je moeten beheersen om succesvol te slagen.
Inhoud van het vak
ECTS-fiche
De psychologisch consulent voert alle fasen van het psychodiagnostisch proces uit:
• De psychologisch consulent verzamelt en analyseert zelfstandig relevante
informatie in functie van een psychosociale vraagstelling en indicatiestelling.
• De psychologisch consulent stuurt indien nodig de initiële vraagstelling bij in
overleg met de cliënt en formuleert toetsbare hypothesen.
• De psychologisch consulent kiest in functie van de vraagstelling en vanuit de
eigen psychodiagnostische expertise de meest geschikte methode(n) en past die
op correcte wijze toe om de vooropgestelde hypothesen te toetsen.
• De psychologisch consulent ordent en interpreteert de verkregen gegevens om zo
tot een onderbouwde en coherente synthese te komen.
De PC handelt steeds vanuit een professionele basishouding.
• De PC handelt vanuit een laagdrempelige, krachtgerichte, respectvolle,
empathische en authentieke grondhouding.
• De PC handelt vanuit een ethische, cultuursensitieve en deontologische
grondhouding.
• De psychologisch consulent is een netwerker en functioneert constructief en
ondernemend in en met een multidisciplinair team en zorgnetwerk.
5
, • De PC reflecteert kritisch en innovatiegericht op het eigen handelen om de
persoonlijke en professionele groei te bevorderen met aandacht voor zelfzorg en
veerkracht.
• De psychologisch consulent volgt (inter)nationale ontwikkelingen in de sector op
om zijn deskundigheid te versterken.
Doelstellingen
Na het volgen van dit opleidingsonderdeel kunnen studenten:
• De betekenis van het begrip ‘forensisch’ in diverse contexten uitleggen,
illustreren, toepassen en de verschillende toepassingsgebieden van de
forensische psychologie binnen de juridische en klinische sector beschrijven.
• Het begrip ‘risicotaxatie’ definiëren, alsook de relevante modellen en
methodieken toelichten en oppervlakkig toepassen op casussen. De student kan
essentiële elementen van een risicotaxatie illustreren binnen een forensische
setting.
• Het begrip ‘toerekeningsvatbaarheid’ definiëren en verduidelijken hoe dit
juridisch wordt beoordeeld binnen het Belgische rechtssysteem.
• In beginnende mate uitleggen en analyseren hoe bij wijze van voorbeeld
psychiatrische- en psychische stoornissen (volgens de DSM-5),
neurotransmitters en middelengebruik een rol spelen in forensische diagnostiek
en -begeleiding.
• Beschrijven en analyseren welke factoren een impact hebben en verklarende
elementen vormen in crimineel en delinquent gedrag aan de hand van
verschillende theoretische modellen.
• De impact van misdrijven op slachtoffers beschrijven en overwegen. De rol van
psychologische ondersteuning en enkele herstelgerichte interventies binnen het
forensische werkveld uitleggen en illustreren.
• Verschillende begeleidingsmodellen binnen de forensische psychologie
beschrijven en principes van forensische rehabilitatie en resocialisatie
analyseren en reflecteren op hun effectiviteit.
• In het bovenstaande gebruik maken van- en rekening houden met recente
onderzoeken, innovaties en ontwikkelingen in de context van forensische
psychologie.
• De juridische en psychologische verschillen tussen minderjarige en
meerderjarige daders bespreken en vergelijken. Het begrip ‘uithandengeving’
6
, uitleggen en beoordelen hoe en wanneer dit toegepast wordt binnen het Belgisch
rechtssysteem.
• Ethische en deontologische principes binnen de forensische psychologie
begrijpen en uiteenzetten.
• De rol en verantwoordelijkheden van de psychologisch consulent binnen het
forensische werkveld omschrijven en evalueren.
Vertaling naar vak-inhoud
• Introductie forensische psychologie & basisprincipes
• Definitie, toepassingen, risicotaxatie, psychodiagnostiek & -begeleiding
• Centrale juridische concepten: toerekeningsvatbaarheid, uithandengeving
• Modellen: ontstaan & verklaring van delinquent gedrag
• Invloed van middelengebruik, psychiatrie & neurobiologie op criminaliteit
• Rol van psychologisch consulent, ethiek, deontologie & beroepsgeheim
• Verschillen minderjarige vs. volwassen delinquenten
• Impact van criminaliteit op slachtoffers
• Basis voor verdere specialisatie & wetenschappelijk onderbouwde benadering
Lesmateriaal
• PowerPointpresentaties
• Eigen nota’s hoorcolleges en eigen kritisch denken
• Casusmateriaal en voorbeelden die tijdens de les worden behandeld
Examenvorm
- 100% openboekexamen, volledig te hernemen indien 2e zit.
- Op campus, op Blackboard.
- Toegelaten leermiddelen zullen nader gespecifieerd worden.
7
,Forensische psychologie?
- De toepassing van psychologische kennis binnen juridische contexten en
gerechtelijke procedures.
- De term 'forensisch' stamt van het Latijnse forensis ('met betrekking tot het
forum’, ‘gerechtelijk’).
- Anders dan klinische psychologie, die zich richt op behandeling van psychische
problemen, focust forensische psychologie op de interactie tussen individu en
rechtssysteem.
- Forensische takken bestaande overheen quasi alle disciplines.
- Noodzaak voor de forensische psychologie komt voort uit de erkenning dat het
rechtssysteem niet uitsluitend kan functioneren op basis van feiten en bewijs.
- Voorbeeld: Mens Rea, Schuldige geest
8
, Rol van de media.
- Misvattingen over tewerkstelling: Rol van forensisch hulpverlener/P.C. vaak
overschat of misbegrepen ten gevolge van focus media op geniale- en
gewelddadige dader.
- Vertekening van behandelingen: Media legt focus op zeldzame gevallen met als
gevolg creatie van negatief en onveilig beeld bij het publiek (wat afh. van de
context zeker aan de orde kan zijn).
- Stereotypering en stigma: Media representeert personen met psychische
aandoeningen frequent als gevaarlijk, onvoorspelbaar en gewelddadig en
occasioneel ongenuanceerd over behandelaars/begeleiders/beleid.
- Trial by media: Media aandacht i.k.v. (grote) strafzaken
- Dualiteit: Vergroten van bekendheid forensische psychologie en beleidshiaten
duiden >< creatie van misvattingen, beoordelingen en stigma’s.
Wat kan de P.C. betekenen hierin?
- Praktische en uitvoerende aspecten van de zorg voor cliënten in forensische
settings, zoals gevangenissen, psychiatrische afdelingen en forensisch-
psychiatrische klinieken.
• Ondersteuning/begeleiding
• Observatie/rapportage
• Afname van psychologische test
• Crisisinterventie
• Administratieve taken
Historische ontwikkeling
- Gedreven door de groeiende behoefte om menselijk gedrag te begrijpen in de
context van criminaliteit en rechtspraak (Hassen & Lett, 2024).
- Om een onderscheid te maken tussen gek of slecht.
- Maar ook vanuit onverwachte geschiedkundige invalshoeken, bv. om de
gedetineerden als het ware te beschermen van de beestelijken.
9
FORENSISCHE
PSYCHOLOGIE
ACADEMIEJAAR 2025-2026
Luana Campus
,Inhoudsopgave
Module 1: introductiecollege en inleiding ...................................................................................... 5
Hoorcollege 1: Inleiding in de forensische psychologie, de rol van de P.C. in het rechtssysteem ............5
Lesdoelen ...................................................................................................................................5
Inhoud van het vak .......................................................................................................................5
Lesmateriaal ...............................................................................................................................7
Examenvorm ...............................................................................................................................7
Forensische psychologie? ............................................................................................................8
Rol van de media. ........................................................................................................................9
Wat kan de P.C. betekenen hierin? ................................................................................................9
Historische ontwikkeling ..............................................................................................................9
Historische ontwikkeling – Foucault ............................................................................................ 10
Nederlands Spinhuis & Rasphuis ................................................................................................ 11
En jullie? ................................................................................................................................... 13
Groeiende onderbouwing en integratie ........................................................................................ 13
Samengevat .............................................................................................................................. 14
Voorbeelden van toepassingsgebieden ....................................................................................... 14
Grenzen van de P.C. ................................................................................................................... 14
Verschil met klinische psychologie ............................................................................................. 14
Toepassing P.C. forensische rapportage ...................................................................................... 15
Toepassing P.C. forensische behandeling .................................................................................... 15
Behandelaar of forensisch kader ................................................................................................ 15
Nationaal Register van Gerechtsdeskunidgen ............................................................................. 15
Vragen tot gesprek ..................................................................................................................... 16
Voorbeeld C.Bias in forensische setting ...................................................................................... 17
Beeld van forensische zorg ......................................................................................................... 17
Actuele uitdagingen en problemen ............................................................................................. 18
Nood aan P.C. in dit veld ............................................................................................................. 19
Cf. conclusies 1712 jaarraport 2024 ............................................................................................ 19
Module 2: De Psychologisch Consulent als Forensisch Expert .......................................................20
Hoorcollege 2: De forensisch P.C. als expert in de rechtbank ............................................................ 20
De juridische context in België .................................................................................................... 20
Het Belgisch rechts-systeem ...................................................................................................... 20
Soorten rechters ........................................................................................................................ 20
Soorten misdrijven..................................................................................................................... 21
Belangrijke nuances .................................................................................................................. 22
Gradaties van opzet ................................................................................................................... 22
Voor duidelijkheid ...................................................................................................................... 23
Straf of maatregel ...................................................................................................................... 24
Voorbeelden van combinaties .................................................................................................... 24
Classificaties en typologieën van misdaad, deviant gedrag en criminaliteit. .................................. 25
Geweldsmisdrijven .................................................................................................................... 25
Vermogensdelicten.................................................................................................................... 25
Morele misdrijven ...................................................................................................................... 25
Georganiseerde misdaad ........................................................................................................... 25
Haatmisdrijven en terrorisme ..................................................................................................... 26
1
, White collar criminaliteit ............................................................................................................ 26
Bedrijfscriminaliteit ................................................................................................................... 26
Cybercriminaliteit ...................................................................................................................... 26
Seksueel deviant gedrag ............................................................................................................ 26
Nood aan andere classificaties?? ............................................................................................... 27
Toerekenings-vatbaarheid .......................................................................................................... 27
Belang van ogenblik van beoordeling .......................................................................................... 29
Opgepast .................................................................................................................................. 29
Gedegen onderzoek naar: .......................................................................................................... 30
Reactief motief .......................................................................................................................... 30
Kritische vraag ........................................................................................................................... 30
Internering ................................................................................................................................ 30
Deskundigen-verslag ................................................................................................................. 31
Te beantwoorden vragen ............................................................................................................ 32
Onderzoek naar het motief ......................................................................................................... 32
Stoornissen en toerekeningsvatbaarheid ..................................................................................... 32
Beslissingsboom rechter ............................................................................................................ 33
Kritische vraag ........................................................................................................................... 33
Uitdaging .................................................................................................................................. 33
Ethische principes ..................................................................................................................... 33
Nood aan glijdende schaal ......................................................................................................... 34
Module 3: Verklaringsmodellen van deviant gedrag .......................................................................35
Hoorcollege 3: psychologische theorieën over crimineel en deviant gedrag ....................................... 35
Connectoom ............................................................................................................................. 35
Relevantie van verklaringsmodellen ............................................................................................ 35
Relevantie voor psychologisch consulenten ................................................................................ 35
Enkelvoudige theorieën .............................................................................................................. 35
Integratieve modellen ................................................................................................................ 45
Ontwikkelingsmodellen ............................................................................................................. 48
Life-course-persistent offender .................................................................................................. 48
Adolescence limited offenders ................................................................................................... 49
Conclusie ................................................................................................................................. 49
Module 4: Deviant gedrag en stoornissen Deel 1 ............................................................................50
Hoorcollege 4: Link crimineel en deviant gedrag en stoornissen deel 1 .............................................. 50
Ontwikkelingsstoornissen .......................................................................................................... 50
Conclusie ................................................................................................................................. 52
Verslaving ................................................................................................................................. 53
Psychose-spectrumstoornissen ................................................................................................. 55
Psychopathie ............................................................................................................................ 57
Verschillende verklaringsmodellen bestaande ............................................................................. 60
Ingezoomd op de behandeling .................................................................................................... 60
Module 5: Link crimineel/ deviant gedrag en stoornissen Deel 2 .....................................................61
Hoorcollege 5: link crimineel/ deviant gedrag en stoornissen deel 2 .................................................. 61
Persoonlijkheidsstoornissen ...................................................................................................... 61
Seksuele delinquentie ............................................................................................................... 66
2
, Samenvattend ........................................................................................................................... 68
Seksuele delinquentie ............................................................................................................... 68
Module 6: Deviant gedrag en stoornissen Deel 3 ............................................................................74
Hoorcollege 6: deviant gedrag en stoornissen deel 3 ........................................................................ 74
Seksuele delinquentie ............................................................................................................... 74
A. Seksuele deviantie ................................................................................................................. 74
B. Seksuele stoornis .................................................................................................................. 74
Belangrijke categorieën: ............................................................................................................. 78
1. Theoretische verklaringen .................................................................................................. 79
2. Factoren voor het ontstaan van seksueel delictgedrag ......................................................... 80
3. Typologieën van daders ..................................................................................................... 82
4. Diagnostiek en risicotaxatie ............................................................................................... 82
5. Behandeling en re-integratie .............................................................................................. 82
6. Recidive en preventie ........................................................................................................ 83
7. Ethische en maatschappelijke dilemma's ........................................................................... 84
Module 7: Slachtofferpsychologie en Trauma ................................................................................85
Hoorcollege 7: slachtofferpsychologie en trauma ............................................................................ 85
Wat betekent slachtofferschap vandaag? .................................................................................... 85
Deel 1: theorieën over slachtofferschap ...................................................................................... 85
Deel 2: trauma – neurobiologische en psychologische dimensie ................................................... 87
Deel 3: verwerking en herstel ...................................................................................................... 89
Deel 4: slachtoffers in het juridische systeem .............................................................................. 89
Deel 5: begeleiding en praktijk .................................................................................................... 90
Reflectievragen ......................................................................................................................... 92
Module 8: De psychologie van Getuigenissen ................................................................................94
Hoorcollege 8: de psychologie van getuigenissen ............................................................................. 94
Rol van de P.C. ........................................................................................................................... 94
Vertrekpunt ............................................................................................................................... 95
Verloop ..................................................................................................................................... 95
Reconstructieve geheugentheorie .............................................................................................. 95
Geheugenfouten ........................................................................................................................ 96
Slachtoffers: trauma .................................................................................................................. 98
Impact van trauma..................................................................................................................... 99
Gevolgen................................................................................................................................... 99
Interventies voor Accuratere Getuigenissen .............................................................................. 100
APA National Academy recommendations ................................................................................ 100
Daders: ontkenning ................................................................................................................. 100
Manier van omgang.................................................................................................................. 101
Handvaten .............................................................................................................................. 101
Module 9: Forensische begeleiding en behandeling van daders ................................................... 103
Hoorcollege 9: forensische begeleiding en behandeling van daders ................................................ 103
Forensische begeleiding en behandeling van daders .................................................................. 103
Module 10: Forensische Psychodiagnostiek ................................................................................ 115
3
, Hoorcollege 10: forensische psychodiagnostiek ............................................................................ 115
Inleiding forensische psychodiagnostiek ................................................................................... 115
Verschil met reguliere diagnostiek ............................................................................................ 116
Kernprincipes om hoog te houden ............................................................................................ 116
Mogelijk verloop ...................................................................................................................... 117
Psychodiagnostiek in strafrechterlijk kader ................................................................................ 118
Structuur forensische rapportage ............................................................................................. 120
Voorbeeldverslag – 1 ................................................................................................................ 120
Voorbeeldverslag – 2 ................................................................................................................ 121
Psychodiagnostiek in strafrechterlijk kader ................................................................................ 121
Veinzen en malingeren ............................................................................................................. 121
Hoe wij ons moeten opstellen .................................................................................................. 122
Diagnostisch testmateriaal ...................................................................................................... 123
Gekende problemen met deskundigenonderzoeken .................................................................. 129
Module 11: Ethische kwesties binnen de Forensische Context ..................................................... 131
Hoorcollege 11: beroepsgeheim en ethisch handelen .................................................................... 131
Beroepsgeheim en ethisch handelen ........................................................................................ 131
1. Beroepsgeheim in forensisch werk ................................................................................... 131
2. Ethisch handelen binnen het forensische werk .................................................................. 133
Stappenplan moreel beraad ..................................................................................................... 136
Kindreflex ................................................................................................................................ 137
Kindreflex: casus CAW ............................................................................................................. 140
Module 12: Jeugddelinquentie .................................................................................................... 141
Hoorcollege 12: Jeugd-delinquentie .............................................................................................. 141
Definitie jeugddelinquentie ...................................................................................................... 141
Toegepast op Moffitt ................................................................................................................ 142
Verklaring ................................................................................................................................ 143
Psychologische theorie toegepast op messengeweld ................................................................. 144
Digitale en seksuele vormen van jeugddelinquentie ................................................................... 144
Kwetsbaarheden van jongeren online ........................................................................................ 144
Voorbeeld: Sextortion & Tienerpooiers ...................................................................................... 145
Vlaamse interventies ............................................................................................................... 146
4
,Module 1: introductiecollege en inleiding
Hoorcollege 1: Inleiding in de forensische psychologie, de rol van de
P.C. in het rechtssysteem
Lesdoelen
Na dit college:
• Ben je op de hoogte van de doelstellingen, de wijze waarop dit vak aan de
doelstellingen tegemoet komt en wat de lessen zullen inhouden.
• Ben je bewust over de wijze waarop dit vak geëvalueerd zal worden en op de
hoogte van wat er van je verwacht wordt en welke acties je moet ondernemen- en
de vaardigheden die je moeten beheersen om succesvol te slagen.
Inhoud van het vak
ECTS-fiche
De psychologisch consulent voert alle fasen van het psychodiagnostisch proces uit:
• De psychologisch consulent verzamelt en analyseert zelfstandig relevante
informatie in functie van een psychosociale vraagstelling en indicatiestelling.
• De psychologisch consulent stuurt indien nodig de initiële vraagstelling bij in
overleg met de cliënt en formuleert toetsbare hypothesen.
• De psychologisch consulent kiest in functie van de vraagstelling en vanuit de
eigen psychodiagnostische expertise de meest geschikte methode(n) en past die
op correcte wijze toe om de vooropgestelde hypothesen te toetsen.
• De psychologisch consulent ordent en interpreteert de verkregen gegevens om zo
tot een onderbouwde en coherente synthese te komen.
De PC handelt steeds vanuit een professionele basishouding.
• De PC handelt vanuit een laagdrempelige, krachtgerichte, respectvolle,
empathische en authentieke grondhouding.
• De PC handelt vanuit een ethische, cultuursensitieve en deontologische
grondhouding.
• De psychologisch consulent is een netwerker en functioneert constructief en
ondernemend in en met een multidisciplinair team en zorgnetwerk.
5
, • De PC reflecteert kritisch en innovatiegericht op het eigen handelen om de
persoonlijke en professionele groei te bevorderen met aandacht voor zelfzorg en
veerkracht.
• De psychologisch consulent volgt (inter)nationale ontwikkelingen in de sector op
om zijn deskundigheid te versterken.
Doelstellingen
Na het volgen van dit opleidingsonderdeel kunnen studenten:
• De betekenis van het begrip ‘forensisch’ in diverse contexten uitleggen,
illustreren, toepassen en de verschillende toepassingsgebieden van de
forensische psychologie binnen de juridische en klinische sector beschrijven.
• Het begrip ‘risicotaxatie’ definiëren, alsook de relevante modellen en
methodieken toelichten en oppervlakkig toepassen op casussen. De student kan
essentiële elementen van een risicotaxatie illustreren binnen een forensische
setting.
• Het begrip ‘toerekeningsvatbaarheid’ definiëren en verduidelijken hoe dit
juridisch wordt beoordeeld binnen het Belgische rechtssysteem.
• In beginnende mate uitleggen en analyseren hoe bij wijze van voorbeeld
psychiatrische- en psychische stoornissen (volgens de DSM-5),
neurotransmitters en middelengebruik een rol spelen in forensische diagnostiek
en -begeleiding.
• Beschrijven en analyseren welke factoren een impact hebben en verklarende
elementen vormen in crimineel en delinquent gedrag aan de hand van
verschillende theoretische modellen.
• De impact van misdrijven op slachtoffers beschrijven en overwegen. De rol van
psychologische ondersteuning en enkele herstelgerichte interventies binnen het
forensische werkveld uitleggen en illustreren.
• Verschillende begeleidingsmodellen binnen de forensische psychologie
beschrijven en principes van forensische rehabilitatie en resocialisatie
analyseren en reflecteren op hun effectiviteit.
• In het bovenstaande gebruik maken van- en rekening houden met recente
onderzoeken, innovaties en ontwikkelingen in de context van forensische
psychologie.
• De juridische en psychologische verschillen tussen minderjarige en
meerderjarige daders bespreken en vergelijken. Het begrip ‘uithandengeving’
6
, uitleggen en beoordelen hoe en wanneer dit toegepast wordt binnen het Belgisch
rechtssysteem.
• Ethische en deontologische principes binnen de forensische psychologie
begrijpen en uiteenzetten.
• De rol en verantwoordelijkheden van de psychologisch consulent binnen het
forensische werkveld omschrijven en evalueren.
Vertaling naar vak-inhoud
• Introductie forensische psychologie & basisprincipes
• Definitie, toepassingen, risicotaxatie, psychodiagnostiek & -begeleiding
• Centrale juridische concepten: toerekeningsvatbaarheid, uithandengeving
• Modellen: ontstaan & verklaring van delinquent gedrag
• Invloed van middelengebruik, psychiatrie & neurobiologie op criminaliteit
• Rol van psychologisch consulent, ethiek, deontologie & beroepsgeheim
• Verschillen minderjarige vs. volwassen delinquenten
• Impact van criminaliteit op slachtoffers
• Basis voor verdere specialisatie & wetenschappelijk onderbouwde benadering
Lesmateriaal
• PowerPointpresentaties
• Eigen nota’s hoorcolleges en eigen kritisch denken
• Casusmateriaal en voorbeelden die tijdens de les worden behandeld
Examenvorm
- 100% openboekexamen, volledig te hernemen indien 2e zit.
- Op campus, op Blackboard.
- Toegelaten leermiddelen zullen nader gespecifieerd worden.
7
,Forensische psychologie?
- De toepassing van psychologische kennis binnen juridische contexten en
gerechtelijke procedures.
- De term 'forensisch' stamt van het Latijnse forensis ('met betrekking tot het
forum’, ‘gerechtelijk’).
- Anders dan klinische psychologie, die zich richt op behandeling van psychische
problemen, focust forensische psychologie op de interactie tussen individu en
rechtssysteem.
- Forensische takken bestaande overheen quasi alle disciplines.
- Noodzaak voor de forensische psychologie komt voort uit de erkenning dat het
rechtssysteem niet uitsluitend kan functioneren op basis van feiten en bewijs.
- Voorbeeld: Mens Rea, Schuldige geest
8
, Rol van de media.
- Misvattingen over tewerkstelling: Rol van forensisch hulpverlener/P.C. vaak
overschat of misbegrepen ten gevolge van focus media op geniale- en
gewelddadige dader.
- Vertekening van behandelingen: Media legt focus op zeldzame gevallen met als
gevolg creatie van negatief en onveilig beeld bij het publiek (wat afh. van de
context zeker aan de orde kan zijn).
- Stereotypering en stigma: Media representeert personen met psychische
aandoeningen frequent als gevaarlijk, onvoorspelbaar en gewelddadig en
occasioneel ongenuanceerd over behandelaars/begeleiders/beleid.
- Trial by media: Media aandacht i.k.v. (grote) strafzaken
- Dualiteit: Vergroten van bekendheid forensische psychologie en beleidshiaten
duiden >< creatie van misvattingen, beoordelingen en stigma’s.
Wat kan de P.C. betekenen hierin?
- Praktische en uitvoerende aspecten van de zorg voor cliënten in forensische
settings, zoals gevangenissen, psychiatrische afdelingen en forensisch-
psychiatrische klinieken.
• Ondersteuning/begeleiding
• Observatie/rapportage
• Afname van psychologische test
• Crisisinterventie
• Administratieve taken
Historische ontwikkeling
- Gedreven door de groeiende behoefte om menselijk gedrag te begrijpen in de
context van criminaliteit en rechtspraak (Hassen & Lett, 2024).
- Om een onderscheid te maken tussen gek of slecht.
- Maar ook vanuit onverwachte geschiedkundige invalshoeken, bv. om de
gedetineerden als het ware te beschermen van de beestelijken.
9
