THEORETISCHE
CRIMINOLOGIE EN
VICTIMOLOGIE
Vrije Universiteit Brussel
Luka Van Roy
2025-2026
,HOOFDSTUK 1: DENKEN ALS EEN CRIMINOLOOG: WAT IS WETENSCHAPPELIJK
DENKEN
Denken over bestraffing =/ criminologie
Historiciteit van “fenomeen” criminaliteit & bestraffing altijd over gedacht, iedereen heeft er een
mening over.
Een historisch perspectief
Criminaliteit en bestraffing doorheen de tijd = deel van geschiedenis van de menselijke
samenleving, politieke ontwikkeling (politieke macht!) laatste 1000 jaar
maatschappelijke (sociaal/economisch) ontwikkelingen
Denken doorheen de tijd ja, maar dat is niet wat criminologen zijn, dat maakt het belangrijk om
te begrijpen wat ons anders maakt en de context (politieke, culturele, historische
ontwikkelingen spelen een rol in wat onze onderzoeksvraag is) die historiciteit dragen we mee.
Criminologisch wetenschappelijk denken is NIET van alle tijden, het denken
over criminaliteit en bestraffing wel.
Verschillende soorten kennisproductie (iedereen denkt anders)
Wetenschappelijke kennis over dat vraagstuk is recent. Bv. ouders van kinderen omgekomen in
verkeer, die hebben bepaalde kennis, die is specifiek die kennis, maar niet wetenschappelijk.
Die hebben een bepaalde ervaring die heel belangrijk is, kan relevant zijn voor wetenschap maar
hoort niet tot de wetenschappelijke kennis. Andere vorm van kennisproductie. Gedetineerde in
onze gevangenis hebben ook een kennis, maar die is niet wetenschappelijk.
Wetenschap en wetenschappelijk denken kent ook onstaangeschiedenis (dat wat men
wetenschap noemt) (= wat wij vandaag wetenschap noemen, heeft niet altijd op dezelfde
manier bestaan)
“Popular <-> academic” ciminologisch denken
Comon sense (=popular criminology, geeft direct een discussie, iedereen heeft een eigen
mening) denken over criminaliteit en bestraffing?
→ Politiek, ideologie en othering (bepaalt mee de visie hoe iedereen denkt)
→ Media, beelvorming en othering (othering = we spreken over iets waarvan we onszelf
hebben afgescheiden, we bespreken alsof we zelf niet behoren tot die
delinquenten/daders, we onderzoeken ze, we zijn ze niet)
1
,Iedereen heeft een mening over maatschappelijke criminologische
vraagstukken “common sense” denken?
Defending the disciplinary identity of criminology against incursions from “elsewhere”’, (…) is
now as unfeasible as it is undesirable ... Given the centrality, the emotiveness and the political
salience of crime issues today, academic criminology can no longer aspire to monopolize
‘criminological’ discourse or hope to claim exclusive rights over the representation and
disposition of crime.
= Criminologie heeft niet het alleenrecht op gesprekken of beslissingen over criminaliteit.
Politici, media, burgers,… heben ook invloed op criminologisch debat
Criminologie is een kruiswetenschap (je moet sociologie, psycholoog, jurist, als die
wetenschappen moeten samen gedacht worden)
→ Dat maakt het een complexe discipline, dat multi, die verschillende invloeden, de
verschillende gezichten die we bestuderen. We mogen dat niet vergeten als we
onderzoek doen.
En is criminologie dan een wetenschap, en welke?
1. Wat is wetenschappelijk denken?
2. Is criminologie een wetenschap?
3. Wat bestudeert de criminologie als wetenschap?
Hier antwoord op maken
1. WAT IS WETENSCHAPPELIJK DENKEN?
Wetenschap is “zoekend” waarnemen
Wetenschappelijk denken is waarnemen (iets bevragen, meten, observeren, enquetes…) (altijd
in de vorm van vragen) de bedoeling van dat waarnemen is zoekend, we zoeken antwoorden op
die vraag. Geef ons licht op bepaalde plek en shadow daarrond, geeft ons een focus op
bepaalde dingen. Afbakenen is die focus brengen, we kijken op een georganiseerde manier.
Afbakenen is isoleren. De vraag leidt het zoeken.
Wetenschap denken is altijd selectief, het is onze sterkte dat we kunnen inzoomen, maar ook
onze zwakte, omdat wat wij bestuderen zo complex dat je door die selectiviteit een deel weg
laat. Die selectie, die tunnel brengt een afbakening. Door het verlies van die complexiteit moet
je nog goed wetend at je die terugplaatst in die complexiteit, dus dat komt altijd terug. De vraag
moet dus geformuleerd worden.
2
, •zoeklicht theorie (Popper)
•Dat is een sterkte
•“tunnel” = focus op “iets” MAAR
(afhankelijk van vraag) tegelijkertijd ook
•Afbakenen = “isoleren” een zwakte
Wetenschap
Zoekend = heeft dus
selectieprincipe
(!) altijd een
selectieve
focus
“De vraag”
Waarnemen
bepaalt waar
is geen
onderzoeker
evidentie
naar kijkt
Zie jij wat ik zie
Je ziet hier 2 figuren in, je moet aandacht/ referentie hebben om de andere figuur
te zien.
Je hebt een beweging in het kijken, waarnemen, je bent je ervan bewust.
Wetenschap is een praktijk van handelen om waarnemingen te kunnen doen
(methologie) → Leidt tot kennis (productie)
Wetenschappelijke kennis = is abstracte kennis die op een systematische, objectieve en
logische wijze verkregen en getoetst werd of toetsbaar is, en die een zo precies mogelijk
omschreven deel van de werkelijkheid verklaart of tracht te verklaren …
Klassieke visie op wetenschap
1. Drie premissen model “natuurwetenschapper” – positivisme
- Orde en rationaliteit veronderstellen (wereld zo opgebouwd) wetmatigheden
(=vaste regels die in de natuur altijd gelden zoals de zwaartekracht) (we helderen iets
op, dat eigenlijk al aanwezig is)
- Mens is enig kennend wezen (veronderstelt dat andere wezens geen kennis hebben)
- De scheiding tussen subject en object (waarnemer staat los van wat hij onderzoekt
(waargenomen) (the othering)
2. Wetenschapper actief op zoek ➔ waarnemingen doen (feiten) wetenschappers heeft
vraagstelling, die veronderstellen een systematiek. (Doen op actieve manier, het is niet
de toevalligheid van het moment. Bv. alles met fiets in Brussel, geeft je kennis hoe het
daar is, de mobiliteit, maar die observaties heeft niets te maken met actieve manier te
3
CRIMINOLOGIE EN
VICTIMOLOGIE
Vrije Universiteit Brussel
Luka Van Roy
2025-2026
,HOOFDSTUK 1: DENKEN ALS EEN CRIMINOLOOG: WAT IS WETENSCHAPPELIJK
DENKEN
Denken over bestraffing =/ criminologie
Historiciteit van “fenomeen” criminaliteit & bestraffing altijd over gedacht, iedereen heeft er een
mening over.
Een historisch perspectief
Criminaliteit en bestraffing doorheen de tijd = deel van geschiedenis van de menselijke
samenleving, politieke ontwikkeling (politieke macht!) laatste 1000 jaar
maatschappelijke (sociaal/economisch) ontwikkelingen
Denken doorheen de tijd ja, maar dat is niet wat criminologen zijn, dat maakt het belangrijk om
te begrijpen wat ons anders maakt en de context (politieke, culturele, historische
ontwikkelingen spelen een rol in wat onze onderzoeksvraag is) die historiciteit dragen we mee.
Criminologisch wetenschappelijk denken is NIET van alle tijden, het denken
over criminaliteit en bestraffing wel.
Verschillende soorten kennisproductie (iedereen denkt anders)
Wetenschappelijke kennis over dat vraagstuk is recent. Bv. ouders van kinderen omgekomen in
verkeer, die hebben bepaalde kennis, die is specifiek die kennis, maar niet wetenschappelijk.
Die hebben een bepaalde ervaring die heel belangrijk is, kan relevant zijn voor wetenschap maar
hoort niet tot de wetenschappelijke kennis. Andere vorm van kennisproductie. Gedetineerde in
onze gevangenis hebben ook een kennis, maar die is niet wetenschappelijk.
Wetenschap en wetenschappelijk denken kent ook onstaangeschiedenis (dat wat men
wetenschap noemt) (= wat wij vandaag wetenschap noemen, heeft niet altijd op dezelfde
manier bestaan)
“Popular <-> academic” ciminologisch denken
Comon sense (=popular criminology, geeft direct een discussie, iedereen heeft een eigen
mening) denken over criminaliteit en bestraffing?
→ Politiek, ideologie en othering (bepaalt mee de visie hoe iedereen denkt)
→ Media, beelvorming en othering (othering = we spreken over iets waarvan we onszelf
hebben afgescheiden, we bespreken alsof we zelf niet behoren tot die
delinquenten/daders, we onderzoeken ze, we zijn ze niet)
1
,Iedereen heeft een mening over maatschappelijke criminologische
vraagstukken “common sense” denken?
Defending the disciplinary identity of criminology against incursions from “elsewhere”’, (…) is
now as unfeasible as it is undesirable ... Given the centrality, the emotiveness and the political
salience of crime issues today, academic criminology can no longer aspire to monopolize
‘criminological’ discourse or hope to claim exclusive rights over the representation and
disposition of crime.
= Criminologie heeft niet het alleenrecht op gesprekken of beslissingen over criminaliteit.
Politici, media, burgers,… heben ook invloed op criminologisch debat
Criminologie is een kruiswetenschap (je moet sociologie, psycholoog, jurist, als die
wetenschappen moeten samen gedacht worden)
→ Dat maakt het een complexe discipline, dat multi, die verschillende invloeden, de
verschillende gezichten die we bestuderen. We mogen dat niet vergeten als we
onderzoek doen.
En is criminologie dan een wetenschap, en welke?
1. Wat is wetenschappelijk denken?
2. Is criminologie een wetenschap?
3. Wat bestudeert de criminologie als wetenschap?
Hier antwoord op maken
1. WAT IS WETENSCHAPPELIJK DENKEN?
Wetenschap is “zoekend” waarnemen
Wetenschappelijk denken is waarnemen (iets bevragen, meten, observeren, enquetes…) (altijd
in de vorm van vragen) de bedoeling van dat waarnemen is zoekend, we zoeken antwoorden op
die vraag. Geef ons licht op bepaalde plek en shadow daarrond, geeft ons een focus op
bepaalde dingen. Afbakenen is die focus brengen, we kijken op een georganiseerde manier.
Afbakenen is isoleren. De vraag leidt het zoeken.
Wetenschap denken is altijd selectief, het is onze sterkte dat we kunnen inzoomen, maar ook
onze zwakte, omdat wat wij bestuderen zo complex dat je door die selectiviteit een deel weg
laat. Die selectie, die tunnel brengt een afbakening. Door het verlies van die complexiteit moet
je nog goed wetend at je die terugplaatst in die complexiteit, dus dat komt altijd terug. De vraag
moet dus geformuleerd worden.
2
, •zoeklicht theorie (Popper)
•Dat is een sterkte
•“tunnel” = focus op “iets” MAAR
(afhankelijk van vraag) tegelijkertijd ook
•Afbakenen = “isoleren” een zwakte
Wetenschap
Zoekend = heeft dus
selectieprincipe
(!) altijd een
selectieve
focus
“De vraag”
Waarnemen
bepaalt waar
is geen
onderzoeker
evidentie
naar kijkt
Zie jij wat ik zie
Je ziet hier 2 figuren in, je moet aandacht/ referentie hebben om de andere figuur
te zien.
Je hebt een beweging in het kijken, waarnemen, je bent je ervan bewust.
Wetenschap is een praktijk van handelen om waarnemingen te kunnen doen
(methologie) → Leidt tot kennis (productie)
Wetenschappelijke kennis = is abstracte kennis die op een systematische, objectieve en
logische wijze verkregen en getoetst werd of toetsbaar is, en die een zo precies mogelijk
omschreven deel van de werkelijkheid verklaart of tracht te verklaren …
Klassieke visie op wetenschap
1. Drie premissen model “natuurwetenschapper” – positivisme
- Orde en rationaliteit veronderstellen (wereld zo opgebouwd) wetmatigheden
(=vaste regels die in de natuur altijd gelden zoals de zwaartekracht) (we helderen iets
op, dat eigenlijk al aanwezig is)
- Mens is enig kennend wezen (veronderstelt dat andere wezens geen kennis hebben)
- De scheiding tussen subject en object (waarnemer staat los van wat hij onderzoekt
(waargenomen) (the othering)
2. Wetenschapper actief op zoek ➔ waarnemingen doen (feiten) wetenschappers heeft
vraagstelling, die veronderstellen een systematiek. (Doen op actieve manier, het is niet
de toevalligheid van het moment. Bv. alles met fiets in Brussel, geeft je kennis hoe het
daar is, de mobiliteit, maar die observaties heeft niets te maken met actieve manier te
3
