WELZIJN EN
CRIMINOLOGIE
Vrije Universiteit Brussel
Luka Van Roy
2025-2026
,INTRODUCTIES
Wat is welzijn?
Fysiek welzijn (lichamelijke of afwezigheid van ziekte/ fitheid), mentaal welzijn,
sociaal welzijn (the community in de maatschappij waarbij we ons verbonden
voelen), materieel (economisch welzijn), maatschappelijk welzijn (algemene,
welzijn van de samenleving als algemeen/ de gezondheid va de samenleving,
milieu welzijn….
WELZIJNSZORG
= Antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu
• Noodsituatie: een breuk tussen iemands noden en hun capaciteiten/
vermogen
• Omgeving: gezin en familie, lokale netwerk, private voorziening of
overheid
• Breuk: variabel doorheen de tijd, volgens sociale klasse, cultuur… m.a.w.
er bestaan meerdere en veranderlijke definities van ‘noden’ en ‘welzijn’
(bijv. kinderopvang: pas in de jaren 70 een probleem is geworden om
moment dat middenklasse vrouwen de arbeidsmarkt gaan betreden en
nood gaan voelen aan kinderopvang, ervoor in armere gezinnen werden de
kinderen opgevangen door andere kinderen, door andere leden van het
gezin)
Alle diensten en voorzieningen die mensen met noden/problemen hulp aanbieden
om een optimaal welzijn van het individu te bekomen
Welzijnswerk: correctieve functie in samenleving (dus welzijnsorganisaties gaan
problemen corrigeren of bij sturen)
CRIMINOLOGICHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN
1) CRIMINALITEIT ALS SOCIAAL PROBLEEM
Schade aan personen en gemeenschappen (sociale cohesie, ontwikkeling,
ontwrichting)
Veiligheid en welzijn van de samenleving (legitieme middelen om die
doelen te bereiken, hebben ze die legitieme middelen niet, dan vaak
illegaal)
Economische kosten (schadevergoedingen, politie- en justitiekosten…)
Maatschappelijke ongelijkheid (als criminogeen en als sociaal schadelijk)
Maatschappelijke reactie en stigmatisering: overmatige nadruk op
strafrechtelijke oplossingen en gebrek aan rehabilitatiemogelijkheden
kunnen bijdragen aan een vicieuze cirkel van criminaliteit
2) SOCIALE CRIMINALITEITSPREVENTIE
“Measures to prevent crime which are aimed at the social causes of crime rather
than those concerned with the mechanical reduction of opportunities (situational
crime prevention) or with deterrence (the criminal justice system)’” (Young,
2001)
1
,= ‘Maatregelen ter voorkoming van criminaliteit die gericht zijn op de sociale
oorzaken van criminaliteit in plaats van op maatregelen die gericht zijn op het
mechanisch verminderen van kansen (situationele criminaliteitspreventie) of op
afschrikking (het strafrechtsysteem)’ (dus meer hulpverlening aan gezinnen,
armoedebestrijding, verslavingszorg…. Ipv beter verlichting op straat, extra
sloten, camera’s)
Aanpakken kernoorzaken criminaliteit door bijv.:
• Investering in individuen, gezinnen, buurt, samenleven
• Aanpakken armoede, werkloosheid, slechte huisvesting, gebrek
sociale/opleidings- en ontspanningskansen
Relatie preventie- en veiligheidsdenken en welzijnsdenken
Niet alleen de situatie aanpakken, maar de maatschappelijke oorsprong
3) FORENSISCH WELZIJNSWERK
Forensisch = ‘in het kader van het strafrecht’ dus welzijnswerk dat gefocust is op
mensen die on aanraking komen met strafrecht als dader of slachtoffer (bv.
begeleiding via justitiehuizen)
Doelgroep:
• Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
• Mensen in contact met justitie moeten die mensen dat wel geholpen
worden? (Pedo)
Door:
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
- HV: GGZ, verslavingszorg, OCMW…
- DV: VDAB, sport…
• Categoriaal (= specifiek voor daders/slachtoffers)
Bijv. justitiehuizen, psychosociale diensten gevangenis, teams
hulpverlening aan seksuele delinquenten, forensische psychiatrische
centra
(1) DE VERZORGINGSSTAAT
Hoe en waarom organiseren we ons als samenleving om welzijnszorg te bieden?
Welke rol speelt de staat hierin? Niet iedereen in staat zijn/haar basisbehoeften
te voorzien, door gezamenlijk te verenigen, zorgen we ervoor dat iedereen een
minimaal niveau van welzijn en levenskwaliteit kan behouden. Staat neemt
coördinerende rol.
Centrale principes (bijv. ‘solidariteit’), historische ontwikkeling en hedendaagse
uitdagingen van de verzorgingsstaat verzorgingsstaat niet vanzelfsprekend, in
19de eeuw moesten mensen vooral op familie, kerken of liefdadigheid rekenen.
Bestuurlijke organisatie van welzijnszorg zowel nationaal, regionaal, lokaal…
Algemeen welzijnswerk preventieve of begeleidende hulp, zodat mensen niet in
2
, zwaardere problemen komen
Hedendaagse uitdagingen verzorgingsstaat onder druk door vergrijzing, migratie,
toename ongelijkheid…
Spanningsvelden tussen welzijnszorg en bestraffing hoe gaat de samenleving om
met mensen die regels overtreden of afwijken van de norm.
(2) HEDENDAAGSE MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT VAN (ON)WELZIJN (EN
CRIMINALITEIT (SCONTROLE)
Armoede
Discriminatie, ongelijkheid en racisme
Existentiële onzekerheden van de hedendaagse ‘vloeibare’ samenleving de
hedendaagse samenleving verandert snel: vaste banen, vaste identiteiten… dit
veroorzaakt onzekerheid bij mensen, waardoor gevoelens van stress, angst of
vervreemding toenemen.
Globale conflicten oorlogen, migratiegolven… vluchtelingen en migranten vaak in
kwetsbare posities
(3) KENNISCONSTRUCTIE, COMMUNICATIE, PROFESSIONELE HOUDING
Hoe je kijkt naar een situatie, veronderstelt direct heel veel, verondersteld welke
oplossing. Je geschikt vindt, verschillende denkkaders.
Observeren, rapporteren, actief luisteren hulpverleners kunnen dit goed
Participatie, ervaringsdeskundigheid cliënten worden steeds meer gezien als
actieve deelnemers in hun eigen traject (participatie, zodat zij kunnen
meebeslissen over hun zorg of begeleiding) (ervaringsdeskundigen mensen die
waardevolle kennis opbouwen door hun eigen problemen en ervaringen)
Beroepsgeheim
‘Dataficatie’ steeds meer aspecten van welzijn en zorg worden vastgesteld en
geanalyseerd in data, dit kan nuttig zijn om patronen te zien of beleid te
verbeteren.
Beeldvorming positieve of negatieve beeldvorming kunnen grote gevolgen
hebben voor kansen
(4) HEDENDAAGSE BELEIDSLOGICA’S IN WELZIJNSZORG
Nieuwe bestuurlijke logica’s:
bijv. vermaatschappelijking van de zorg (zorg teruggeeft aan de mpp,
mantelzorg, dus overheid en professionele instanties zoveel als mogelijk op
achtergrond gaat plaatsen, bv. mensen die zolang mogelijk in hun eigen
3
CRIMINOLOGIE
Vrije Universiteit Brussel
Luka Van Roy
2025-2026
,INTRODUCTIES
Wat is welzijn?
Fysiek welzijn (lichamelijke of afwezigheid van ziekte/ fitheid), mentaal welzijn,
sociaal welzijn (the community in de maatschappij waarbij we ons verbonden
voelen), materieel (economisch welzijn), maatschappelijk welzijn (algemene,
welzijn van de samenleving als algemeen/ de gezondheid va de samenleving,
milieu welzijn….
WELZIJNSZORG
= Antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu
• Noodsituatie: een breuk tussen iemands noden en hun capaciteiten/
vermogen
• Omgeving: gezin en familie, lokale netwerk, private voorziening of
overheid
• Breuk: variabel doorheen de tijd, volgens sociale klasse, cultuur… m.a.w.
er bestaan meerdere en veranderlijke definities van ‘noden’ en ‘welzijn’
(bijv. kinderopvang: pas in de jaren 70 een probleem is geworden om
moment dat middenklasse vrouwen de arbeidsmarkt gaan betreden en
nood gaan voelen aan kinderopvang, ervoor in armere gezinnen werden de
kinderen opgevangen door andere kinderen, door andere leden van het
gezin)
Alle diensten en voorzieningen die mensen met noden/problemen hulp aanbieden
om een optimaal welzijn van het individu te bekomen
Welzijnswerk: correctieve functie in samenleving (dus welzijnsorganisaties gaan
problemen corrigeren of bij sturen)
CRIMINOLOGICHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN
1) CRIMINALITEIT ALS SOCIAAL PROBLEEM
Schade aan personen en gemeenschappen (sociale cohesie, ontwikkeling,
ontwrichting)
Veiligheid en welzijn van de samenleving (legitieme middelen om die
doelen te bereiken, hebben ze die legitieme middelen niet, dan vaak
illegaal)
Economische kosten (schadevergoedingen, politie- en justitiekosten…)
Maatschappelijke ongelijkheid (als criminogeen en als sociaal schadelijk)
Maatschappelijke reactie en stigmatisering: overmatige nadruk op
strafrechtelijke oplossingen en gebrek aan rehabilitatiemogelijkheden
kunnen bijdragen aan een vicieuze cirkel van criminaliteit
2) SOCIALE CRIMINALITEITSPREVENTIE
“Measures to prevent crime which are aimed at the social causes of crime rather
than those concerned with the mechanical reduction of opportunities (situational
crime prevention) or with deterrence (the criminal justice system)’” (Young,
2001)
1
,= ‘Maatregelen ter voorkoming van criminaliteit die gericht zijn op de sociale
oorzaken van criminaliteit in plaats van op maatregelen die gericht zijn op het
mechanisch verminderen van kansen (situationele criminaliteitspreventie) of op
afschrikking (het strafrechtsysteem)’ (dus meer hulpverlening aan gezinnen,
armoedebestrijding, verslavingszorg…. Ipv beter verlichting op straat, extra
sloten, camera’s)
Aanpakken kernoorzaken criminaliteit door bijv.:
• Investering in individuen, gezinnen, buurt, samenleven
• Aanpakken armoede, werkloosheid, slechte huisvesting, gebrek
sociale/opleidings- en ontspanningskansen
Relatie preventie- en veiligheidsdenken en welzijnsdenken
Niet alleen de situatie aanpakken, maar de maatschappelijke oorsprong
3) FORENSISCH WELZIJNSWERK
Forensisch = ‘in het kader van het strafrecht’ dus welzijnswerk dat gefocust is op
mensen die on aanraking komen met strafrecht als dader of slachtoffer (bv.
begeleiding via justitiehuizen)
Doelgroep:
• Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
• Mensen in contact met justitie moeten die mensen dat wel geholpen
worden? (Pedo)
Door:
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
- HV: GGZ, verslavingszorg, OCMW…
- DV: VDAB, sport…
• Categoriaal (= specifiek voor daders/slachtoffers)
Bijv. justitiehuizen, psychosociale diensten gevangenis, teams
hulpverlening aan seksuele delinquenten, forensische psychiatrische
centra
(1) DE VERZORGINGSSTAAT
Hoe en waarom organiseren we ons als samenleving om welzijnszorg te bieden?
Welke rol speelt de staat hierin? Niet iedereen in staat zijn/haar basisbehoeften
te voorzien, door gezamenlijk te verenigen, zorgen we ervoor dat iedereen een
minimaal niveau van welzijn en levenskwaliteit kan behouden. Staat neemt
coördinerende rol.
Centrale principes (bijv. ‘solidariteit’), historische ontwikkeling en hedendaagse
uitdagingen van de verzorgingsstaat verzorgingsstaat niet vanzelfsprekend, in
19de eeuw moesten mensen vooral op familie, kerken of liefdadigheid rekenen.
Bestuurlijke organisatie van welzijnszorg zowel nationaal, regionaal, lokaal…
Algemeen welzijnswerk preventieve of begeleidende hulp, zodat mensen niet in
2
, zwaardere problemen komen
Hedendaagse uitdagingen verzorgingsstaat onder druk door vergrijzing, migratie,
toename ongelijkheid…
Spanningsvelden tussen welzijnszorg en bestraffing hoe gaat de samenleving om
met mensen die regels overtreden of afwijken van de norm.
(2) HEDENDAAGSE MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT VAN (ON)WELZIJN (EN
CRIMINALITEIT (SCONTROLE)
Armoede
Discriminatie, ongelijkheid en racisme
Existentiële onzekerheden van de hedendaagse ‘vloeibare’ samenleving de
hedendaagse samenleving verandert snel: vaste banen, vaste identiteiten… dit
veroorzaakt onzekerheid bij mensen, waardoor gevoelens van stress, angst of
vervreemding toenemen.
Globale conflicten oorlogen, migratiegolven… vluchtelingen en migranten vaak in
kwetsbare posities
(3) KENNISCONSTRUCTIE, COMMUNICATIE, PROFESSIONELE HOUDING
Hoe je kijkt naar een situatie, veronderstelt direct heel veel, verondersteld welke
oplossing. Je geschikt vindt, verschillende denkkaders.
Observeren, rapporteren, actief luisteren hulpverleners kunnen dit goed
Participatie, ervaringsdeskundigheid cliënten worden steeds meer gezien als
actieve deelnemers in hun eigen traject (participatie, zodat zij kunnen
meebeslissen over hun zorg of begeleiding) (ervaringsdeskundigen mensen die
waardevolle kennis opbouwen door hun eigen problemen en ervaringen)
Beroepsgeheim
‘Dataficatie’ steeds meer aspecten van welzijn en zorg worden vastgesteld en
geanalyseerd in data, dit kan nuttig zijn om patronen te zien of beleid te
verbeteren.
Beeldvorming positieve of negatieve beeldvorming kunnen grote gevolgen
hebben voor kansen
(4) HEDENDAAGSE BELEIDSLOGICA’S IN WELZIJNSZORG
Nieuwe bestuurlijke logica’s:
bijv. vermaatschappelijking van de zorg (zorg teruggeeft aan de mpp,
mantelzorg, dus overheid en professionele instanties zoveel als mogelijk op
achtergrond gaat plaatsen, bv. mensen die zolang mogelijk in hun eigen
3
