Samenvatting “Rijke Taal” semester 1
1.2 - Duurzaam en betekenisvol (taal) leren
1.2.1 Duurzaam en betekenisvol leren
Duurzaam leren
Leren doe je door rijke verbindingen in de hersenen te leiden tot duurzame
veranderingen in het langetermijngeheugen. Daar worden de ervaringen,
de kennis en de vaardigheden voor een langere tijd opgeslagen. In het
kortetermijngeheugen wordt er informatie voor een klein poosje
vastgehouden. Door iets te leren, verandert je kijk op datgene. Door
duurzaam te leren, vergroot je je ervarings- en taalbasis. Door meer
ervaringen kunnen we makkelijker nieuwe informatie begrijpen.
Betekenisvol leren
Nieuwsgierigheid en verrassingen zijn belangrijk bij het leerproces bij
kinderen, die worden vaak opgewekt door verhalen die buiten hun eigen
leefwereld liggen. Het is dus niet altijd waar dat onderwijs moet aansluiten
bij de leefwereld van de leerlingen. De leerlingen moeten intrinsiek
gemotiveerd raken (gemotiveerd om te leren en hun kennis te vergroten).
Als ze extrinsiek gemotiveerd zijn, leren ze omdat het moet of voor een
goed cijfer.
We zien vaak in de onderwijspraktijk dat de leerlingen elke week een
ander thema hebben. Maar bij echt betekenisvol leren moet de leerstof
over een langere tijd verspreid worden. Door de tijdsdruk zijn we er vooral
op gericht dat de leerlingen hun werkboek doorwerken of een toets halen.
Dat heet ook wel: ‘leren voor de bühne’
1.2.2 De leercirkel
Om duurzame en betekenisvolle lessen voor te bereiden, kunnen we als
leraar gebruik maken van de leercirkel. Voor elk leerproces moet heel de
cirkel doorlopen worden.
Het hart van de cirkel vormt de basis. Is de leerstof echt van belang
en kan de leerling er aandacht voor opbrengen?
, Waarnemen is dat de leerlingen iets ervaren, bekijken of lezen.
Begrijpen is dat de leraar de leerling helpt met het begrijpen van de
leerstof.
We moeten ervoor zorgen dat de leerlingen actief nadenken over
wat ze hebben waargenomen.
Tot slot moet er interactie zijn met de stof, door bijv. een
interessante opdracht.
1.2.3 Transfer en verbinding
Bij duurzaam leren zijn transfer en verbinding belangrijk. Dat wat wordt
geleerd, is in het geheugen gekoppeld aan de plek of de situatie waar het
geleerd wordt. Het wordt duurzaam wanneer er sprake is van transfer
tussen taaldomeinen (bij een schrijfopdracht is er aandacht voor de
spelling) of bij een verbinding tussen taal en andere vakken (een
schrijfopdracht over een aardrijkskundethema).
Een belangrijk element is het zichtbaar maken van het duurzaam leren. De
leerlingen kunnen zo hun eigen leerproducten en processen bekijken.
Hierdoor worden ze ervan bewust wat ze geleerd hebben en wat ze
misschien nog moeten verbeteren.
1.4 - De taalleraar
1.4.1 Wat moet een leraar kunnen en kennen?
Als leraar heb je een cruciale rol bij het vormgeven van goed taal- en
leesonderwijs. Als leraar is het noodzakelijk om zelf ook veel te lezen. De
leerlingen merken dat de leraar zelf ook enthousiast is. Als leraar moet je
het goede voorbeeld geven.
1.4.2 Pedagogisch/didactisch redeneren
Als je goed onderwijs wil geven, is het niet genoeg om alleen over je
doelen, inleiding, kern of afsluiting na te denken. Het is dan ook van
belang dat we vooral onszelf afvragen waarom we iets doen. Je gaat dan
meer nadenken over de kwaliteit van iets.
4.1 - De kwaliteit van teksten
4.1.1 Rijke teksten en beperkte teksten
Welke teksten?
Lezen is belangrijk voor de ontwikkeling van de leerlingen. Het stimuleert
burgerschapskennis en – vaardigheden. Ook leer je jezelf en anderen er
door kennen. Toch neemt de tijd aan lezen en de leesmotivatie af.
1.2 - Duurzaam en betekenisvol (taal) leren
1.2.1 Duurzaam en betekenisvol leren
Duurzaam leren
Leren doe je door rijke verbindingen in de hersenen te leiden tot duurzame
veranderingen in het langetermijngeheugen. Daar worden de ervaringen,
de kennis en de vaardigheden voor een langere tijd opgeslagen. In het
kortetermijngeheugen wordt er informatie voor een klein poosje
vastgehouden. Door iets te leren, verandert je kijk op datgene. Door
duurzaam te leren, vergroot je je ervarings- en taalbasis. Door meer
ervaringen kunnen we makkelijker nieuwe informatie begrijpen.
Betekenisvol leren
Nieuwsgierigheid en verrassingen zijn belangrijk bij het leerproces bij
kinderen, die worden vaak opgewekt door verhalen die buiten hun eigen
leefwereld liggen. Het is dus niet altijd waar dat onderwijs moet aansluiten
bij de leefwereld van de leerlingen. De leerlingen moeten intrinsiek
gemotiveerd raken (gemotiveerd om te leren en hun kennis te vergroten).
Als ze extrinsiek gemotiveerd zijn, leren ze omdat het moet of voor een
goed cijfer.
We zien vaak in de onderwijspraktijk dat de leerlingen elke week een
ander thema hebben. Maar bij echt betekenisvol leren moet de leerstof
over een langere tijd verspreid worden. Door de tijdsdruk zijn we er vooral
op gericht dat de leerlingen hun werkboek doorwerken of een toets halen.
Dat heet ook wel: ‘leren voor de bühne’
1.2.2 De leercirkel
Om duurzame en betekenisvolle lessen voor te bereiden, kunnen we als
leraar gebruik maken van de leercirkel. Voor elk leerproces moet heel de
cirkel doorlopen worden.
Het hart van de cirkel vormt de basis. Is de leerstof echt van belang
en kan de leerling er aandacht voor opbrengen?
, Waarnemen is dat de leerlingen iets ervaren, bekijken of lezen.
Begrijpen is dat de leraar de leerling helpt met het begrijpen van de
leerstof.
We moeten ervoor zorgen dat de leerlingen actief nadenken over
wat ze hebben waargenomen.
Tot slot moet er interactie zijn met de stof, door bijv. een
interessante opdracht.
1.2.3 Transfer en verbinding
Bij duurzaam leren zijn transfer en verbinding belangrijk. Dat wat wordt
geleerd, is in het geheugen gekoppeld aan de plek of de situatie waar het
geleerd wordt. Het wordt duurzaam wanneer er sprake is van transfer
tussen taaldomeinen (bij een schrijfopdracht is er aandacht voor de
spelling) of bij een verbinding tussen taal en andere vakken (een
schrijfopdracht over een aardrijkskundethema).
Een belangrijk element is het zichtbaar maken van het duurzaam leren. De
leerlingen kunnen zo hun eigen leerproducten en processen bekijken.
Hierdoor worden ze ervan bewust wat ze geleerd hebben en wat ze
misschien nog moeten verbeteren.
1.4 - De taalleraar
1.4.1 Wat moet een leraar kunnen en kennen?
Als leraar heb je een cruciale rol bij het vormgeven van goed taal- en
leesonderwijs. Als leraar is het noodzakelijk om zelf ook veel te lezen. De
leerlingen merken dat de leraar zelf ook enthousiast is. Als leraar moet je
het goede voorbeeld geven.
1.4.2 Pedagogisch/didactisch redeneren
Als je goed onderwijs wil geven, is het niet genoeg om alleen over je
doelen, inleiding, kern of afsluiting na te denken. Het is dan ook van
belang dat we vooral onszelf afvragen waarom we iets doen. Je gaat dan
meer nadenken over de kwaliteit van iets.
4.1 - De kwaliteit van teksten
4.1.1 Rijke teksten en beperkte teksten
Welke teksten?
Lezen is belangrijk voor de ontwikkeling van de leerlingen. Het stimuleert
burgerschapskennis en – vaardigheden. Ook leer je jezelf en anderen er
door kennen. Toch neemt de tijd aan lezen en de leesmotivatie af.
