INTERNATIONALE
ORGANISATIE
Samenvatting lescolleges Edith Drieskens
2025-2026
KU LEUVEN
Anne De Wever
,Internationale organisatie
[S0A57a]
Internationale organisatie
Docent: Edith Drieskens
Studiemateriaal:
- Handboek in readervorm te koop bij Politika cursusdienst
- Slides en opnames beschikbaar via Toledo
Inhoud
Basisconcepten ...................................................................................................................................4
Basisconcept 1: Soevereiniteit ..........................................................................................................4
Basisconcept 2: Intergouvernementele Organisatie (IGO) ...................................................................4
Basisconcept 3: Liberale Intergouvernementele Orde (LIO) .................................................................6
Basisconcept 4: Global governance (“wereldbestuur”) .......................................................................7
Basisconcept 5: Globalisering ..........................................................................................................8
Basisconcept 6: Regime complexen ..................................................................................................8
Basisconcept 7: Politisering ..............................................................................................................9
Oorsprong en evolutie van internationale organisaties ...........................................................................9
Afspraken en suggesties ..................................................................................................................... 12
Verenigde Naties ................................................................................................................................ 12
Doelstellingen en principes ............................................................................................................ 12
Falkland-dossier: Groot-Brittannië vs. Argentinië.......................................................................... 13
Chagos-dossier: Groot-Brittannië vs. Mauritius ............................................................................ 14
VN: Lidmaatschap ......................................................................................................................... 15
Procedure .................................................................................................................................. 15
Dekolonisatie ............................................................................................................................. 15
Waarnemer/Palestijnse Staat/Heilige Stoel .................................................................................. 16
Palestina als mandaatgebied en erkenning .................................................................................. 17
VN Hoofdorgaan 1: Algemene Vergadering (AV) ................................................................................ 18
Positieve kijk op AV ..................................................................................................................... 18
Negatieve kijk op AV ................................................................................................................... 19
Functies AV ................................................................................................................................ 19
VN Hoofdorgaan 2: Veiligheidsraad (VR) .......................................................................................... 20
Positieve kijk op VR ..................................................................................................................... 21
Negatieve kijk op VR ................................................................................................................... 21
Lidmaatschap & werking ............................................................................................................. 21
Hervorming? .............................................................................................................................. 22
Macht en functies....................................................................................................................... 23
Vredeshandhaving/peacekeeping (zie gastles) ............................................................................. 23
Sancties (restrictieve bepalingen) ................................................................................................ 24
Koloniaal verleden België ................................................................................................................ 25
Rwanda 1994 ............................................................................................................................. 26
VN Hoofdorgaan 3: Trustschapsraad ............................................................................................... 27
VN Hoofdorgaan 4: Secretariaat ...................................................................................................... 27
VN Hoofdorgaan 5: Internationaal Gerechtshof (ICJ) ......................................................................... 28
Functie 1: contentious cases ...................................................................................................... 29
Functie 2: advisory proceedings .................................................................................................. 29
1
,Internationale organisatie
[S0A57a]
VN Hoofdorgaan 6: Economische en Sociale Raad (ECOSOC) .......................................................... 29
Congo-crisis 1960-61 ......................................................................................................................... 30
Korte samenvatting ........................................................................................................................ 30
Wie was Lumumba? ....................................................................................................................... 30
Congo in 1960 ................................................................................................................................ 31
Veertig jaar schaduw ...................................................................................................................... 31
Congo onafhankelijk....................................................................................................................... 31
Begin van de Congo-crisis............................................................................................................... 32
Internationale verhoudingen zomer 1960 ......................................................................................... 33
Breuk Lumumba-Hammarskjold ..................................................................................................... 33
VN-beleid ...................................................................................................................................... 34
VN onder vuur ................................................................................................................................ 34
Strijd in de VN ................................................................................................................................ 34
1 december 1960: Arrestatie van Lumumba ..................................................................................... 35
De Congolese burgeroorlog ............................................................................................................ 35
17 januari 1961: Lumumba vermoord .............................................................................................. 35
13 februari 1961: Lumumbashi ....................................................................................................... 35
Tot slot + vragen ............................................................................................................................. 35
Vredeshandhaving/peacekeeping ....................................................................................................... 36
Korte samenvatting ........................................................................................................................ 36
Cijfers: operaties en budget ............................................................................................................ 37
Manschappen & budget .............................................................................................................. 37
Dynamische realiteit: dubbele verandering ...................................................................................... 37
Dubbele verandering: troepenleveranciers (TCC) en taken ............................................................ 37
Complexe besluitvorming: VR-mandaat in context ........................................................................... 39
Hervorming: C34 en actuele uitdagingen ......................................................................................... 40
Internationaal Monetair Fonds (IMF) .................................................................................................... 41
Bretton Woods conferentie (1944) ................................................................................................... 41
IMF ................................................................................................................................................ 42
Functies .................................................................................................................................... 43
Lidmaatschap en bijdragen ......................................................................................................... 43
Werking ..................................................................................................................................... 43
Activiteiten ................................................................................................................................ 45
WTO & UNCTAD ................................................................................................................................. 46
Inleiding/context ............................................................................................................................ 46
World Trade Organization (WTO) ...................................................................................................... 47
Oprichting WTO.......................................................................................................................... 48
WTO onder druk ......................................................................................................................... 48
Functies .................................................................................................................................... 49
Disputen binnen WTO ................................................................................................................. 51
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) .................................................... 52
Groepen (BRICS, G-groepen, contactgroepen) ..................................................................................... 52
BRICS ............................................................................................................................................ 52
De zoektocht naar een multipolaire wereld ...................................................................................... 53
Wat is multilateralisme en hoe passen groepen daarin? ................................................................... 54
G-groepen (G7/8, G20) ................................................................................................................... 55
2
,Internationale organisatie
[S0A57a]
G7/8 .......................................................................................................................................... 55
G20 ........................................................................................................................................... 56
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) ................................................................................... 57
Achtergrondconcepten: interne & externe regionalisering ................................................................. 57
NAVO ............................................................................................................................................ 58
Historiek .................................................................................................................................... 58
Functies .................................................................................................................................... 59
Hervorming ................................................................................................................................ 61
Lidmaatschap ............................................................................................................................ 61
Bijdragen ................................................................................................................................... 62
Afrika ................................................................................................................................................ 62
Afrikaanse Unie (AU)....................................................................................................................... 63
Dossier: Westelijke Sahara ............................................................................................................. 64
Dossier: Soedan/Zuid-Soedan ........................................................................................................ 65
Peacebuilding (Commission) .......................................................................................................... 67
Amerika en poolgebieden ................................................................................................................... 68
Regionale organisatie in Amerika..................................................................................................... 68
Historiek .................................................................................................................................... 68
Organisatie voor Amerikaanse Staten (OAS) ................................................................................. 69
Inheemse volkeren ......................................................................................................................... 70
Regionale organisatie in de Poolgebieden ........................................................................................ 71
Zuidpool/Antarctica .................................................................................................................... 71
Noordpool/Arctica (Arctische Raad) ............................................................................................ 71
Azië ................................................................................................................................................... 73
Association of South East Asian Nations (ASEAN) ............................................................................ 73
Eilandenkwestie ......................................................................................................................... 74
Chinese soevereiniteitskwestie ....................................................................................................... 74
Taiwan ....................................................................................................................................... 74
Hongkong en Macau ................................................................................................................... 75
Belt and Road Initiative ................................................................................................................... 76
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ............................................................................................ 76
Azië (SCO) & Arabische wereld (AL) ..................................................................................................... 77
Regionale organisatie in Azië ........................................................................................................... 77
Shanghai Cooperation Organization (SCO) ................................................................................... 77
Commonwealth of Independent States (CIS) ............................................................................... 78
Collective Security Treaty Organization (CSTO) ............................................................................. 78
Eurasian (Economic) Union (EAEU) .............................................................................................. 78
Regionale organisatie in de Arabische wereld (en daarbuiten) ........................................................... 79
Arabische Liga (AL) ..................................................................................................................... 79
Gulf Cooperation Council (GCC) ................................................................................................. 80
Organisation of Islamic Countries (OIC) ....................................................................................... 80
Tricontinentalisme: NAM en G77 ..................................................................................................... 80
Examen ............................................................................................................................................. 81
3
,Internationale organisatie
[S0A57a]
Les 1 (22/09)
Wereld van internationale politiek wordt uitgelegd aan de hand van 7 basisconcepten en 6 hoofdorganen
Basisconcepten
= hoekstenen van internationale politiek
Basisconcept 1: Soevereiniteit
Symbool:
• Britse Rijksappel/Sovereign’s Orb = symbool soevereiniteit → overdracht = macht &
verantwoordelijkheid overdragen
• Appel wordt kleiner → territoriale afname Britse rijk (King Charles heeft kleinere appel dan
voorouders)
Etymologie:
• Souveraineté (Frans) → Superanus (Latijn) = hoogste gezag
Wat betekent het?
• Exclusieve beslissingsmacht binnen eigen grondgebied
• Zelfbeschikking: = recht v/e bestuursorgaan om het hoogste gezag uit te oefenen zonder dat
verantwoording is verschuldigd aan een ander orgaan
o Hoogste gezag = staat (of staatshoofd)
Brits koloniaal verleden:
• Hoogtepunt: na WOI → “Britannia rules the waves” (ondanks dekolonisatie Australië)
• Andere koloniale machten: Spanje, Portugal, Frankrijk, Nederland
• 2 restanten:
1. Britse Overzeese Gebieden → waar Britse soevereiniteit blijft (vooral kleine
eilandjes)
2. Commonwealth → geen Britse soevereiniteit (grote landen bv. Australië)
Uitzondering: Realms
Commonwealth of Nations:
• Internationale organisatie (IGO) met 56 leden
• Lidstaten = voormalige Britse kolonies
• Samenwerking met focus: taal, cultuur, sport, economie
• Heropleving bij Brexit → ‘Global Britain’
• Tip: The Crown (serie) + www.thecommonwealth.org
Basisconcept 2: Intergouvernementele Organisatie (IGO)
Definitie internationale/gouvernementele organisatie (wetenschappelijk): “organizations that include
at least three states as members, have activities in several states, and are created through a formal
intergovernmental agreement such as a treaty, charter or statute.”
3 criteria:
1. Minstens 3 lidstaten
2. Activiteiten in meerdere staten
3. Formeel akkoord op papier
4
,Internationale organisatie
[S0A57a]
Aantal IGOs:
• Meer dan 260 wereldwijd
• Veel jong, klein & Europees
• Helft functioneert niet (→ zombie-organisaties)
In deze cursus:
• Deel 1: universele organisaties (bv. VN, WHO)
• Deel 2: regionale organisaties (bv. EU, AU)
Analyse via ‘verwachtingsmanagement’:
• Oprichtingsverdrag (mandaat) = toetssteen
• Grote verwachtingen → grote teleurstelling
• Kritisch maar realistisch: geen onmogelijke verwachtingen (bv. "koe legt geen eieren")
Slide 32 - Symbolisch kunstwerk:
• Van ellende naar welvaart → vaak te vinden in hoofdkwartieren van IGO’s
Waarom hoge verwachtingen voor VN?
• VN = veel verschillende organen (‘lappendeken’)
o Belangrijk: begrijpen hoe VN is opgebouwd → geen monoliet
• VN = wereld van staten, via delegatie
6 sterktes IGO's (zoals VN):
1. Agendasetting
2. Ideeën verspreiden
3. Data verzamelen/verspreiden
4. Doelen stellen/monitoren
5. Hervormingen doorvoeren
6. Nieuwe vormen van bestuur ontwikkelen
6 zwakke punten:
1. Interne conflicten staten aanpakken (bv. Palestina, IS)
2. Internationale regels afdwingen
3. Veel actoren coördineren
4. Snel reageren op crisissen
5. Lange termijn projecten beheren
6. Werken voor brede, abstracte doelen
Wat is een staat?
Definitie Montevideo Conventie (1933): “The state as a person of international law should possess the
following qualifications: a permanent population; a defined territory; government; and the capacity to
enter into relations with the other states.”
Een staat heeft:
1. Permanente bevolking
2. Afgebakend grondgebied
3. Regering
4. Capaciteit tot internationale relaties
5
,Internationale organisatie
[S0A57a]
Discussievoorbeeld: Palestina
• Voldoet deels aan criteria → discussie over erkenning
• Belgische MR: wil voorwaardelijke erkenning voor Palestina
Staat als constructie (Westfaalse systeem, 1648):
• Idee van soevereine staten = Europees product
• Niet universeel: andere regio’s kenden andere vormen (kalifaten, sultanaten, emiraten)
Voorbeeld: Islamitische Staat (IS):
• Claimt kalifaat én staat te zijn → paradox
o Kalifaat: reactie tegen Westers staatsmodel (en opgelegde grenzen)
o Staat: IS wil prestige/erkenning in internationaal systeem
Kalifaat Staat
Leider: Kalief (opvolger van de profeet Mohammed) Leider: president, koning…
afhankelijk van de staatsvorm
Basis: religieuze grondslag en recht op politieke Basis: algemene wetten en internationaal erkende
erfenis van de profeet Mohammed grenzen
Doel: eenheid van de ummah Doel: Soevereiniteit en bestuur over een bepaald
(moslimgemeenschap) symboliseren en behouden grondgebied
Basisconcept 3: Liberale Intergouvernementele Orde (LIO)
Wereldorde op basis van:
• Regels (rule-based)
• Na WOII, o.l.v. VS
• Doel: vrede + welvaart
• Grondslag: liberale ideeën (politiek & economisch)
• Samenwerking via multilaterale organisaties
Geen zwart-witverhaal:
• LIO ≠ absoluut model
• Variaties mogelijk (3 versies, slide 45)
LIO staat 2x onder druk
1. Dubbele contestatie (bestrijding):
• Van buitenaf:
o Vb. Poetin & Modi → alternatieve orde via Shanghai Cooperation Organisation
o Multipolariteit als mantra: meer representatieve bestaande organisaties, dus
hervorming & eigen organisaties
• Van binnenuit:
o Vb. Trump → terugtrekking uit akkoorden, ondermijning samenwerking
2. Besluitvorming via regime complexen (basisconcept 6)
Waarom olifant → VN en de ‘Africa Shift’:
• Organen verhuizen naar goedkopere regio’s (vb. Kenia)
Samenvatting: LIO = wereldhandleiding (staat onder druk) | IO = kernhoofdstuk | Soevereiniteit = inkt
waarmee het hoofdstuk is geschreven
• Staten zijn kernactoren in wereld van internationale organisatie
6
, Internationale organisatie
[S0A57a]
Les 2 (23/09)
Actua 23/09: Trump haalt uit nr VN en noemt de organisatie nutteloos
• = contestatie van binnenuit
• Vindt dat hij het zelf beter kan (heeft 7 oorlogen beëindigd)
Twee concepten om complexiteit van internationale relaties te vatten
1. Oud concept: global governance (≠ globalisering)
o Idee: IOs als onderdeel van complex web van actoren
2. Nieuw concept: regime complex
o Idee: IOs als onderdeel van zeer complex web van actoren
o Supercomplexiteit: een web dat bestaat uit webben
Basisconcept 4: Global governance (“wereldbestuur”)
= (oude) concept om complexiteit te duiden, jaren ‘90
= The multi-level collection of governance-related activities, rules, mechanisms, formal and informal,
public and private, existing in the world today.
= het systeem van regels, normen, instellingen en procedures dat samenwerking mogelijk maakt tussen
staten, organisaties en andere actoren om grensoverschrijdende problemen op te lossen, zoals
klimaatverandering, handel en veiligheid, zonder een overkoepelende wereldregering (governance ≠
government)
Variëteiten van internationale politiek (1e verzameling van termen om te wijzen op complexiteit, meer dan
enkel IGO’s)
• Internationale structuren en mechanismen (IGO’s)
• Internationale regels en wetten
• Internationale normen (soft law)
• Internationale regimes en regime complexen
• Ad hoc groepen, arrangementen en conferenties (G7, G8, G20,…)
• Private en hybride elementen
= wijzen op variëteiten 1e manier om te zeggen dat internationale organisatie een stukje is van
internationale politiek
Tweede manier: actoren
• Staten (inclusief subnationale en lokale niveau)
• IGO’s (inclusief administraties)
• NGO’s (encivil society groepen)
• Experten en epistemic communities
• Netwerken en partnerschappen
• Multinationale bedrijven
• Private actoren
Context: 1990’s → Systemische verandering (globalisering, technologie, einde KO, …) leidt tot reflectie in
‘academia’ en beleid over bestuur en beleid
• ‘Holiday from history’, nieuw begin
Conclusie: Geen global government, maar global governance
• Geen wereldregering, wel een meerlagige en dus complexe vorm van bestuur
7
ORGANISATIE
Samenvatting lescolleges Edith Drieskens
2025-2026
KU LEUVEN
Anne De Wever
,Internationale organisatie
[S0A57a]
Internationale organisatie
Docent: Edith Drieskens
Studiemateriaal:
- Handboek in readervorm te koop bij Politika cursusdienst
- Slides en opnames beschikbaar via Toledo
Inhoud
Basisconcepten ...................................................................................................................................4
Basisconcept 1: Soevereiniteit ..........................................................................................................4
Basisconcept 2: Intergouvernementele Organisatie (IGO) ...................................................................4
Basisconcept 3: Liberale Intergouvernementele Orde (LIO) .................................................................6
Basisconcept 4: Global governance (“wereldbestuur”) .......................................................................7
Basisconcept 5: Globalisering ..........................................................................................................8
Basisconcept 6: Regime complexen ..................................................................................................8
Basisconcept 7: Politisering ..............................................................................................................9
Oorsprong en evolutie van internationale organisaties ...........................................................................9
Afspraken en suggesties ..................................................................................................................... 12
Verenigde Naties ................................................................................................................................ 12
Doelstellingen en principes ............................................................................................................ 12
Falkland-dossier: Groot-Brittannië vs. Argentinië.......................................................................... 13
Chagos-dossier: Groot-Brittannië vs. Mauritius ............................................................................ 14
VN: Lidmaatschap ......................................................................................................................... 15
Procedure .................................................................................................................................. 15
Dekolonisatie ............................................................................................................................. 15
Waarnemer/Palestijnse Staat/Heilige Stoel .................................................................................. 16
Palestina als mandaatgebied en erkenning .................................................................................. 17
VN Hoofdorgaan 1: Algemene Vergadering (AV) ................................................................................ 18
Positieve kijk op AV ..................................................................................................................... 18
Negatieve kijk op AV ................................................................................................................... 19
Functies AV ................................................................................................................................ 19
VN Hoofdorgaan 2: Veiligheidsraad (VR) .......................................................................................... 20
Positieve kijk op VR ..................................................................................................................... 21
Negatieve kijk op VR ................................................................................................................... 21
Lidmaatschap & werking ............................................................................................................. 21
Hervorming? .............................................................................................................................. 22
Macht en functies....................................................................................................................... 23
Vredeshandhaving/peacekeeping (zie gastles) ............................................................................. 23
Sancties (restrictieve bepalingen) ................................................................................................ 24
Koloniaal verleden België ................................................................................................................ 25
Rwanda 1994 ............................................................................................................................. 26
VN Hoofdorgaan 3: Trustschapsraad ............................................................................................... 27
VN Hoofdorgaan 4: Secretariaat ...................................................................................................... 27
VN Hoofdorgaan 5: Internationaal Gerechtshof (ICJ) ......................................................................... 28
Functie 1: contentious cases ...................................................................................................... 29
Functie 2: advisory proceedings .................................................................................................. 29
1
,Internationale organisatie
[S0A57a]
VN Hoofdorgaan 6: Economische en Sociale Raad (ECOSOC) .......................................................... 29
Congo-crisis 1960-61 ......................................................................................................................... 30
Korte samenvatting ........................................................................................................................ 30
Wie was Lumumba? ....................................................................................................................... 30
Congo in 1960 ................................................................................................................................ 31
Veertig jaar schaduw ...................................................................................................................... 31
Congo onafhankelijk....................................................................................................................... 31
Begin van de Congo-crisis............................................................................................................... 32
Internationale verhoudingen zomer 1960 ......................................................................................... 33
Breuk Lumumba-Hammarskjold ..................................................................................................... 33
VN-beleid ...................................................................................................................................... 34
VN onder vuur ................................................................................................................................ 34
Strijd in de VN ................................................................................................................................ 34
1 december 1960: Arrestatie van Lumumba ..................................................................................... 35
De Congolese burgeroorlog ............................................................................................................ 35
17 januari 1961: Lumumba vermoord .............................................................................................. 35
13 februari 1961: Lumumbashi ....................................................................................................... 35
Tot slot + vragen ............................................................................................................................. 35
Vredeshandhaving/peacekeeping ....................................................................................................... 36
Korte samenvatting ........................................................................................................................ 36
Cijfers: operaties en budget ............................................................................................................ 37
Manschappen & budget .............................................................................................................. 37
Dynamische realiteit: dubbele verandering ...................................................................................... 37
Dubbele verandering: troepenleveranciers (TCC) en taken ............................................................ 37
Complexe besluitvorming: VR-mandaat in context ........................................................................... 39
Hervorming: C34 en actuele uitdagingen ......................................................................................... 40
Internationaal Monetair Fonds (IMF) .................................................................................................... 41
Bretton Woods conferentie (1944) ................................................................................................... 41
IMF ................................................................................................................................................ 42
Functies .................................................................................................................................... 43
Lidmaatschap en bijdragen ......................................................................................................... 43
Werking ..................................................................................................................................... 43
Activiteiten ................................................................................................................................ 45
WTO & UNCTAD ................................................................................................................................. 46
Inleiding/context ............................................................................................................................ 46
World Trade Organization (WTO) ...................................................................................................... 47
Oprichting WTO.......................................................................................................................... 48
WTO onder druk ......................................................................................................................... 48
Functies .................................................................................................................................... 49
Disputen binnen WTO ................................................................................................................. 51
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) .................................................... 52
Groepen (BRICS, G-groepen, contactgroepen) ..................................................................................... 52
BRICS ............................................................................................................................................ 52
De zoektocht naar een multipolaire wereld ...................................................................................... 53
Wat is multilateralisme en hoe passen groepen daarin? ................................................................... 54
G-groepen (G7/8, G20) ................................................................................................................... 55
2
,Internationale organisatie
[S0A57a]
G7/8 .......................................................................................................................................... 55
G20 ........................................................................................................................................... 56
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) ................................................................................... 57
Achtergrondconcepten: interne & externe regionalisering ................................................................. 57
NAVO ............................................................................................................................................ 58
Historiek .................................................................................................................................... 58
Functies .................................................................................................................................... 59
Hervorming ................................................................................................................................ 61
Lidmaatschap ............................................................................................................................ 61
Bijdragen ................................................................................................................................... 62
Afrika ................................................................................................................................................ 62
Afrikaanse Unie (AU)....................................................................................................................... 63
Dossier: Westelijke Sahara ............................................................................................................. 64
Dossier: Soedan/Zuid-Soedan ........................................................................................................ 65
Peacebuilding (Commission) .......................................................................................................... 67
Amerika en poolgebieden ................................................................................................................... 68
Regionale organisatie in Amerika..................................................................................................... 68
Historiek .................................................................................................................................... 68
Organisatie voor Amerikaanse Staten (OAS) ................................................................................. 69
Inheemse volkeren ......................................................................................................................... 70
Regionale organisatie in de Poolgebieden ........................................................................................ 71
Zuidpool/Antarctica .................................................................................................................... 71
Noordpool/Arctica (Arctische Raad) ............................................................................................ 71
Azië ................................................................................................................................................... 73
Association of South East Asian Nations (ASEAN) ............................................................................ 73
Eilandenkwestie ......................................................................................................................... 74
Chinese soevereiniteitskwestie ....................................................................................................... 74
Taiwan ....................................................................................................................................... 74
Hongkong en Macau ................................................................................................................... 75
Belt and Road Initiative ................................................................................................................... 76
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ............................................................................................ 76
Azië (SCO) & Arabische wereld (AL) ..................................................................................................... 77
Regionale organisatie in Azië ........................................................................................................... 77
Shanghai Cooperation Organization (SCO) ................................................................................... 77
Commonwealth of Independent States (CIS) ............................................................................... 78
Collective Security Treaty Organization (CSTO) ............................................................................. 78
Eurasian (Economic) Union (EAEU) .............................................................................................. 78
Regionale organisatie in de Arabische wereld (en daarbuiten) ........................................................... 79
Arabische Liga (AL) ..................................................................................................................... 79
Gulf Cooperation Council (GCC) ................................................................................................. 80
Organisation of Islamic Countries (OIC) ....................................................................................... 80
Tricontinentalisme: NAM en G77 ..................................................................................................... 80
Examen ............................................................................................................................................. 81
3
,Internationale organisatie
[S0A57a]
Les 1 (22/09)
Wereld van internationale politiek wordt uitgelegd aan de hand van 7 basisconcepten en 6 hoofdorganen
Basisconcepten
= hoekstenen van internationale politiek
Basisconcept 1: Soevereiniteit
Symbool:
• Britse Rijksappel/Sovereign’s Orb = symbool soevereiniteit → overdracht = macht &
verantwoordelijkheid overdragen
• Appel wordt kleiner → territoriale afname Britse rijk (King Charles heeft kleinere appel dan
voorouders)
Etymologie:
• Souveraineté (Frans) → Superanus (Latijn) = hoogste gezag
Wat betekent het?
• Exclusieve beslissingsmacht binnen eigen grondgebied
• Zelfbeschikking: = recht v/e bestuursorgaan om het hoogste gezag uit te oefenen zonder dat
verantwoording is verschuldigd aan een ander orgaan
o Hoogste gezag = staat (of staatshoofd)
Brits koloniaal verleden:
• Hoogtepunt: na WOI → “Britannia rules the waves” (ondanks dekolonisatie Australië)
• Andere koloniale machten: Spanje, Portugal, Frankrijk, Nederland
• 2 restanten:
1. Britse Overzeese Gebieden → waar Britse soevereiniteit blijft (vooral kleine
eilandjes)
2. Commonwealth → geen Britse soevereiniteit (grote landen bv. Australië)
Uitzondering: Realms
Commonwealth of Nations:
• Internationale organisatie (IGO) met 56 leden
• Lidstaten = voormalige Britse kolonies
• Samenwerking met focus: taal, cultuur, sport, economie
• Heropleving bij Brexit → ‘Global Britain’
• Tip: The Crown (serie) + www.thecommonwealth.org
Basisconcept 2: Intergouvernementele Organisatie (IGO)
Definitie internationale/gouvernementele organisatie (wetenschappelijk): “organizations that include
at least three states as members, have activities in several states, and are created through a formal
intergovernmental agreement such as a treaty, charter or statute.”
3 criteria:
1. Minstens 3 lidstaten
2. Activiteiten in meerdere staten
3. Formeel akkoord op papier
4
,Internationale organisatie
[S0A57a]
Aantal IGOs:
• Meer dan 260 wereldwijd
• Veel jong, klein & Europees
• Helft functioneert niet (→ zombie-organisaties)
In deze cursus:
• Deel 1: universele organisaties (bv. VN, WHO)
• Deel 2: regionale organisaties (bv. EU, AU)
Analyse via ‘verwachtingsmanagement’:
• Oprichtingsverdrag (mandaat) = toetssteen
• Grote verwachtingen → grote teleurstelling
• Kritisch maar realistisch: geen onmogelijke verwachtingen (bv. "koe legt geen eieren")
Slide 32 - Symbolisch kunstwerk:
• Van ellende naar welvaart → vaak te vinden in hoofdkwartieren van IGO’s
Waarom hoge verwachtingen voor VN?
• VN = veel verschillende organen (‘lappendeken’)
o Belangrijk: begrijpen hoe VN is opgebouwd → geen monoliet
• VN = wereld van staten, via delegatie
6 sterktes IGO's (zoals VN):
1. Agendasetting
2. Ideeën verspreiden
3. Data verzamelen/verspreiden
4. Doelen stellen/monitoren
5. Hervormingen doorvoeren
6. Nieuwe vormen van bestuur ontwikkelen
6 zwakke punten:
1. Interne conflicten staten aanpakken (bv. Palestina, IS)
2. Internationale regels afdwingen
3. Veel actoren coördineren
4. Snel reageren op crisissen
5. Lange termijn projecten beheren
6. Werken voor brede, abstracte doelen
Wat is een staat?
Definitie Montevideo Conventie (1933): “The state as a person of international law should possess the
following qualifications: a permanent population; a defined territory; government; and the capacity to
enter into relations with the other states.”
Een staat heeft:
1. Permanente bevolking
2. Afgebakend grondgebied
3. Regering
4. Capaciteit tot internationale relaties
5
,Internationale organisatie
[S0A57a]
Discussievoorbeeld: Palestina
• Voldoet deels aan criteria → discussie over erkenning
• Belgische MR: wil voorwaardelijke erkenning voor Palestina
Staat als constructie (Westfaalse systeem, 1648):
• Idee van soevereine staten = Europees product
• Niet universeel: andere regio’s kenden andere vormen (kalifaten, sultanaten, emiraten)
Voorbeeld: Islamitische Staat (IS):
• Claimt kalifaat én staat te zijn → paradox
o Kalifaat: reactie tegen Westers staatsmodel (en opgelegde grenzen)
o Staat: IS wil prestige/erkenning in internationaal systeem
Kalifaat Staat
Leider: Kalief (opvolger van de profeet Mohammed) Leider: president, koning…
afhankelijk van de staatsvorm
Basis: religieuze grondslag en recht op politieke Basis: algemene wetten en internationaal erkende
erfenis van de profeet Mohammed grenzen
Doel: eenheid van de ummah Doel: Soevereiniteit en bestuur over een bepaald
(moslimgemeenschap) symboliseren en behouden grondgebied
Basisconcept 3: Liberale Intergouvernementele Orde (LIO)
Wereldorde op basis van:
• Regels (rule-based)
• Na WOII, o.l.v. VS
• Doel: vrede + welvaart
• Grondslag: liberale ideeën (politiek & economisch)
• Samenwerking via multilaterale organisaties
Geen zwart-witverhaal:
• LIO ≠ absoluut model
• Variaties mogelijk (3 versies, slide 45)
LIO staat 2x onder druk
1. Dubbele contestatie (bestrijding):
• Van buitenaf:
o Vb. Poetin & Modi → alternatieve orde via Shanghai Cooperation Organisation
o Multipolariteit als mantra: meer representatieve bestaande organisaties, dus
hervorming & eigen organisaties
• Van binnenuit:
o Vb. Trump → terugtrekking uit akkoorden, ondermijning samenwerking
2. Besluitvorming via regime complexen (basisconcept 6)
Waarom olifant → VN en de ‘Africa Shift’:
• Organen verhuizen naar goedkopere regio’s (vb. Kenia)
Samenvatting: LIO = wereldhandleiding (staat onder druk) | IO = kernhoofdstuk | Soevereiniteit = inkt
waarmee het hoofdstuk is geschreven
• Staten zijn kernactoren in wereld van internationale organisatie
6
, Internationale organisatie
[S0A57a]
Les 2 (23/09)
Actua 23/09: Trump haalt uit nr VN en noemt de organisatie nutteloos
• = contestatie van binnenuit
• Vindt dat hij het zelf beter kan (heeft 7 oorlogen beëindigd)
Twee concepten om complexiteit van internationale relaties te vatten
1. Oud concept: global governance (≠ globalisering)
o Idee: IOs als onderdeel van complex web van actoren
2. Nieuw concept: regime complex
o Idee: IOs als onderdeel van zeer complex web van actoren
o Supercomplexiteit: een web dat bestaat uit webben
Basisconcept 4: Global governance (“wereldbestuur”)
= (oude) concept om complexiteit te duiden, jaren ‘90
= The multi-level collection of governance-related activities, rules, mechanisms, formal and informal,
public and private, existing in the world today.
= het systeem van regels, normen, instellingen en procedures dat samenwerking mogelijk maakt tussen
staten, organisaties en andere actoren om grensoverschrijdende problemen op te lossen, zoals
klimaatverandering, handel en veiligheid, zonder een overkoepelende wereldregering (governance ≠
government)
Variëteiten van internationale politiek (1e verzameling van termen om te wijzen op complexiteit, meer dan
enkel IGO’s)
• Internationale structuren en mechanismen (IGO’s)
• Internationale regels en wetten
• Internationale normen (soft law)
• Internationale regimes en regime complexen
• Ad hoc groepen, arrangementen en conferenties (G7, G8, G20,…)
• Private en hybride elementen
= wijzen op variëteiten 1e manier om te zeggen dat internationale organisatie een stukje is van
internationale politiek
Tweede manier: actoren
• Staten (inclusief subnationale en lokale niveau)
• IGO’s (inclusief administraties)
• NGO’s (encivil society groepen)
• Experten en epistemic communities
• Netwerken en partnerschappen
• Multinationale bedrijven
• Private actoren
Context: 1990’s → Systemische verandering (globalisering, technologie, einde KO, …) leidt tot reflectie in
‘academia’ en beleid over bestuur en beleid
• ‘Holiday from history’, nieuw begin
Conclusie: Geen global government, maar global governance
• Geen wereldregering, wel een meerlagige en dus complexe vorm van bestuur
7
