1
Samenvatting: Stim.Les.- 19 juni 2025
Hoofdstuk 1: Evalueren................................................................................................................... 6
1.1 Wat (is) evalueren? Wat is een goede toets?............................................................................. 6
1.1.1 Waarom evalueren?..........................................................................................................6
1.1.2 Wat evalueren we?........................................................................................................... 6
1.1.2.1 Productevaluatie......................................................................................................6
1.1.2.2 Procesevaluatie....................................................................................................... 6
1.1.3 Wat is een goede toets?....................................................................................................7
1.2 P2DCA-cyclus.............................................................................................................................. 9
1.2.1 Plan................................................................................................................................. 10
SMART-doelen................................................................................................................... 10
1.2.2 Do....................................................................................................................................11
1.2.3 Check...............................................................................................................................11
1.2.4 Act................................................................................................................................... 11
1.2.5 P2lan............................................................................................................................... 11
1.3 Summatieve en formatieve evaluatie.......................................................................................12
1.3.1 Summatieve evaluatie.....................................................................................................12
1.3.2 Formatieve evaluatie.......................................................................................................12
1.3.3 Summatieve evaluatie vs formatieve evaluatie...............................................................12
1.4 Wie voert de evaluatie uit?...................................................................................................... 13
1.4.1 Zelfevaluatie....................................................................................................................13
1.4.1.1 Waarom zelfevaluatie inzetten?............................................................................ 13
1.4.1.2 Hoe zelfevaluatie inbouwen?................................................................................ 13
1.4.2 Peerevaluatie.................................................................................................................. 14
1.4.2.1 Waarom peerevaluatie inzetten?.......................................................................... 14
1.4.2.2 Hoe peerevaluatie inbouwen?.............................................................................. 14
1.4.3 CO-evaluatie....................................................................................................................14
1.4.3.1 Waarom co-evaluatie inzetten?.............................................................................15
1.4.3.2 Hoe co-evaluatie inbouwen?................................................................................. 15
1.5 Feedback.................................................................................................................................. 16
1.6 Feedback, feed up, feedforward...............................................................................................16
1.6.1 FEED UP: Waar ga ik heen?............................................................................................. 17
1.6.2 FEEDBACK: Hoe sta ik ervoor?........................................................................................ 17
1.6.3 FEEDFORWARD: Wat is de volgende stap?..................................................................... 17
1.7 Feedback op persoonsniveau, productniveau, procesniveau en niveau van zelfregulatie.......18
1.7.1 FB op PERSOONSNIVEAU................................................................................................ 18
1.7.2 FB op PRODUCTNIVEAU.................................................................................................. 19
1.7.3 FB op PROCESNIVEAU..................................................................................................... 19
VERSCHIL PROCESNIVEAU EN PRODUCTNIVEAU...............................................................19
1.7.4 FB op NIVEAU van ZELFREGULATIE................................................................................. 20
, 2
VERSCHIL PROCESNIVEAU EN NIVEAU VAN ZELFREGULATIE............................................. 20
1.7.5 Link met prestaties..........................................................................................................20
1.8 Summatieve en formatieve feedback, cijferfeedback en woordelijke feedback...................... 21
1.8.1 Summatieve vs formatieve feedback.............................................................................. 21
Summatieve FB..................................................................................................................21
Formatieve FB....................................................................................................................21
1.8.2 Cijferfeedback................................................................................................................. 21
1.8.3 Schriftelijke vs mondelinge feedback..............................................................................22
Mondelinge FB.................................................................................................................. 22
Schriftelijke FB................................................................................................................... 22
1.9 Evalueren met cijfers of niet? (Meningsvorming).....................................................................22
Hoofdstuk 2: Differentiëren...........................................................................................................23
2.1 Het belang van differentiatie vandaag de dag..........................................................................23
2.2 Differentiatie vs remediëring: What’s in a name?.................................................................... 23
2.2.1 Differentiatie................................................................................................................... 23
2.2.2 Remediëring....................................................................................................................24
2.3 Verschillende soorten differentiatie......................................................................................... 24
2.3.1 Interne vs externe differentiatie..................................................................................... 24
2.3.2 Tracking, streaming en setting........................................................................................ 25
2.3.2.1 Tracking..................................................................................................................25
2.3.2.2 Streaming.............................................................................................................. 25
2.3.2.3 Setting....................................................................................................................25
2.3.3 Homogene of heterogene groepering............................................................................ 26
Homogene groepering.......................................................................................................26
Heterogene groepering..................................................................................................... 26
2.3.4 Differentiatie op niveau van inhoud, proces en product................................................ 27
Inhoud............................................................................................................................... 28
Proces................................................................................................................................ 28
Product.............................................................................................................................. 28
Gedifferentieerd evalueren, mag dat wel in Vlaanderen?.......................................... 28
2.4 Differentiëren naar tempo, niveau en interesse.......................................................................29
2.4.1 Niveaudifferentiatie (of taakdifferentiatie)..................................................................... 29
2.4.2 Tempodifferentiatie........................................................................................................ 29
2.4.3 Keuzedifferentiatie..........................................................................................................29
2.5 Divergerende en convergerende differentiatie........................................................................ 30
2.5.1 Divergerende differentiatie.............................................................................................30
2.5.2 Convergerende differentiatie.......................................................................................... 30
2.5.3 Divergerende of convergerende differentiatie?..............................................................31
Hoofdstuk 2A: Activerende directe instructie (ADI)........................................................................32
2.1 Wat is ADI?............................................................................................................................... 32
2.2 Waarom ADI gebruiken?...........................................................................................................32
2.3 De fasen van het activerende directe instructiemodel.............................................................33
, 3
2.3.1 Fase 1: Terugblik..............................................................................................................33
Bespreek het voorgaande werk.........................................................................................33
Activeer de voorkennis...................................................................................................... 33
Leerlingen in tweetallen of groepjes hun voorkennis laten activeren...............................34
2.3.2 Fase 2: Oriëntatie............................................................................................................ 34
Presenteer het onderwerp van de les............................................................................... 34
Toon de opbouw van de lessen......................................................................................... 34
Relateer de les aan betekenisvolle situaties......................................................................34
Geef een lesoverzicht........................................................................................................ 35
Noteer de leerdoelen........................................................................................................ 35
2.3.3 Fase 3: Uitleg...................................................................................................................35
Onderwijs in kleine stappen.............................................................................................. 35
Geef voorbeelden of laat leerlingen voorbeelden bedenken............................................36
Ga na of leerlingen de stof begrijpen................................................................................ 36
2.3.4 Fase 4: Begeleide inoefening...........................................................................................36
Stel veel vragen en geef korte opdrachten........................................................................ 37
Zorg ervoor dat alle leerlingen betrokken blijven..............................................................37
Ga door met oefenen tot de leerlingen de stof beheersen............................................... 37
2.3.5 Fase 5: Zelfstandige verwerking...................................................................................... 38
Zorg voor flexibiliteit in het sporenbeleid......................................................................... 39
Stimuleer de leerlingen om zelf op zoek te gaan naar oplossingen.................................. 39
Blijf bij de inhouden.......................................................................................................... 40
Geef extra verwerkingsstof aan de goed presterende leerlingen......................................40
Geef extra instructie aan de zwak presterende leerlingen................................................ 40
2.3.6 Fase 6: Evaluatie..............................................................................................................40
Bespreek het resultaat...................................................................................................... 41
Controleer of en hoe het lesdoel is bereikt....................................................................... 41
2.3.7 Fase 7: Terug- en vooruitblik........................................................................................... 42
Plaats de les in de context van een lessenreeks................................................................ 42
Geef aan waar de volgende les over zal gaan....................................................................42
Hoofdstuk 3: Het zorgcontinuüm................................................................................................... 43
3.1 Overzicht van dit hoofdstuk......................................................................................................43
3.2 Wat is zorg?.............................................................................................................................. 43
3.2.1 Wat is zorg? Op welke vlakken moet je leerlingen begeleiden?..................................... 43
3.2.1.1 Leerbegeleiding..................................................................................................... 44
3.2.1.2 Socio-emotionele begeleiding............................................................................... 44
3.2.1.3 Gezondheidseducatie............................................................................................ 44
3.2.1.4 Schoolloopbaanbegeleiding.................................................................................. 44
3.3 Wat is het zorgcontinuüm?.......................................................................................................45
3.3.1 Fase 0: Brede basiszorg................................................................................................... 46
3.3.1.1. Brede basiszorg realiseren....................................................................................48
3.3.2 Fase 1: Verhoogde zorg................................................................................................... 48
, 4
3.3.3 Fase 2: Uitbreiding van zorg............................................................................................ 49
3.3.4 Fase 3: School op maat................................................................................................... 50
3.3.5 Het zorgcontinuüm is een dynamisch model.................................................................. 50
3.4 REDICODI maatregelen.............................................................................................................50
3.4.1 Remediëren.....................................................................................................................51
3.4.2 Differentiëren..................................................................................................................51
3.4.3 Compenseren..................................................................................................................52
3.5 Samenwerken met externen.................................................................................................... 53
3.5.1 Centrum voor leerlingenbegeleiding (CLB)..................................................................... 53
3.5.2 Pedagogische begeleidingsdienst (PBD)......................................................................... 54
3.5.3 Van ondersteuningsnetwerken naar leersteuncentra.....................................................54
3.6 Plannen en registreren............................................................................................................. 55
3.6.1 Handelingsgericht werken (op schoolniveau)................................................................. 55
3.6.2 Groepsplan of klasprofiel (op klasniveau).......................................................................58
3.6.3 Leerlingvolgsysteem / kindvolgsysteem (op leerlingniveau)...........................................58
3.6.4 Individueel handelingsplan (op leerlingniveau) IAC........................................................59
3.7 UDL: Universal Design for Learning.......................................................................................... 60
3.7.1 Wat is UDL?..................................................................................................................... 60
3.7.2 Traditioneel onderwijs vs universal design for learning.................................................. 60
3.7.3 Wat is UDL nu concreet?................................................................................................. 61
Hoofdstuk 4: Leersteundicreet.......................................................................................................63
4.1 Wat komt in dit hoofdstuk aan bod?........................................................................................ 63
4.2 Buitengewoon onderwijs..........................................................................................................63
4.2.1 Hoe krijg je toegang tot het buitengewoon onderwijs?..................................................63
4.2.2 Hoe is het buitengewoon onderwijs georganiseerd?......................................................64
4.3 Inclusief onderwijs....................................................................................................................65
4.3.1 Een inclusieve samenleving.............................................................................................65
4.3.2 Wat is inclusief onderwijs............................................................................................... 65
4.3.3 De tijdlijn van het inclusief onderwijs............................................................................. 67
1948: De universele verklaring van de rechten van de mens............................................ 67
1995: Een echt gelijkekansenbeleid.................................................................................. 67
2009: Het verdrag inzake de rechten van personen met een handicap............................ 68
2011 - 2014: De ontwikkeling van het M-decreet............................................................. 69
2015 - 2023: Het M-decreet in werking.............................................................................70
2023: Leersteundecreet.....................................................................................................70
4.3.4 Hoe wordt het ondersteund?..........................................................................................71
4.4 Visie op inclusief onderwijs...................................................................................................... 72
Hoofdstuk 5: Stoornissen...............................................................................................................73
5.1 De verschillende soorten stoornissen.......................................................................................73
5.1.1 Elke leerling een label?................................................................................................... 73
5.1.2 Leerstoornissen, leerproblemen, leermoeilijkheden...................................................... 73
Leerproblemen.................................................................................................................. 73
Samenvatting: Stim.Les.- 19 juni 2025
Hoofdstuk 1: Evalueren................................................................................................................... 6
1.1 Wat (is) evalueren? Wat is een goede toets?............................................................................. 6
1.1.1 Waarom evalueren?..........................................................................................................6
1.1.2 Wat evalueren we?........................................................................................................... 6
1.1.2.1 Productevaluatie......................................................................................................6
1.1.2.2 Procesevaluatie....................................................................................................... 6
1.1.3 Wat is een goede toets?....................................................................................................7
1.2 P2DCA-cyclus.............................................................................................................................. 9
1.2.1 Plan................................................................................................................................. 10
SMART-doelen................................................................................................................... 10
1.2.2 Do....................................................................................................................................11
1.2.3 Check...............................................................................................................................11
1.2.4 Act................................................................................................................................... 11
1.2.5 P2lan............................................................................................................................... 11
1.3 Summatieve en formatieve evaluatie.......................................................................................12
1.3.1 Summatieve evaluatie.....................................................................................................12
1.3.2 Formatieve evaluatie.......................................................................................................12
1.3.3 Summatieve evaluatie vs formatieve evaluatie...............................................................12
1.4 Wie voert de evaluatie uit?...................................................................................................... 13
1.4.1 Zelfevaluatie....................................................................................................................13
1.4.1.1 Waarom zelfevaluatie inzetten?............................................................................ 13
1.4.1.2 Hoe zelfevaluatie inbouwen?................................................................................ 13
1.4.2 Peerevaluatie.................................................................................................................. 14
1.4.2.1 Waarom peerevaluatie inzetten?.......................................................................... 14
1.4.2.2 Hoe peerevaluatie inbouwen?.............................................................................. 14
1.4.3 CO-evaluatie....................................................................................................................14
1.4.3.1 Waarom co-evaluatie inzetten?.............................................................................15
1.4.3.2 Hoe co-evaluatie inbouwen?................................................................................. 15
1.5 Feedback.................................................................................................................................. 16
1.6 Feedback, feed up, feedforward...............................................................................................16
1.6.1 FEED UP: Waar ga ik heen?............................................................................................. 17
1.6.2 FEEDBACK: Hoe sta ik ervoor?........................................................................................ 17
1.6.3 FEEDFORWARD: Wat is de volgende stap?..................................................................... 17
1.7 Feedback op persoonsniveau, productniveau, procesniveau en niveau van zelfregulatie.......18
1.7.1 FB op PERSOONSNIVEAU................................................................................................ 18
1.7.2 FB op PRODUCTNIVEAU.................................................................................................. 19
1.7.3 FB op PROCESNIVEAU..................................................................................................... 19
VERSCHIL PROCESNIVEAU EN PRODUCTNIVEAU...............................................................19
1.7.4 FB op NIVEAU van ZELFREGULATIE................................................................................. 20
, 2
VERSCHIL PROCESNIVEAU EN NIVEAU VAN ZELFREGULATIE............................................. 20
1.7.5 Link met prestaties..........................................................................................................20
1.8 Summatieve en formatieve feedback, cijferfeedback en woordelijke feedback...................... 21
1.8.1 Summatieve vs formatieve feedback.............................................................................. 21
Summatieve FB..................................................................................................................21
Formatieve FB....................................................................................................................21
1.8.2 Cijferfeedback................................................................................................................. 21
1.8.3 Schriftelijke vs mondelinge feedback..............................................................................22
Mondelinge FB.................................................................................................................. 22
Schriftelijke FB................................................................................................................... 22
1.9 Evalueren met cijfers of niet? (Meningsvorming).....................................................................22
Hoofdstuk 2: Differentiëren...........................................................................................................23
2.1 Het belang van differentiatie vandaag de dag..........................................................................23
2.2 Differentiatie vs remediëring: What’s in a name?.................................................................... 23
2.2.1 Differentiatie................................................................................................................... 23
2.2.2 Remediëring....................................................................................................................24
2.3 Verschillende soorten differentiatie......................................................................................... 24
2.3.1 Interne vs externe differentiatie..................................................................................... 24
2.3.2 Tracking, streaming en setting........................................................................................ 25
2.3.2.1 Tracking..................................................................................................................25
2.3.2.2 Streaming.............................................................................................................. 25
2.3.2.3 Setting....................................................................................................................25
2.3.3 Homogene of heterogene groepering............................................................................ 26
Homogene groepering.......................................................................................................26
Heterogene groepering..................................................................................................... 26
2.3.4 Differentiatie op niveau van inhoud, proces en product................................................ 27
Inhoud............................................................................................................................... 28
Proces................................................................................................................................ 28
Product.............................................................................................................................. 28
Gedifferentieerd evalueren, mag dat wel in Vlaanderen?.......................................... 28
2.4 Differentiëren naar tempo, niveau en interesse.......................................................................29
2.4.1 Niveaudifferentiatie (of taakdifferentiatie)..................................................................... 29
2.4.2 Tempodifferentiatie........................................................................................................ 29
2.4.3 Keuzedifferentiatie..........................................................................................................29
2.5 Divergerende en convergerende differentiatie........................................................................ 30
2.5.1 Divergerende differentiatie.............................................................................................30
2.5.2 Convergerende differentiatie.......................................................................................... 30
2.5.3 Divergerende of convergerende differentiatie?..............................................................31
Hoofdstuk 2A: Activerende directe instructie (ADI)........................................................................32
2.1 Wat is ADI?............................................................................................................................... 32
2.2 Waarom ADI gebruiken?...........................................................................................................32
2.3 De fasen van het activerende directe instructiemodel.............................................................33
, 3
2.3.1 Fase 1: Terugblik..............................................................................................................33
Bespreek het voorgaande werk.........................................................................................33
Activeer de voorkennis...................................................................................................... 33
Leerlingen in tweetallen of groepjes hun voorkennis laten activeren...............................34
2.3.2 Fase 2: Oriëntatie............................................................................................................ 34
Presenteer het onderwerp van de les............................................................................... 34
Toon de opbouw van de lessen......................................................................................... 34
Relateer de les aan betekenisvolle situaties......................................................................34
Geef een lesoverzicht........................................................................................................ 35
Noteer de leerdoelen........................................................................................................ 35
2.3.3 Fase 3: Uitleg...................................................................................................................35
Onderwijs in kleine stappen.............................................................................................. 35
Geef voorbeelden of laat leerlingen voorbeelden bedenken............................................36
Ga na of leerlingen de stof begrijpen................................................................................ 36
2.3.4 Fase 4: Begeleide inoefening...........................................................................................36
Stel veel vragen en geef korte opdrachten........................................................................ 37
Zorg ervoor dat alle leerlingen betrokken blijven..............................................................37
Ga door met oefenen tot de leerlingen de stof beheersen............................................... 37
2.3.5 Fase 5: Zelfstandige verwerking...................................................................................... 38
Zorg voor flexibiliteit in het sporenbeleid......................................................................... 39
Stimuleer de leerlingen om zelf op zoek te gaan naar oplossingen.................................. 39
Blijf bij de inhouden.......................................................................................................... 40
Geef extra verwerkingsstof aan de goed presterende leerlingen......................................40
Geef extra instructie aan de zwak presterende leerlingen................................................ 40
2.3.6 Fase 6: Evaluatie..............................................................................................................40
Bespreek het resultaat...................................................................................................... 41
Controleer of en hoe het lesdoel is bereikt....................................................................... 41
2.3.7 Fase 7: Terug- en vooruitblik........................................................................................... 42
Plaats de les in de context van een lessenreeks................................................................ 42
Geef aan waar de volgende les over zal gaan....................................................................42
Hoofdstuk 3: Het zorgcontinuüm................................................................................................... 43
3.1 Overzicht van dit hoofdstuk......................................................................................................43
3.2 Wat is zorg?.............................................................................................................................. 43
3.2.1 Wat is zorg? Op welke vlakken moet je leerlingen begeleiden?..................................... 43
3.2.1.1 Leerbegeleiding..................................................................................................... 44
3.2.1.2 Socio-emotionele begeleiding............................................................................... 44
3.2.1.3 Gezondheidseducatie............................................................................................ 44
3.2.1.4 Schoolloopbaanbegeleiding.................................................................................. 44
3.3 Wat is het zorgcontinuüm?.......................................................................................................45
3.3.1 Fase 0: Brede basiszorg................................................................................................... 46
3.3.1.1. Brede basiszorg realiseren....................................................................................48
3.3.2 Fase 1: Verhoogde zorg................................................................................................... 48
, 4
3.3.3 Fase 2: Uitbreiding van zorg............................................................................................ 49
3.3.4 Fase 3: School op maat................................................................................................... 50
3.3.5 Het zorgcontinuüm is een dynamisch model.................................................................. 50
3.4 REDICODI maatregelen.............................................................................................................50
3.4.1 Remediëren.....................................................................................................................51
3.4.2 Differentiëren..................................................................................................................51
3.4.3 Compenseren..................................................................................................................52
3.5 Samenwerken met externen.................................................................................................... 53
3.5.1 Centrum voor leerlingenbegeleiding (CLB)..................................................................... 53
3.5.2 Pedagogische begeleidingsdienst (PBD)......................................................................... 54
3.5.3 Van ondersteuningsnetwerken naar leersteuncentra.....................................................54
3.6 Plannen en registreren............................................................................................................. 55
3.6.1 Handelingsgericht werken (op schoolniveau)................................................................. 55
3.6.2 Groepsplan of klasprofiel (op klasniveau).......................................................................58
3.6.3 Leerlingvolgsysteem / kindvolgsysteem (op leerlingniveau)...........................................58
3.6.4 Individueel handelingsplan (op leerlingniveau) IAC........................................................59
3.7 UDL: Universal Design for Learning.......................................................................................... 60
3.7.1 Wat is UDL?..................................................................................................................... 60
3.7.2 Traditioneel onderwijs vs universal design for learning.................................................. 60
3.7.3 Wat is UDL nu concreet?................................................................................................. 61
Hoofdstuk 4: Leersteundicreet.......................................................................................................63
4.1 Wat komt in dit hoofdstuk aan bod?........................................................................................ 63
4.2 Buitengewoon onderwijs..........................................................................................................63
4.2.1 Hoe krijg je toegang tot het buitengewoon onderwijs?..................................................63
4.2.2 Hoe is het buitengewoon onderwijs georganiseerd?......................................................64
4.3 Inclusief onderwijs....................................................................................................................65
4.3.1 Een inclusieve samenleving.............................................................................................65
4.3.2 Wat is inclusief onderwijs............................................................................................... 65
4.3.3 De tijdlijn van het inclusief onderwijs............................................................................. 67
1948: De universele verklaring van de rechten van de mens............................................ 67
1995: Een echt gelijkekansenbeleid.................................................................................. 67
2009: Het verdrag inzake de rechten van personen met een handicap............................ 68
2011 - 2014: De ontwikkeling van het M-decreet............................................................. 69
2015 - 2023: Het M-decreet in werking.............................................................................70
2023: Leersteundecreet.....................................................................................................70
4.3.4 Hoe wordt het ondersteund?..........................................................................................71
4.4 Visie op inclusief onderwijs...................................................................................................... 72
Hoofdstuk 5: Stoornissen...............................................................................................................73
5.1 De verschillende soorten stoornissen.......................................................................................73
5.1.1 Elke leerling een label?................................................................................................... 73
5.1.2 Leerstoornissen, leerproblemen, leermoeilijkheden...................................................... 73
Leerproblemen.................................................................................................................. 73