Hoorcollege 1
1 januari 2018: Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang
Elke kinderopvangorganisatie moet een pedagogisch beleidsplan formuleren
Deze is o.a. bedoeld voor de ouders en daarom heel concreet
● Basisdoelen kinderopvang Riksen-Walraven
1. Fysieke veiligheid (kinderen moeten niet gewond kunnen raken) en
welbevinden (kinderen moeten zich op hun gemak voelen)
2. Ontwikkeling persoonlijke competenties (grove/fijne motoriek, praten,
tekenen, vormen)
3. Ontwikkeling sociale competenties (beleefdheidsvormen, vriendjes
maken, delen, samenwerken), belangrijk omdat dit is een thuissituatie niet
gebeurd dat je met zoveel leeftijdsgenootjes zit
4. Socialisatie (normen en waarden); opvoeding
● Holistische benadering (het kind is een geheel in relatie met de context en niet
een losstaand individu)
1. Compensatie en aanvulling op gezin
● Taal- en cognitieve ontwikkeling
● (ontspannings) activiteiten
2. Aansluiting met basisschool
3. Participatie en inclusie
● Bv. kinderen met beperkingen
● Bv. rol van ouders en eisen meenemen
4. Opleiding en professionalisering pedagogisch medewerker
18e eeuw:
Kinderen werden in een soort hok gezet. Wordt geen toezicht gehouden. Kinderen moeten het
geloof leren.
Vanaf 2e helft 20e eeuw (na WO2):
Aandacht jonge kinderen groeit. Komt door ontwikkeling in de psychologie (hechtingstheorie
Bowlby). Leidt tot spanningsvelden:
- Er is professionaliteit en kwaliteitszorg nodig om om te kunnen gaan met kleine kinderen
←→ vanzelfsprekendheid (moederinstinct)
- Er is ruimte voor moderne opvattingen ←→ tradities mogen niet verloren gaan
- Continuïteit in gedachte wat is goed voor het kind ←→ discontinuïteit/breuk in die
gedachte
Daarom kan de vraag ‘was vroeger alles beter of is het nu beter?’ niet direct beantwoord
worden want sommige aspecten waren misschien beter (voor bepaalde groepen) en andere niet
Drie functies van kinderopvang
1. Economische functie; dankzij kinderopvang kunnen ouders deelnemen aan de
arbeidsmarkt
2. Pedagogische/educatieve functie; kinderen worden verzorgd, begeleid en ondersteund
in hun ontwikkeling door de kinderopvang
, 3. Sociale functie ; samenleving wordt minder ongelijk/oneerlijk: voorziening voor iedereen,
meer kansen voor achterstandskinderen
Functies zijn niet los van elkaar te zien
De kinderopvang vindt plaats in een maatschappelijke context/samenleving en de functies
hebben daarom een verschillend accent in andere culturen/landen
Foucault: Macht/machtsrelaties bepalen ‘wat telt’ als relevante of belangrijke vraagstukken
Er bestaan bepaalde ‘praktijken’ door macht, doordat er beslissingen zijn gemaakt; macht
creëert praktijken
Kennis is macht, maar niet alle macht is gebaseerd op kennis
Macht: niet alleen repressief/onderdrukkend, maar ook producerend, sturend, controlerend (en
is daarom in staat om praktijken te creëren)
(Dominant) discours: gangbare manier van kijken, categoriseren, benoemen, denken, kiezen en
oordelen (hierdoor vallen andere dingen weg; spotlight)
Voordeel: je ziet dingen beter
Nadeel: je ziet ook dingen niet
Dominante discoursen rond opvoeding hangen nauw samen met kindbeeld
Verschillende kindbeelden
1. Project
Taak voor ouder: doelgerichte en planmatige opvoeding
2. Onschuldig, zuiver
Taak voor ouder: zo min mogelijk die zuiverheid ‘bederven’ door opvoeding
3. Belast met erfzonde
Taak voor ouder: beschermen tegen duivel en wekken van zondebesef, calvinistisch
perspectief
4. Kapitaal
Taak voor ouder: stimuleren van prestaties met het oog op rendement
Dominante discours over pedagogische kwaliteit en
professionaliteit
1. Praktijk/maatschappelijke context
● Wat is ‘goed’ voor kinderen van een bepaalde
leeftijd, hangt af van wat je kindbeeld is
● Wat moet er gebeuren door PM/opvoeders
● Hoe bewaken/borgen we dat het ook echt
gebeurt
2. Wetenschappelijk onderzoek
● Hoe onderzoeken we pedagogische kwaliteit
en professionaliteit, keuze voor bepaald type
vraagstelling en methodologie
, ● Welke consequenties heeft een bepaalde manier van onderzoek doen, wat zien
we daardoor wel/niet
De praktijk en wetenschappelijk onderzoek wordt bepaald door beleid, politiek, macht
Hoe de kinderopvang is ingericht, maar ook andere zaken, liggen aan het discours wat we
hebben, want hoe het er nu uitziet is niet noodzakelijk
Hoorcollege 2
Eind 19e / begin 20e eeuw: industrialisatie.
- Slechte leefomstandigheden: werken in fabrieken, veel armoede en ziekte, huisvesting
liet aan alle wensen over.
- Gezondheidsinspectie sprak zich uit: zowel bezien vanuit de toepassing van de
algemene gezondheid (van kinderen en ouders), maar ook de morele regels (kinderen
kregen verkeerde voorbeeld)
Morele regels waaraan ontbrak: veel diefstal, agressie, zorgen op het gebied van
seksualiteit (overspel).
Men maakte zich zorgen over moreel verval van de samenleving.
- Kindersterfte was enorm hoog.
In Vlaanderen haalden 50% van de kinderen het eerste levensjaar niet.
Men zei dat dit kwam door onwetendheid, mensen weten niet hoe ze hun kinderen
gezond groot moeten brengen; onwetendheid is een moordenaar en dit lag bij de ouders
● Maar: geen oog voor structurele armoede
● Raadplegingen (consultatiebureaus): adviezen over voeding en verzorging.
Maar: wederom geen oog voor de leefomstandigheden.
Bezorgdheid over fysiek en moreel welzijn: zowel kind als moeder moeten
opgevoed worden.
Medisch deskundigen bepalen de norm
In de praktijk:
● Melkkeukens: speciale afhaalpunten voor melk.
● Kantines, waar voedsel gehaald kon worden
● Raadplegingen.
● Invoer van de kinderopvang: hier konden kinderen heen als moeder aan het werk was
Kinderopvang:
- Bewaarplaats voor kinderen.
- Kinderen werden afgegeven bij de deur; ouders gingen vanwege hygiënische
redenen niet mee naar binnen
- Kinderen werden in bad gedaan, kregen schone kleren, eten en konden slapen. Er was
een klein beetje speel en beweegruimte
- Kind kreeg aan het einde van de dag de eigen kleding weer aan en werd weer
afgegeven aan de moeder
● Sterk gemedicaliseerd: gericht op hygiëne en gezondheid.
● Geen interactie: tussen ouders en verzorgers.
1 januari 2018: Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang
Elke kinderopvangorganisatie moet een pedagogisch beleidsplan formuleren
Deze is o.a. bedoeld voor de ouders en daarom heel concreet
● Basisdoelen kinderopvang Riksen-Walraven
1. Fysieke veiligheid (kinderen moeten niet gewond kunnen raken) en
welbevinden (kinderen moeten zich op hun gemak voelen)
2. Ontwikkeling persoonlijke competenties (grove/fijne motoriek, praten,
tekenen, vormen)
3. Ontwikkeling sociale competenties (beleefdheidsvormen, vriendjes
maken, delen, samenwerken), belangrijk omdat dit is een thuissituatie niet
gebeurd dat je met zoveel leeftijdsgenootjes zit
4. Socialisatie (normen en waarden); opvoeding
● Holistische benadering (het kind is een geheel in relatie met de context en niet
een losstaand individu)
1. Compensatie en aanvulling op gezin
● Taal- en cognitieve ontwikkeling
● (ontspannings) activiteiten
2. Aansluiting met basisschool
3. Participatie en inclusie
● Bv. kinderen met beperkingen
● Bv. rol van ouders en eisen meenemen
4. Opleiding en professionalisering pedagogisch medewerker
18e eeuw:
Kinderen werden in een soort hok gezet. Wordt geen toezicht gehouden. Kinderen moeten het
geloof leren.
Vanaf 2e helft 20e eeuw (na WO2):
Aandacht jonge kinderen groeit. Komt door ontwikkeling in de psychologie (hechtingstheorie
Bowlby). Leidt tot spanningsvelden:
- Er is professionaliteit en kwaliteitszorg nodig om om te kunnen gaan met kleine kinderen
←→ vanzelfsprekendheid (moederinstinct)
- Er is ruimte voor moderne opvattingen ←→ tradities mogen niet verloren gaan
- Continuïteit in gedachte wat is goed voor het kind ←→ discontinuïteit/breuk in die
gedachte
Daarom kan de vraag ‘was vroeger alles beter of is het nu beter?’ niet direct beantwoord
worden want sommige aspecten waren misschien beter (voor bepaalde groepen) en andere niet
Drie functies van kinderopvang
1. Economische functie; dankzij kinderopvang kunnen ouders deelnemen aan de
arbeidsmarkt
2. Pedagogische/educatieve functie; kinderen worden verzorgd, begeleid en ondersteund
in hun ontwikkeling door de kinderopvang
, 3. Sociale functie ; samenleving wordt minder ongelijk/oneerlijk: voorziening voor iedereen,
meer kansen voor achterstandskinderen
Functies zijn niet los van elkaar te zien
De kinderopvang vindt plaats in een maatschappelijke context/samenleving en de functies
hebben daarom een verschillend accent in andere culturen/landen
Foucault: Macht/machtsrelaties bepalen ‘wat telt’ als relevante of belangrijke vraagstukken
Er bestaan bepaalde ‘praktijken’ door macht, doordat er beslissingen zijn gemaakt; macht
creëert praktijken
Kennis is macht, maar niet alle macht is gebaseerd op kennis
Macht: niet alleen repressief/onderdrukkend, maar ook producerend, sturend, controlerend (en
is daarom in staat om praktijken te creëren)
(Dominant) discours: gangbare manier van kijken, categoriseren, benoemen, denken, kiezen en
oordelen (hierdoor vallen andere dingen weg; spotlight)
Voordeel: je ziet dingen beter
Nadeel: je ziet ook dingen niet
Dominante discoursen rond opvoeding hangen nauw samen met kindbeeld
Verschillende kindbeelden
1. Project
Taak voor ouder: doelgerichte en planmatige opvoeding
2. Onschuldig, zuiver
Taak voor ouder: zo min mogelijk die zuiverheid ‘bederven’ door opvoeding
3. Belast met erfzonde
Taak voor ouder: beschermen tegen duivel en wekken van zondebesef, calvinistisch
perspectief
4. Kapitaal
Taak voor ouder: stimuleren van prestaties met het oog op rendement
Dominante discours over pedagogische kwaliteit en
professionaliteit
1. Praktijk/maatschappelijke context
● Wat is ‘goed’ voor kinderen van een bepaalde
leeftijd, hangt af van wat je kindbeeld is
● Wat moet er gebeuren door PM/opvoeders
● Hoe bewaken/borgen we dat het ook echt
gebeurt
2. Wetenschappelijk onderzoek
● Hoe onderzoeken we pedagogische kwaliteit
en professionaliteit, keuze voor bepaald type
vraagstelling en methodologie
, ● Welke consequenties heeft een bepaalde manier van onderzoek doen, wat zien
we daardoor wel/niet
De praktijk en wetenschappelijk onderzoek wordt bepaald door beleid, politiek, macht
Hoe de kinderopvang is ingericht, maar ook andere zaken, liggen aan het discours wat we
hebben, want hoe het er nu uitziet is niet noodzakelijk
Hoorcollege 2
Eind 19e / begin 20e eeuw: industrialisatie.
- Slechte leefomstandigheden: werken in fabrieken, veel armoede en ziekte, huisvesting
liet aan alle wensen over.
- Gezondheidsinspectie sprak zich uit: zowel bezien vanuit de toepassing van de
algemene gezondheid (van kinderen en ouders), maar ook de morele regels (kinderen
kregen verkeerde voorbeeld)
Morele regels waaraan ontbrak: veel diefstal, agressie, zorgen op het gebied van
seksualiteit (overspel).
Men maakte zich zorgen over moreel verval van de samenleving.
- Kindersterfte was enorm hoog.
In Vlaanderen haalden 50% van de kinderen het eerste levensjaar niet.
Men zei dat dit kwam door onwetendheid, mensen weten niet hoe ze hun kinderen
gezond groot moeten brengen; onwetendheid is een moordenaar en dit lag bij de ouders
● Maar: geen oog voor structurele armoede
● Raadplegingen (consultatiebureaus): adviezen over voeding en verzorging.
Maar: wederom geen oog voor de leefomstandigheden.
Bezorgdheid over fysiek en moreel welzijn: zowel kind als moeder moeten
opgevoed worden.
Medisch deskundigen bepalen de norm
In de praktijk:
● Melkkeukens: speciale afhaalpunten voor melk.
● Kantines, waar voedsel gehaald kon worden
● Raadplegingen.
● Invoer van de kinderopvang: hier konden kinderen heen als moeder aan het werk was
Kinderopvang:
- Bewaarplaats voor kinderen.
- Kinderen werden afgegeven bij de deur; ouders gingen vanwege hygiënische
redenen niet mee naar binnen
- Kinderen werden in bad gedaan, kregen schone kleren, eten en konden slapen. Er was
een klein beetje speel en beweegruimte
- Kind kreeg aan het einde van de dag de eigen kleding weer aan en werd weer
afgegeven aan de moeder
● Sterk gemedicaliseerd: gericht op hygiëne en gezondheid.
● Geen interactie: tussen ouders en verzorgers.
