HISTORIOGRAFIE
We gaan iets dieper ingaan op de evoluties in de manieren waarop aan geschiedenis is
gedaan en wat de belangrijkste verschuivingen daarin waren. We gaan vooral focussen op
de 20e-eeuwse ontwikkelingen.
INHOUD VAN DE CURSUS
DEEL 1 Typologie van de bronnen
DEEL 2 Kritische evaluatie van bronnen
DEEL 3 Bewijsvoering
DEEL 4 Ontwikkelingen in geschiedschrijving
(Het laatste deel van DEEL 3 loopt een beetje vooruit op DEEL 4.)
INTERDISCIPLINARITEIT
Dit is een belangrijk sleutelwoord in de historiografie. Daarmee wordt verwezen naar de
grote invloed van de ontwikkelingen binnen andere wetenschappen op de
geschiedschrijving. Dat is niet alleen in één richting gegaan, natuurlijk. Er is een
wisselwerking tussen de sociale wetenschappen en de historiografie. Het gaat in feite van
verhaal naar structuur en andersom.
Verhaal verwijst naar de dominante manier waarop in de 19e eeuw aan geschiedenis werd
gedaan (aparte opleidingen etc.), die gericht was op het historisme (‘pure feiten’) en
positivisme (op zoek gaan naar wetmatigheden of terugkerende logica’s).
We krijgen in het interbellum een grote censuur en het was dus een periode waarin de
geschiedschrijving in crisis was. De schaal van vernietiging van mensenlevens van WO1
was totaal niet voorspeld. Dat was in strijd met het geloof in de vooruitgang van de 19e eeuw.
We krijgen een existentiële crisis in het Europese vooruitdenken. Een periode van veel
polarisatie.
Na WO2 werden de aanzetten uit het interbellum verder ontwikkeld. Toen kwam de
boodschap dat de geschiedenis niet simpelweg een chronologische reconstructie moet zijn,
maar dat je vooral moet zoeken naar antwoorden op bepaalde vragen/ problemen: de
‘histoire problème’ i.p.v. de ‘histoire récit’. Die visie werd toen dominant en is ook dominant
gebleven doorheen heel veel ontwikkelingen binnen de geschiedenis.
o Belangrijke stromingen hierbij zijn de Nouvelle Histoire van de Annales-school en de
New History. De nadruk ligt dus op de vraagstelling en hoe we de info uit bronnen
gaan gebruiken om vragen op te lossen en niet alleen op een kritische analyse van
de bronnen zelf. Daarvoor gaat men dus inspiratie halen uit andere sociale
wetenschappen. Dit zijn de hoogdagen in het zoeken naar structuur in geschiedenis.
, Eind 20e eeuw gaan de sociale wetenschappen zich terug in een existentiële crisis
bevinden. Dat had te maken met het postmodernisme. Een van de kenmerkende aspecten
daarvan is het afstappen van het idee dat er grote theorieën van toepassing zijn, dat er maar
één verklaring is voor historische ontwikkelingen en een soort weigerachtigheid om
uitspraken te doen over het verleden. Of we de werkelijkheid wel écht kunnen kennen, wordt
hier in vraag gesteld.
o Vandaar de term linguistic turn. Daarvoor is er heel veel impuls geweest vanuit de
taalwetenschap in dat postmodernisme, net omdat het argument van het
postmodernisme is: “Wij kunnen niet buiten onze taal. We kunnen enkel
communiceren via taal, maar dat is geen weerspiegeling van de realiteit. Er zijn enkel
verhalen.”
o We zijn toen dus meer uitgekomen bij een geschiedschrijving die weer meer zoekt
naar het verhaal. Het zoekt minder structurele verklaringen, maar wil gewoon een
goed verhaal vertellen.
DE GROTE THEORIEËN
Heel belangrijke rode draad is dat belangrijke vernieuwingen binnen de historiografie hand in
hand gingen met ontwikkelingen binnen de bredere sociale en humane wetenschappen.
Vandaar de invloed van hun theorieën op de geschiedenis.
Het traditioneel verschil tussen geschiedenis en sociale wetenschappen ligt in de
benadering. De sociale wetenschappen zijn meer geneigd om op zoek te gaan naar
samenhangen in menselijk gedrag en gaan daarvoor groepen vergelijken, terwijl de
historicus dikwijls meer aandacht heeft voor de hele specifieke context.
o Naarmate de twee meer naar mekaar zijn beginnen kijken, hebben sociale
wetenschappen meer belang gaan hechten aan de historische context en zijn historici
meer inzichten van de sociale wetenschappen beginnen gebruiken om dat specifieke
te overstijgen.
Er zijn drie grote namen met drie grote theorieën in de sociale wetenschappen die een
invloed hadden op de geschiedenis:
o Karl Marx (1818-1883)
Zijn denken heeft een invloed gehad op
geschiedenis. Belangrijk daarbij was het idee van
Marx dat er moet gekeken worden naar interne
verhoudingen binnen samenlevingen. Die worden
onderling meebepaald door economische
veranderingen. Het is een andere manier van
nadenken over causaliteit, namelijk dialectiek. Dat
wil zeggen het idee dat causaliteit geen verhaal is
van simpel oorzaak-gevolg, maar dat er veel meer
dynamiek inzit (cyclus van these-antithese-
synthese). We moeten geschiedenis altijd zien als
een interactie tussen ontwikkelingen die elkaar
onderling beïnvloeden. Dus geen één grote oorzaak.
We gaan iets dieper ingaan op de evoluties in de manieren waarop aan geschiedenis is
gedaan en wat de belangrijkste verschuivingen daarin waren. We gaan vooral focussen op
de 20e-eeuwse ontwikkelingen.
INHOUD VAN DE CURSUS
DEEL 1 Typologie van de bronnen
DEEL 2 Kritische evaluatie van bronnen
DEEL 3 Bewijsvoering
DEEL 4 Ontwikkelingen in geschiedschrijving
(Het laatste deel van DEEL 3 loopt een beetje vooruit op DEEL 4.)
INTERDISCIPLINARITEIT
Dit is een belangrijk sleutelwoord in de historiografie. Daarmee wordt verwezen naar de
grote invloed van de ontwikkelingen binnen andere wetenschappen op de
geschiedschrijving. Dat is niet alleen in één richting gegaan, natuurlijk. Er is een
wisselwerking tussen de sociale wetenschappen en de historiografie. Het gaat in feite van
verhaal naar structuur en andersom.
Verhaal verwijst naar de dominante manier waarop in de 19e eeuw aan geschiedenis werd
gedaan (aparte opleidingen etc.), die gericht was op het historisme (‘pure feiten’) en
positivisme (op zoek gaan naar wetmatigheden of terugkerende logica’s).
We krijgen in het interbellum een grote censuur en het was dus een periode waarin de
geschiedschrijving in crisis was. De schaal van vernietiging van mensenlevens van WO1
was totaal niet voorspeld. Dat was in strijd met het geloof in de vooruitgang van de 19e eeuw.
We krijgen een existentiële crisis in het Europese vooruitdenken. Een periode van veel
polarisatie.
Na WO2 werden de aanzetten uit het interbellum verder ontwikkeld. Toen kwam de
boodschap dat de geschiedenis niet simpelweg een chronologische reconstructie moet zijn,
maar dat je vooral moet zoeken naar antwoorden op bepaalde vragen/ problemen: de
‘histoire problème’ i.p.v. de ‘histoire récit’. Die visie werd toen dominant en is ook dominant
gebleven doorheen heel veel ontwikkelingen binnen de geschiedenis.
o Belangrijke stromingen hierbij zijn de Nouvelle Histoire van de Annales-school en de
New History. De nadruk ligt dus op de vraagstelling en hoe we de info uit bronnen
gaan gebruiken om vragen op te lossen en niet alleen op een kritische analyse van
de bronnen zelf. Daarvoor gaat men dus inspiratie halen uit andere sociale
wetenschappen. Dit zijn de hoogdagen in het zoeken naar structuur in geschiedenis.
, Eind 20e eeuw gaan de sociale wetenschappen zich terug in een existentiële crisis
bevinden. Dat had te maken met het postmodernisme. Een van de kenmerkende aspecten
daarvan is het afstappen van het idee dat er grote theorieën van toepassing zijn, dat er maar
één verklaring is voor historische ontwikkelingen en een soort weigerachtigheid om
uitspraken te doen over het verleden. Of we de werkelijkheid wel écht kunnen kennen, wordt
hier in vraag gesteld.
o Vandaar de term linguistic turn. Daarvoor is er heel veel impuls geweest vanuit de
taalwetenschap in dat postmodernisme, net omdat het argument van het
postmodernisme is: “Wij kunnen niet buiten onze taal. We kunnen enkel
communiceren via taal, maar dat is geen weerspiegeling van de realiteit. Er zijn enkel
verhalen.”
o We zijn toen dus meer uitgekomen bij een geschiedschrijving die weer meer zoekt
naar het verhaal. Het zoekt minder structurele verklaringen, maar wil gewoon een
goed verhaal vertellen.
DE GROTE THEORIEËN
Heel belangrijke rode draad is dat belangrijke vernieuwingen binnen de historiografie hand in
hand gingen met ontwikkelingen binnen de bredere sociale en humane wetenschappen.
Vandaar de invloed van hun theorieën op de geschiedenis.
Het traditioneel verschil tussen geschiedenis en sociale wetenschappen ligt in de
benadering. De sociale wetenschappen zijn meer geneigd om op zoek te gaan naar
samenhangen in menselijk gedrag en gaan daarvoor groepen vergelijken, terwijl de
historicus dikwijls meer aandacht heeft voor de hele specifieke context.
o Naarmate de twee meer naar mekaar zijn beginnen kijken, hebben sociale
wetenschappen meer belang gaan hechten aan de historische context en zijn historici
meer inzichten van de sociale wetenschappen beginnen gebruiken om dat specifieke
te overstijgen.
Er zijn drie grote namen met drie grote theorieën in de sociale wetenschappen die een
invloed hadden op de geschiedenis:
o Karl Marx (1818-1883)
Zijn denken heeft een invloed gehad op
geschiedenis. Belangrijk daarbij was het idee van
Marx dat er moet gekeken worden naar interne
verhoudingen binnen samenlevingen. Die worden
onderling meebepaald door economische
veranderingen. Het is een andere manier van
nadenken over causaliteit, namelijk dialectiek. Dat
wil zeggen het idee dat causaliteit geen verhaal is
van simpel oorzaak-gevolg, maar dat er veel meer
dynamiek inzit (cyclus van these-antithese-
synthese). We moeten geschiedenis altijd zien als
een interactie tussen ontwikkelingen die elkaar
onderling beïnvloeden. Dus geen één grote oorzaak.
