Wat is vakdidactiek = de discipline die de leraren in staat moet stellen om de inhoud van een
vak in een bepaalde context te openen voor leerlingen
HOOFDSTUK 1 : DE (TOEGEPASTE) ECONOMISCHE VORMING IN DE STRUCTUUR VAN
HET SECUNDAIR ONDERWIJS
1.1DE STRUCTUUR VAN HET SECUNDAIR ONDERWIJS
Onderwijsbeleid in Vlaanderen interactie tussen twee niveaus:
1. Het centrale of gemeenschapsniveau = macroniveau met onder meer de Vlaamse
minister van Onderwijs, het Departement Onderwijs en Vorming van de Vlaamse
Gemeenschap
a. Vlaamse minister van Onderwijs verantwoordelijk voor bijna alle aspecten van
het onderwijsbeleid
b. Enkel bepaling van het begin en einde van de leerplicht, de minimale
voorwaarden voor het uitreiken van diploma’s en de pensioenregeling : federale
bevoegdheden
2. Mesoniveau met de onderwijskoepels en pedagogische begeleidingsdiensten, de lokale
scholen vertegenwoordigd door hun inrichtende machten
3. (daarnaast ook externe beïnvloedings- en aansturingsmechanismen)
4. (microniveau = de klasvloer)
VRIJHEID VAN ONDERWIJS IN EEN FEDERALE STAAT
20 november 1958: Schoolpact
- Afschaffing inschrijvingsgeld voor secundair onderwijs
- Werd omgezet tot de schoolpactwet 29 mei 1959 : vormt het fundament voor de
organisatie van alle onderwijsinrichtingen (niet de universiteiten)
- Vrije schoolkeuze => vrijheid van oprichting van onderwijs = elke natuurlijke of
rechtspersoon heeft het recht onderwijs te organiseren en daarvoor instellingen op te
richten
o Erkende diploma’s uitreiken en overheidssubsidies ontvangen: wettelijke en
statutaire voorschriften nodig
- Doelen Schoolpact:
o Onderwijs die door het vrije (katholieke) onderwijs werd georganiseerd (en dus
niet door het Rijk): een vorm van overheidscontrole in ruil voor subsidiëring
o elk schoolbestuur heeft het recht om in complete autonomie zijn pedagogische
vrijheid uit te oefenen en pedagogische methodes te kiezen (volgens overheid is
deze vrijheid beperkt tot het algemeen belang inzake kwaliteitsvol onderwijs te
garanderen)
BELANGRIJKE ACTOREN OP MACRONIVEAU
Beleidsdomein ‘Onderwijs en Vorming’ = de Vlaamse minister van Onderwijs + de Vlaamse
Onderwijsraad (Vlor) + de organisaties die deel uitmaken van de Vlaamse
onderwijsadministratie
- Vlaamse onderwijsadministratie: Departement Onderwijs en Vorming + agentschappen
die het beleid uitvoeren
1
, o Agentschappen : Agentschap voor Hoger Onderwijs, Volwassenonderwijs,
Kwalificaties en Studietoelagen , Agentschap voor Infrastructuur in het Onderwijs
(AGIOn), Agenstschap voor Onderwijsdiensten (AgODi)
o Kwalificaties en Studietoelagen: nauw betrokken bij de ontwikkeling van de
nieuwe minimumdoelen
o AgODi: staat in voor de administratie en personeelszaken in de verschillende
onderwijsniveaus
- VOI = Vlaamse Onderwijsinspectie
o voortgangsbewaking en de evaluatie van het Vlaamse onderwijsbeleid
o moet een onafhankelijke en objectiveerbare positie innemen
Drie netten:
1) GO! Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap
2) Het officieel gesubsidieerd onderwijs (het gemeentelijk, stedelijk en provinciaal
onderwijs)
3) Vrij gesubsidieerd onderwijs (Katholiek Onderwijs als grootste, maar ook protestantse,
joodse, orthodoxe, islamitische en de steiner- en freinetscholen)
Onderwijsnet verwijst naar een representatieve vereniging van inrichtende machten of
schoolbesturen die dikwijls verantwoordelijkheden van de lokale schoolbesturen
overneemt
o Scholen staan dus een deel van hun autonomie af aan de netten
Naar inrichtende macht onderscheiden we twee soorten scholen:
a. Officiële scholen opgericht door of in opdracht van openbare besturen zoals
gemeenschap, provincies, steden, gemeenten
b. Vrije scholen: ingericht vanuit particulier initiatief (bv. vzw, bisdom, natuurlijke
persoon,..)
Naar financiering onderscheiden we twee soorten onderwijs:
a. GO! Volledig gefinancierd door de Vlaamse Gemeenschap
b. Gesubsidieerd onderwijs ontvangt onder bepaalde voorwaarden subsidies van de
Vlaamse gemeenschap
Naar karakter onderscheiden we 2 soorten onderwijs:
a. Confessionele scholen: gaan uit van een godsdienst (in Vlaanderen het grootste deel)
b. Niet-confessionele scholen: methodescholen zoals steiner-, freinet-, jenaplan- en
montessorischolen -> kiezen verschillende levensbeschouwingen of niet-confessionele
zedenleer
c. Officiële scholen laten de keuze bij inschrijving (een van de erkende godsdiensten of
zedenleer)
Koepels:
- Vertegenwoordigen de onderwijsnetten
- Organiseren pedagogische begeleiding en nascholing
- Nemen taken over van de schoolbesturen/inrichtende machten (bv. opstellen van
leerplannen)
2
, - 4 koepels binnen het vrij onderwijs werken samen onder naam OKO = Overleg Kleine
Onderwijsverstrekkers:
o Federatie Steinerscholen
o Vlaams Onderwijs Overlegplatform (VOOP)
o Raad van inrichtende Machten van het Protestants-Christelijk Onderwijs (IPCO)
o Federatie van onafhankelijke, pluralistische en emancipatorische
methodescholen (FOPEM)
o Hebben elk hun eigen pedagogisch project
VOI = Vlaamse onderwijsinspectie:
Beoordeelt en stimuleert de kwaliteit en kwaliteitsontwikkeling van het onderwijs
Nagaan van de realisatie van het doelstellingenbeleid van de Vlaamse overheid =>
hanteert daarvoor het ‘Referentiekader voor Onderwijskwaliteit’ (rOK)
De kwaliteitsverwachtingen van het rOK werden verder uitgewerkt in het TOK =
Toezichtkader Onderwijskwaliteit
Wat onderzoekt de inspectie:
- Volgens twee onderzoeksvragen:
o In welke mate ontwikkelt de onderwijsinstelling haar eigen kwaliteit, met
bijzondere aandacht voor de aansturing en de kwaliteitsbewaking van de
onderwijsleerpraktijk?
o In welke mate verstrekt de onderwijsinstelling kwaliteitsvol onderwijs dat
tegemoetkomt aan de kwaliteitsverwachtingen uit het referentiekader voor
onderwijskwaliteit en respecteert de regelgeving?
- Voert 4 onderzoeken om deze vragen te beantwoorden : op niveau van het beleid maar
ook op het niveau van de schoolwerking en de onderwijsleerpraktijk
1) Het onderzoek van de kwaliteitsontwikkeling: richt zich op de kwaliteitsverwachtingen
rond kwaliteitsontwikkeling en beleid
a. Kwaliteitsontwikkeling = geheel van de visie, het beleid en kwaliteitszorg -> de
instelling moet dit illustreren aan de hand van een gekozen thema
2) Het onderzoek van een of meerdere kwaliteitsgebieden : onderwijsinspectie selecteert
per instelling welke gebieden onderzocht worden
a. Leerlingenbegeleiding
b. Omgaan met diversiteit
c. Personeelsbeleid en professionalisering
d. Rapportering en oriëntering
3) Het onderzoek van de onderwijsleerpraktijk : dit onderzoek komt het dichtst bij de
onderwijspraktijk van de leraar
4) Het onderzoek van de bewoonbaarheid, veiligheid en hygiëne : risicobeheersing
Hoe beoordeelt de inspectie?
- Voor elk onderzoek : ontwikkelingsschalen
- Beneden verwachting ó benadert de verwachting ó volgens de verwachting ó overstijgt
de verwachting
3
, Het Referentiekader Onderwijskwaliteit:
De kern van het referentiekader bestaat verder
uit kwaliteitsverwachtingen, verdeeld in 4
rubrieken:
1) Resultaten en effecten
2) Ontwikkeling van de lerenden (duidelijk
centraal!)
a. Doelen
b. Onderwijsleerproces
c. Leef- en leeromgeving
d. Begeleiding en opvolging
3) Kwaliteitsontwikkeling
4) Beleid
a. Beleid
b. Onderwijskundig beleid
c. Personeels- en
professionaliseringsbeleid
d. Financieel en materieel beleid
MODERNISERING VAN HET SECUNDAIR ONDERWIJS (SO)
Hervorming: nieuw model -> de matrix: omvat 8 studiedomeinen en gaat uit van een getrapte
en dus meer gerichte studiekeuze met een duidelijk doel (doorstromen naar het hoger
onderwijs, voorbereiden op de arbeidsmarkt of beide)
Redenen hervormen:
1) Een hoog aandeel zittenblijvers
2) Laag of dalend niveau van schoolprestaties (prestatietekort)
3) Hoge onderwijsongelijkheid en lage sociale mobiliteit op school
2019 : nieuwe minimumdoelen, gestart in de 1 ste graad, welbevinden moet centraal staan
Studieaanbod: eerste graad is vooral oriënteren (breed) ó tweede en derde graad heeft
finaliteiten en studiedomeinen
Eerste graad:
Basisvorming versterken + daarnaast een keuzegedeelte (G? betere oriëntatie voor
leerlingen)
Alle leerlingen moeten een vooropgesteld niveau halen
Organisatie van de eerste graad:
A- en B- stroom
- B-stroom = leerlingen die de eindtermen van het basisonderwijs niet hebben gehaald,
dus niet geslaagd waren in het 6e leerjaar (Wie 1B heeft afgerond kan nog naar de A-
stroom)
- Minimumdoelen van de basisvorming: goedgekeurd door Vlaams Parlement
- Doelen van de basisopties: goedgekeurd door Vlaamse Regering -> basisoptie als
kennismaking, 1 van de basisopties is ‘Economie en Organisatie’
4
vak in een bepaalde context te openen voor leerlingen
HOOFDSTUK 1 : DE (TOEGEPASTE) ECONOMISCHE VORMING IN DE STRUCTUUR VAN
HET SECUNDAIR ONDERWIJS
1.1DE STRUCTUUR VAN HET SECUNDAIR ONDERWIJS
Onderwijsbeleid in Vlaanderen interactie tussen twee niveaus:
1. Het centrale of gemeenschapsniveau = macroniveau met onder meer de Vlaamse
minister van Onderwijs, het Departement Onderwijs en Vorming van de Vlaamse
Gemeenschap
a. Vlaamse minister van Onderwijs verantwoordelijk voor bijna alle aspecten van
het onderwijsbeleid
b. Enkel bepaling van het begin en einde van de leerplicht, de minimale
voorwaarden voor het uitreiken van diploma’s en de pensioenregeling : federale
bevoegdheden
2. Mesoniveau met de onderwijskoepels en pedagogische begeleidingsdiensten, de lokale
scholen vertegenwoordigd door hun inrichtende machten
3. (daarnaast ook externe beïnvloedings- en aansturingsmechanismen)
4. (microniveau = de klasvloer)
VRIJHEID VAN ONDERWIJS IN EEN FEDERALE STAAT
20 november 1958: Schoolpact
- Afschaffing inschrijvingsgeld voor secundair onderwijs
- Werd omgezet tot de schoolpactwet 29 mei 1959 : vormt het fundament voor de
organisatie van alle onderwijsinrichtingen (niet de universiteiten)
- Vrije schoolkeuze => vrijheid van oprichting van onderwijs = elke natuurlijke of
rechtspersoon heeft het recht onderwijs te organiseren en daarvoor instellingen op te
richten
o Erkende diploma’s uitreiken en overheidssubsidies ontvangen: wettelijke en
statutaire voorschriften nodig
- Doelen Schoolpact:
o Onderwijs die door het vrije (katholieke) onderwijs werd georganiseerd (en dus
niet door het Rijk): een vorm van overheidscontrole in ruil voor subsidiëring
o elk schoolbestuur heeft het recht om in complete autonomie zijn pedagogische
vrijheid uit te oefenen en pedagogische methodes te kiezen (volgens overheid is
deze vrijheid beperkt tot het algemeen belang inzake kwaliteitsvol onderwijs te
garanderen)
BELANGRIJKE ACTOREN OP MACRONIVEAU
Beleidsdomein ‘Onderwijs en Vorming’ = de Vlaamse minister van Onderwijs + de Vlaamse
Onderwijsraad (Vlor) + de organisaties die deel uitmaken van de Vlaamse
onderwijsadministratie
- Vlaamse onderwijsadministratie: Departement Onderwijs en Vorming + agentschappen
die het beleid uitvoeren
1
, o Agentschappen : Agentschap voor Hoger Onderwijs, Volwassenonderwijs,
Kwalificaties en Studietoelagen , Agentschap voor Infrastructuur in het Onderwijs
(AGIOn), Agenstschap voor Onderwijsdiensten (AgODi)
o Kwalificaties en Studietoelagen: nauw betrokken bij de ontwikkeling van de
nieuwe minimumdoelen
o AgODi: staat in voor de administratie en personeelszaken in de verschillende
onderwijsniveaus
- VOI = Vlaamse Onderwijsinspectie
o voortgangsbewaking en de evaluatie van het Vlaamse onderwijsbeleid
o moet een onafhankelijke en objectiveerbare positie innemen
Drie netten:
1) GO! Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap
2) Het officieel gesubsidieerd onderwijs (het gemeentelijk, stedelijk en provinciaal
onderwijs)
3) Vrij gesubsidieerd onderwijs (Katholiek Onderwijs als grootste, maar ook protestantse,
joodse, orthodoxe, islamitische en de steiner- en freinetscholen)
Onderwijsnet verwijst naar een representatieve vereniging van inrichtende machten of
schoolbesturen die dikwijls verantwoordelijkheden van de lokale schoolbesturen
overneemt
o Scholen staan dus een deel van hun autonomie af aan de netten
Naar inrichtende macht onderscheiden we twee soorten scholen:
a. Officiële scholen opgericht door of in opdracht van openbare besturen zoals
gemeenschap, provincies, steden, gemeenten
b. Vrije scholen: ingericht vanuit particulier initiatief (bv. vzw, bisdom, natuurlijke
persoon,..)
Naar financiering onderscheiden we twee soorten onderwijs:
a. GO! Volledig gefinancierd door de Vlaamse Gemeenschap
b. Gesubsidieerd onderwijs ontvangt onder bepaalde voorwaarden subsidies van de
Vlaamse gemeenschap
Naar karakter onderscheiden we 2 soorten onderwijs:
a. Confessionele scholen: gaan uit van een godsdienst (in Vlaanderen het grootste deel)
b. Niet-confessionele scholen: methodescholen zoals steiner-, freinet-, jenaplan- en
montessorischolen -> kiezen verschillende levensbeschouwingen of niet-confessionele
zedenleer
c. Officiële scholen laten de keuze bij inschrijving (een van de erkende godsdiensten of
zedenleer)
Koepels:
- Vertegenwoordigen de onderwijsnetten
- Organiseren pedagogische begeleiding en nascholing
- Nemen taken over van de schoolbesturen/inrichtende machten (bv. opstellen van
leerplannen)
2
, - 4 koepels binnen het vrij onderwijs werken samen onder naam OKO = Overleg Kleine
Onderwijsverstrekkers:
o Federatie Steinerscholen
o Vlaams Onderwijs Overlegplatform (VOOP)
o Raad van inrichtende Machten van het Protestants-Christelijk Onderwijs (IPCO)
o Federatie van onafhankelijke, pluralistische en emancipatorische
methodescholen (FOPEM)
o Hebben elk hun eigen pedagogisch project
VOI = Vlaamse onderwijsinspectie:
Beoordeelt en stimuleert de kwaliteit en kwaliteitsontwikkeling van het onderwijs
Nagaan van de realisatie van het doelstellingenbeleid van de Vlaamse overheid =>
hanteert daarvoor het ‘Referentiekader voor Onderwijskwaliteit’ (rOK)
De kwaliteitsverwachtingen van het rOK werden verder uitgewerkt in het TOK =
Toezichtkader Onderwijskwaliteit
Wat onderzoekt de inspectie:
- Volgens twee onderzoeksvragen:
o In welke mate ontwikkelt de onderwijsinstelling haar eigen kwaliteit, met
bijzondere aandacht voor de aansturing en de kwaliteitsbewaking van de
onderwijsleerpraktijk?
o In welke mate verstrekt de onderwijsinstelling kwaliteitsvol onderwijs dat
tegemoetkomt aan de kwaliteitsverwachtingen uit het referentiekader voor
onderwijskwaliteit en respecteert de regelgeving?
- Voert 4 onderzoeken om deze vragen te beantwoorden : op niveau van het beleid maar
ook op het niveau van de schoolwerking en de onderwijsleerpraktijk
1) Het onderzoek van de kwaliteitsontwikkeling: richt zich op de kwaliteitsverwachtingen
rond kwaliteitsontwikkeling en beleid
a. Kwaliteitsontwikkeling = geheel van de visie, het beleid en kwaliteitszorg -> de
instelling moet dit illustreren aan de hand van een gekozen thema
2) Het onderzoek van een of meerdere kwaliteitsgebieden : onderwijsinspectie selecteert
per instelling welke gebieden onderzocht worden
a. Leerlingenbegeleiding
b. Omgaan met diversiteit
c. Personeelsbeleid en professionalisering
d. Rapportering en oriëntering
3) Het onderzoek van de onderwijsleerpraktijk : dit onderzoek komt het dichtst bij de
onderwijspraktijk van de leraar
4) Het onderzoek van de bewoonbaarheid, veiligheid en hygiëne : risicobeheersing
Hoe beoordeelt de inspectie?
- Voor elk onderzoek : ontwikkelingsschalen
- Beneden verwachting ó benadert de verwachting ó volgens de verwachting ó overstijgt
de verwachting
3
, Het Referentiekader Onderwijskwaliteit:
De kern van het referentiekader bestaat verder
uit kwaliteitsverwachtingen, verdeeld in 4
rubrieken:
1) Resultaten en effecten
2) Ontwikkeling van de lerenden (duidelijk
centraal!)
a. Doelen
b. Onderwijsleerproces
c. Leef- en leeromgeving
d. Begeleiding en opvolging
3) Kwaliteitsontwikkeling
4) Beleid
a. Beleid
b. Onderwijskundig beleid
c. Personeels- en
professionaliseringsbeleid
d. Financieel en materieel beleid
MODERNISERING VAN HET SECUNDAIR ONDERWIJS (SO)
Hervorming: nieuw model -> de matrix: omvat 8 studiedomeinen en gaat uit van een getrapte
en dus meer gerichte studiekeuze met een duidelijk doel (doorstromen naar het hoger
onderwijs, voorbereiden op de arbeidsmarkt of beide)
Redenen hervormen:
1) Een hoog aandeel zittenblijvers
2) Laag of dalend niveau van schoolprestaties (prestatietekort)
3) Hoge onderwijsongelijkheid en lage sociale mobiliteit op school
2019 : nieuwe minimumdoelen, gestart in de 1 ste graad, welbevinden moet centraal staan
Studieaanbod: eerste graad is vooral oriënteren (breed) ó tweede en derde graad heeft
finaliteiten en studiedomeinen
Eerste graad:
Basisvorming versterken + daarnaast een keuzegedeelte (G? betere oriëntatie voor
leerlingen)
Alle leerlingen moeten een vooropgesteld niveau halen
Organisatie van de eerste graad:
A- en B- stroom
- B-stroom = leerlingen die de eindtermen van het basisonderwijs niet hebben gehaald,
dus niet geslaagd waren in het 6e leerjaar (Wie 1B heeft afgerond kan nog naar de A-
stroom)
- Minimumdoelen van de basisvorming: goedgekeurd door Vlaams Parlement
- Doelen van de basisopties: goedgekeurd door Vlaamse Regering -> basisoptie als
kennismaking, 1 van de basisopties is ‘Economie en Organisatie’
4
