PSYCHOLOGIE SA MENVA TTING – 2025:
Inhoud
Examen: 2u MAAR!..................................................................................................................................................... 7
Hoe moet je de leerstof kennen én hoe niet? :..................................................................................... 9
Hoofdstuk 1: inleidend deel:................................................................................................................................ 11
Voorbeeldvragen waar psychologen hun mee bezighouden:.............................................11
Wat is psychologie – en wat is het niet?:............................................................................................. 12
Het Freud-probleem:......................................................................................................................................... 13
Drie belangrijke kenmerken:....................................................................................................................... 14
1. Systematische empirisme:................................................................................................................... 14
2. Publieke verifieerbare kennis:........................................................................................................... 15
3. Toetsbare theorieën:................................................................................................................................ 16
Het vijfsstapsproces van de wetenschappelijke methode:...................................................17
1. Hypothese-ontwikkeling:...................................................................................................................... 18
2. Gecontroleerde test:................................................................................................................................. 18
3. Objectieve data verzamelen:............................................................................................................. 18
4. Analyseren van de resultaten:.......................................................................................................... 18
5. publiseren, becritiseren, en repliceren van de resultaten:...........................................18
Types van psychologisch onderzoek:.................................................................................................... 19
Exemplarisch:......................................................................................................................................................... 24
1. Gevalstudies van Warrington............................................................................................................ 24
2. Correlationele studie 1:........................................................................................................................... 25
3. Correlationele studie 2:.......................................................................................................................... 27
Experimentele studie 1:.............................................................................................................................. 28
Experimentele studie 2:............................................................................................................................. 30
Ethische kwesties in onderzoek met mensen en dieren:......................................................30
Enkele voorbeeldvragen van het examen:........................................................................................ 31
Hoofdstuk 2: Zien:.................................................................................................................................................... 32
Subliminale Beïnvloeding:............................................................................................................................ 32
Sensatie en Perceptie:..................................................................................................................................... 32
De zintuigen:........................................................................................................................................................... 33
Drempelwaarden:............................................................................................................................................... 33
Absolute Drempelwaarden:................................................................................................................... 34
, Differentiële drempelwaarden:............................................................................................................ 35
Bottom-Up en Top-Down Verwerking:............................................................................................... 36
Perceptuele Ambiguïteit en Distortie:................................................................................................. 37
Perceptuele Constanties:.............................................................................................................................. 38
Dieptezicht:.............................................................................................................................................................. 39
George Sperlings experimenten over het visueel sensorieel geheugen:...................41
Subliminale Beïnvloeding: (verborgen beïnvloeding)............................................................. 42
Enkele voorbeeldvragen: (examen)....................................................................................................... 43
Hoofdstuk 3: Leren:................................................................................................................................................ 44
Twee vormen van leren:................................................................................................................................. 44
1) Klassieke of Pavloviaanse conditionering............................................................................... 44
2) Operante of instrumentele conditionering........................................................................... 48
klassieke conditionering en operante conditionering gecombineerd:.......................50
1) Primaire bekrachtigers:......................................................................................................................... 50
2) Secundaire bekrachtigers:................................................................................................................. 50
Aanleren van ongewoon gedrag:....................................................................................................... 50
APOPO:.................................................................................................................................................................. 52
Straf:.............................................................................................................................................................................. 53
De bijgeloofexperimenten........................................................................................................................... 54
Vragen stellen aan dieren door operante conditionering:....................................................56
Enkele bedenkingen bij conditionering............................................................................................ 58
Enkel voorbeeldvragen (Examen):.......................................................................................................... 59
Hoofdstuk 4: De wortel en de stok:.............................................................................................................. 61
Falende beloningen:......................................................................................................................................... 62
onverwacht gedrag bij kinderen:....................................................................................................... 63
onverwacht gedrag bij volwassenen:.............................................................................................. 63
beloningen en stereotypie:.......................................................................................................................... 64
joodse wijsheid … (parabel):..................................................................................................................... 65
motivatie als drijvende kracht:.................................................................................................................. 66
punished by rewards … op school:...................................................................................................... 67
punished by rewards … op het werk:................................................................................................ 68
hij en zij wel, maar ik niet !....................................................................................................................... 68
straffen en belonen … in opvoeding:..................................................................................................... 69
intrinsieke en extrinsieke motivatie:..................................................................................................... 69
, culturele verschillen in het ondermijnende effect van beloningen:..............................69
autobiografie b. f. skinner:............................................................................................................................ 70
Voorbeeldvragen: (examen)......................................................................................................................... 71
Hoofdstuk 5: Geheugen:...................................................................................................................................... 73
Atkinson & Shiffrins geheugenmodel.................................................................................................. 73
Opdeling van het langeduurgeheugen:............................................................................................ 74
Episodisch of autobiografisch geheugen:......................................................................................... 75
Het geheugen van ooggetuigen:............................................................................................................ 77
Vertekeningen bij het inprenten van informatie:........................................................................ 78
Beïnvloeding tijdens het bewaren van informatie:.................................................................... 80
Oproepen van informatie:............................................................................................................................. 82
Metakennis: weten we wat we weten?:............................................................................................. 84
Inplanten van herinneringen:.................................................................................................................... 85
Verdrongen herinneringen – Feit of fictie? :................................................................................... 89
enkele voorbeeldvragen: (Examen)....................................................................................................... 93
Hoofdstuk 6: Sociale psychologie (deel 1):.............................................................................................. 96
Sociale Activatie:.................................................................................................................................................. 96
Ader & Tatum (1963) – creatieve oplossing zoeken voor een probleem..................97
Sociaal parasiteren:.......................................................................................................................................... 107
hoe verhoudt sociaal parasiteren zich tot de theorie van Zajonc? :.............................108
Hoofdstuk 7: Wat doen anderen? :.............................................................................................................. 111
Persoonlijkheidstrekken versus situatiekenmerken:................................................................ 111
Sociale Gedragsnormen:............................................................................................................................... 112
Conformisme:........................................................................................................................................................ 112
Sherif & het autokinetisch effect......................................................................................................... 113
Conformisme: Sherif & Asch:.................................................................................................................. 115
gehoorzaamheid aan een autoriteit:................................................................................................... 127
het probleem van de omstaander:........................................................................................................ 131
Persoonlijkheidstrekken versus situatiekenmerken:.............................................................. 135
enkele voorbeeldvragen: examenvragen:....................................................................................... 135
HOOfdstuk 8: Waarom doet die dat? :.................................................................................................... 136
de normatieve attributietheorie van Kelley: het covariatiemodel:................................137
gebrek aan consensus:.................................................................................................................................. 138
opvallendheid:..................................................................................................................................................... 139
, de fundamentele attributiefout :.......................................................................................................... 140
(ander woord : correspondence bias)................................................................................................ 140
culturele verschillen in attributie:.......................................................................................................... 142
het verschil tussen actor en observator:........................................................................................... 143
indien actor/observator-verschil toe te schrijven is aan perspectief, kan het
dan omgekeerd worden?...................................................................................................................... 144
mensen zijn geneigd gedrag toe te schrijven aan opvallende oorzaken:...............145
voorbeeld: psychotherapie:................................................................................................................... 145
verklaar je gedrag op de gunstigste manier:................................................................................ 146
blame the booze:.......................................................................................................................................... 147
Enkele voorbeeldvragen: Examenvragen:...................................................................................... 148
Hoofdstuk 9: Beslissen....................................................................................................................................... 150
Expected utility theory – von Neumann & Morgenstern: (1947).......................................151
afwijkingen van expected utility theory:........................................................................................... 152
Afwijking van ‘annulatie’-principe :.................................................................................................. 152
schending van transitiviteit :................................................................................................................. 155
Schending invariantie principe :........................................................................................................ 158
BESLUIT – afwijkingen van expected utility theory:............................................................ 158
prospect theory – Daniel Kahneman & Amos Tversky (Nobelprijs economie
2002):.......................................................................................................................................................................... 160
manipuleren van het referentiepunt: framing....................................................................... 162
prospect theory werkt met “beslissingsgewichten”:..........................................................165
Certainty effect (Kahneman & Tversky, 1981):........................................................................... 166
Pseudocertainty (Kahneman & Tversky, 1981):......................................................................... 167
Kritiek op prospect theory..................................................................................................................... 167
enkel voorbeeldvragen: examen........................................................................................................... 168
Hoofdstuk 10: kiezen en oordelen:............................................................................................................. 170
heuristieken & denkfouten: representativiteit............................................................................. 170
antwoord van Kahneman & Tversky:.............................................................................................. 170
Kahneman & Tversky (1973): niet-regressieve voorspelling :.........................................178
heuristieken & denkfouten: availability:............................................................................................. 181
heuristieken & denkfouten: schatten van kansen:................................................................... 184
heuristieken & denkfouten: verankering en aanpassing :....................................................191
heuristieken & denkfouten: thinking fast and slow:................................................................ 194
2 systemen van denken – Stanovitch & West (2000) en Kahneman (2011) :......194
Inhoud
Examen: 2u MAAR!..................................................................................................................................................... 7
Hoe moet je de leerstof kennen én hoe niet? :..................................................................................... 9
Hoofdstuk 1: inleidend deel:................................................................................................................................ 11
Voorbeeldvragen waar psychologen hun mee bezighouden:.............................................11
Wat is psychologie – en wat is het niet?:............................................................................................. 12
Het Freud-probleem:......................................................................................................................................... 13
Drie belangrijke kenmerken:....................................................................................................................... 14
1. Systematische empirisme:................................................................................................................... 14
2. Publieke verifieerbare kennis:........................................................................................................... 15
3. Toetsbare theorieën:................................................................................................................................ 16
Het vijfsstapsproces van de wetenschappelijke methode:...................................................17
1. Hypothese-ontwikkeling:...................................................................................................................... 18
2. Gecontroleerde test:................................................................................................................................. 18
3. Objectieve data verzamelen:............................................................................................................. 18
4. Analyseren van de resultaten:.......................................................................................................... 18
5. publiseren, becritiseren, en repliceren van de resultaten:...........................................18
Types van psychologisch onderzoek:.................................................................................................... 19
Exemplarisch:......................................................................................................................................................... 24
1. Gevalstudies van Warrington............................................................................................................ 24
2. Correlationele studie 1:........................................................................................................................... 25
3. Correlationele studie 2:.......................................................................................................................... 27
Experimentele studie 1:.............................................................................................................................. 28
Experimentele studie 2:............................................................................................................................. 30
Ethische kwesties in onderzoek met mensen en dieren:......................................................30
Enkele voorbeeldvragen van het examen:........................................................................................ 31
Hoofdstuk 2: Zien:.................................................................................................................................................... 32
Subliminale Beïnvloeding:............................................................................................................................ 32
Sensatie en Perceptie:..................................................................................................................................... 32
De zintuigen:........................................................................................................................................................... 33
Drempelwaarden:............................................................................................................................................... 33
Absolute Drempelwaarden:................................................................................................................... 34
, Differentiële drempelwaarden:............................................................................................................ 35
Bottom-Up en Top-Down Verwerking:............................................................................................... 36
Perceptuele Ambiguïteit en Distortie:................................................................................................. 37
Perceptuele Constanties:.............................................................................................................................. 38
Dieptezicht:.............................................................................................................................................................. 39
George Sperlings experimenten over het visueel sensorieel geheugen:...................41
Subliminale Beïnvloeding: (verborgen beïnvloeding)............................................................. 42
Enkele voorbeeldvragen: (examen)....................................................................................................... 43
Hoofdstuk 3: Leren:................................................................................................................................................ 44
Twee vormen van leren:................................................................................................................................. 44
1) Klassieke of Pavloviaanse conditionering............................................................................... 44
2) Operante of instrumentele conditionering........................................................................... 48
klassieke conditionering en operante conditionering gecombineerd:.......................50
1) Primaire bekrachtigers:......................................................................................................................... 50
2) Secundaire bekrachtigers:................................................................................................................. 50
Aanleren van ongewoon gedrag:....................................................................................................... 50
APOPO:.................................................................................................................................................................. 52
Straf:.............................................................................................................................................................................. 53
De bijgeloofexperimenten........................................................................................................................... 54
Vragen stellen aan dieren door operante conditionering:....................................................56
Enkele bedenkingen bij conditionering............................................................................................ 58
Enkel voorbeeldvragen (Examen):.......................................................................................................... 59
Hoofdstuk 4: De wortel en de stok:.............................................................................................................. 61
Falende beloningen:......................................................................................................................................... 62
onverwacht gedrag bij kinderen:....................................................................................................... 63
onverwacht gedrag bij volwassenen:.............................................................................................. 63
beloningen en stereotypie:.......................................................................................................................... 64
joodse wijsheid … (parabel):..................................................................................................................... 65
motivatie als drijvende kracht:.................................................................................................................. 66
punished by rewards … op school:...................................................................................................... 67
punished by rewards … op het werk:................................................................................................ 68
hij en zij wel, maar ik niet !....................................................................................................................... 68
straffen en belonen … in opvoeding:..................................................................................................... 69
intrinsieke en extrinsieke motivatie:..................................................................................................... 69
, culturele verschillen in het ondermijnende effect van beloningen:..............................69
autobiografie b. f. skinner:............................................................................................................................ 70
Voorbeeldvragen: (examen)......................................................................................................................... 71
Hoofdstuk 5: Geheugen:...................................................................................................................................... 73
Atkinson & Shiffrins geheugenmodel.................................................................................................. 73
Opdeling van het langeduurgeheugen:............................................................................................ 74
Episodisch of autobiografisch geheugen:......................................................................................... 75
Het geheugen van ooggetuigen:............................................................................................................ 77
Vertekeningen bij het inprenten van informatie:........................................................................ 78
Beïnvloeding tijdens het bewaren van informatie:.................................................................... 80
Oproepen van informatie:............................................................................................................................. 82
Metakennis: weten we wat we weten?:............................................................................................. 84
Inplanten van herinneringen:.................................................................................................................... 85
Verdrongen herinneringen – Feit of fictie? :................................................................................... 89
enkele voorbeeldvragen: (Examen)....................................................................................................... 93
Hoofdstuk 6: Sociale psychologie (deel 1):.............................................................................................. 96
Sociale Activatie:.................................................................................................................................................. 96
Ader & Tatum (1963) – creatieve oplossing zoeken voor een probleem..................97
Sociaal parasiteren:.......................................................................................................................................... 107
hoe verhoudt sociaal parasiteren zich tot de theorie van Zajonc? :.............................108
Hoofdstuk 7: Wat doen anderen? :.............................................................................................................. 111
Persoonlijkheidstrekken versus situatiekenmerken:................................................................ 111
Sociale Gedragsnormen:............................................................................................................................... 112
Conformisme:........................................................................................................................................................ 112
Sherif & het autokinetisch effect......................................................................................................... 113
Conformisme: Sherif & Asch:.................................................................................................................. 115
gehoorzaamheid aan een autoriteit:................................................................................................... 127
het probleem van de omstaander:........................................................................................................ 131
Persoonlijkheidstrekken versus situatiekenmerken:.............................................................. 135
enkele voorbeeldvragen: examenvragen:....................................................................................... 135
HOOfdstuk 8: Waarom doet die dat? :.................................................................................................... 136
de normatieve attributietheorie van Kelley: het covariatiemodel:................................137
gebrek aan consensus:.................................................................................................................................. 138
opvallendheid:..................................................................................................................................................... 139
, de fundamentele attributiefout :.......................................................................................................... 140
(ander woord : correspondence bias)................................................................................................ 140
culturele verschillen in attributie:.......................................................................................................... 142
het verschil tussen actor en observator:........................................................................................... 143
indien actor/observator-verschil toe te schrijven is aan perspectief, kan het
dan omgekeerd worden?...................................................................................................................... 144
mensen zijn geneigd gedrag toe te schrijven aan opvallende oorzaken:...............145
voorbeeld: psychotherapie:................................................................................................................... 145
verklaar je gedrag op de gunstigste manier:................................................................................ 146
blame the booze:.......................................................................................................................................... 147
Enkele voorbeeldvragen: Examenvragen:...................................................................................... 148
Hoofdstuk 9: Beslissen....................................................................................................................................... 150
Expected utility theory – von Neumann & Morgenstern: (1947).......................................151
afwijkingen van expected utility theory:........................................................................................... 152
Afwijking van ‘annulatie’-principe :.................................................................................................. 152
schending van transitiviteit :................................................................................................................. 155
Schending invariantie principe :........................................................................................................ 158
BESLUIT – afwijkingen van expected utility theory:............................................................ 158
prospect theory – Daniel Kahneman & Amos Tversky (Nobelprijs economie
2002):.......................................................................................................................................................................... 160
manipuleren van het referentiepunt: framing....................................................................... 162
prospect theory werkt met “beslissingsgewichten”:..........................................................165
Certainty effect (Kahneman & Tversky, 1981):........................................................................... 166
Pseudocertainty (Kahneman & Tversky, 1981):......................................................................... 167
Kritiek op prospect theory..................................................................................................................... 167
enkel voorbeeldvragen: examen........................................................................................................... 168
Hoofdstuk 10: kiezen en oordelen:............................................................................................................. 170
heuristieken & denkfouten: representativiteit............................................................................. 170
antwoord van Kahneman & Tversky:.............................................................................................. 170
Kahneman & Tversky (1973): niet-regressieve voorspelling :.........................................178
heuristieken & denkfouten: availability:............................................................................................. 181
heuristieken & denkfouten: schatten van kansen:................................................................... 184
heuristieken & denkfouten: verankering en aanpassing :....................................................191
heuristieken & denkfouten: thinking fast and slow:................................................................ 194
2 systemen van denken – Stanovitch & West (2000) en Kahneman (2011) :......194