Management Accounting
Hoofdstuk 1: introductie
Wat is management accounting (MA)?
= een systeem dat…
- Zowel financiële als niet-financiële informatie meet en rapporteert
o Financiële informatie is vooral belangrijk voor externe partijen
o Niet-financiële informatie zoals betrouwbaarheid van leveranciers is vooral voor interne
belangrijk
- Beslissingsnemers op alle niveaus van de organisatie in staat stelt betere beslissingen te nemen: in lijn
met de doelstellingen van de onderneming
- Zowel op
o Strategisch gebied (planning) -> strategie implementeren en deze waarmaken
1. Identificeren/formuleren van doelstellingen
2. Zoek/bestudeer alternatieve activiteiten
o Operationeel gebied (uitvoering) -> bv. beslissingen rond prijszetting, aantal batches,…
3. Keuze uit mogelijke alternatieven
4. Implementatie van beslissingen
o En op het gebied van beheer -> controle : evaluatie van de prestaties
5. Vergelijken van werkelijk en verwachte resultaat
6. Corrigerende maatregelen (fouten: terug nr. 4 en kijken waar aanpassingen moet doen)
Functies van management accounting:
=> bij externe financiële informatie gingen we louter de info aanleveren, maar bij management accounting zijn
er twee rollen: we doen er ook iets mee
▪ Decision-facilitating role
- verbeteren capaciteiten van werknemers om wenselijke besluiten voor de organisatie te nemen
- verstrekken van informatie voor planning en besluitvorming
▪ Decision-influencing role -> beïnvloeden om de juiste keuzes te maken (in lijn met de onderneming)
- verbeteren afstemming van interesses van werknemers met deze eigenaars
- verstrekken van informatie om individuen te motiveren
Voorbeelden van management accounting informatie:
- Kosten van een assemblage-afdeling van een fabriek
- Kost van het produceren van een product, van het leveren van een dienst, van het bedienen van een
klant,…
- Maatstaven van klanttevredenheid en klantentrouw, van proceskwaliteit, van innovatie, …
Financial versus management accounting
Financial accounting Management Accounting
Publiek Externe gebruikers Interne gebruikers
Doel Rapporteert prestaties verleden Informatie voor interne besluiten
Basis besluiten externe partijen Feedback en controle
Tijdigheid Historisch en vertraagd Retrospectief + toekomst , en actueel
Beperkingen Gereguleerd Geen regels
Informatie Financieel (objectief en Financieel en niet-financieel (subjectiever en
controleerbaar) : info voor heeft waardeoordelen): info voor planning en
jaarrekening controle
Omvang Geaggregeerd Gedetailleerd
Cost accounting: biedt informatie voor zowel financial en management accounting
1
,Management accounting en strategie
Management accounting informatie:
- Geeft feedback over de uitvoering van de strategie
- Helpt een organisatie bij het ontwikkelen en implementeren van haar strategie
Strategie = keuzes die de organisatie maakt mbt wat deze zal doen en niet zal doen
Strategische planning = kiezen van een strategie die de beste fit oplevert tussen de omgeving van een
organisatie en haar interne middelen teneinde de doelstellingen van de organisatie te bereiken
Invloed op gedrag
Gedragsimplicatie van management accounting informatie:
▪ Hawthorne-effect: als mensen weten dat ze gemeten worden, passen ze hun gedrag aan en richten ze
zich vooral op de gemeten aspecten
o Informatie is dus nooit neutraal
o Het feit dat er gemeten wordt zal een groot effect hebben op het gedrag
▪ What gets measured gets done: alleen wat gemeten wordt, krijgt aandacht en andere zaken worden
vaak genegeerd
o Bv. onderzoek naar de snelste kassierster: ze doen vooral hun best om zoveel mogelijk
producten zo snel mogelijk te scannen maar niet naar vriendelijkheid, hulp bij in zak plaatsen,..
▪ Weerstand tegen verandering: terughoudend zijn bij de invoering van een nieuw systeem
▪ Onbedoelde effecten die inspelen op de prestatie-indicator: als metingen ook gebruikt worden voor
beloningen en controle, kunnen managers en medewerkers hun gedrag manipuleren om beter te
scoren
o Bv. belonen voor 5 contracten dan gaan ze geen moeite meer doen voor een 6de: opletten met
hoe beloningssystem in te voeren
o Bv. onderhoud uitstellen om zo winst op KT beter voor te stellen : kost wordt opgeschoven
Moeten dus rekening houden met reacties op bepaalde informatie / metingen
Naast de rationele, analytische kant moeten ook emotionele en gedragsmatige reacties in rekening
worden gebracht
(niet zoals neoklassieke economische theorie: enkel rationele beslissingen)
DEEL 1: COST ACCOUNTING
Hoofdstuk 2 – 3: Gebruiken van kosten bij de besluitvorming
Welke kosten zijn er? Hoe gaan we ermee om? Hoe beïnvloedt dat besluitvorming?
Hangt altijd af van de situatie
Belang van kosteninformatie voor de besluitvorming
Kostenclassificaties en kostconcepten
Kosten: different costs for different purposes
- Er bestaat geen eenduidige definitie voor kosten
- De manier waarop kosten worden gebruikt, bepaalt hoe zij worden berekent (bv. voorraadwaardering
vs. KT beslissingen)
- Er bestaan verschillende classificatiesystemen
- Gaat niet altijd gepaard met een gelduitgave (bv. afschrijving)
Kostenclassificaties:
Soort: Arbeidskosten Materiaalkosten Andere:
- Afschrijvingskosten
2
, Bv. aantal arbeidsuren voor Bv. aantal hout gebruikt (enkel lineair wordt nog
het maken van 1 stoel voor een stoel toegelaten: AK/#jaar)
- Kosten van diensten
en diverse goederen
- Rente
- Belastingen
Toewijsbaarheid: Directe kosten: kosten die Indirecte kosten: kosten van een productiemiddel die
(verandert als het rechtstreeks aan één enkel aan meer dan één kostenobject kunnen worden
kostenobject kostenobject kunnen worden toegerekend
verandert: context toegerekend Bv. afschrijven van een machine waar ik meerdere
specifiek) producten mee maak
Twee benaderingen om indirecte kosten toe te
wijzen:
- Traditionele kostprijssystemen
- ABC systeem (duurder, complexer, maar
beter)
Relatie tot output: Vaste kosten: veranderen op Variabele kosten: veranderen mee met de activiteit
KT niet met de activiteit, is er (bv. productievolume)
sowieso (meestal directe kosten)
(meestal indirecte kosten) => totale kost: afh. van de hoeveelheid dat werd
=> totale kost: afh. van de verbruikt
hoeveelheid dat werd => kosten van een verbruikbaar middel
aangekocht
=> kosten van een
capaciteitsmiddel
Variabel Vast
Direct Kosten van een bedrijfsmiddel waarvan het Kosten van capaciteit van een bedrijfsmiddel
totaal van de kosten varieert met het die aan één kostendrager zijn toe te rekenen. Je
verbruik en die aan één kostendrager zijn kan het aan 1 product toewijzen ook al is het
toe te rekenen vast
Vb. kost van ruwe olie in een raffinaderij Vb. salaris aan een toezichthouder op de
Vb. lonen van assemblage-arbeiders die productie van één product
onderdelen omzetten in afgewerkte Vb. afschrijvingskost van een machine die maar
producten één product vervaardigt
indirect Kosten van een bedrijfsmiddel waarvan het Kosten van capaciteit van een bedrijfsmiddel
totaal van de kosten varieert met het die aan meer kostendragers zijn toe te rekenen
verbruik, maar het is te duur om te worden
behandeld als directe kosten. Het is zo een Vb. magazijnkosten van een magazijn voor alle
kleine kost dat we het indirect behandelen producten van het bedrijf
Vb. knoopjes op een blousje Vb. afschrijvingskosten van een machine die
Vb. energieverbruik van een machine die meerdere producten bewerkt
meerdere producten vervaardigt
Stapsgewijze variabele kost = step variable cost = semi-vast
= een kost die met stappen verandert in functie van het volume/de activiteit
Vast tot een bepaald volume
Bv. machine kan 1000 stuks maken maar als je meer wilt, moet je
opnieuw investeren
Gemengde kost = mixed cost = semi-variabel
= een kost met zowel variabele als vaste componenten
3
, Bv. loon van een verkoop persoon: als ze meer dan 1 milj verkoopt dan krijgt
ze een bonus op basis van het volume extra verkoop
Bestemming: Periodekosten : Productkosten = fabricagekosten
- hebben niet met productie - hebben met productie temaken
temaken - specifiek toegerekend aan een product (KVG,
- niet in voorraadwaardering voorraad)
meegenomen, beschouwd - fabricagekosten tijdens de productie (bv.
als een kost van de periode materiaalkosten, arbeidskosten, machines,…)
- niet-fabricagekosten zoals
administratie, marketing, Directe materiaalkosten: kosten van materialen die
R&D kosten, verkoopkosten accuraat kunnen worden verbonden met een
eenheid output
Directe arbeidskosten: kosten van arbeiders waarvan
de werktijd accuraat kan worden verbonden met een
eenheid output
Productie overheadkosten = indirecte
productiekosten : alle productiekosten die geen
directe materiaalkosten of directe arbeidskosten zijn
Integrale kostencalculatie Variabele kostencalculatie
= alle fabricagekosten toewijzen aan onze voorraden = vaste deel van de overheadkosten meteen
toewijzen aan RR zodat het minder een vertekend
beeld geeft
Tijdsaspect: Standard costing = werken Normal costing = Actual costing =
met standaarden werkelijke directe kosten, historische gegevens,
Een raming maken van de maar standaarden voor na de productie
kosten voordat de productie indirecte kosten (die berekenen wat we
start kunnen we pas op het allemaal gebruikt
einde toewijzen) hebben
4
Hoofdstuk 1: introductie
Wat is management accounting (MA)?
= een systeem dat…
- Zowel financiële als niet-financiële informatie meet en rapporteert
o Financiële informatie is vooral belangrijk voor externe partijen
o Niet-financiële informatie zoals betrouwbaarheid van leveranciers is vooral voor interne
belangrijk
- Beslissingsnemers op alle niveaus van de organisatie in staat stelt betere beslissingen te nemen: in lijn
met de doelstellingen van de onderneming
- Zowel op
o Strategisch gebied (planning) -> strategie implementeren en deze waarmaken
1. Identificeren/formuleren van doelstellingen
2. Zoek/bestudeer alternatieve activiteiten
o Operationeel gebied (uitvoering) -> bv. beslissingen rond prijszetting, aantal batches,…
3. Keuze uit mogelijke alternatieven
4. Implementatie van beslissingen
o En op het gebied van beheer -> controle : evaluatie van de prestaties
5. Vergelijken van werkelijk en verwachte resultaat
6. Corrigerende maatregelen (fouten: terug nr. 4 en kijken waar aanpassingen moet doen)
Functies van management accounting:
=> bij externe financiële informatie gingen we louter de info aanleveren, maar bij management accounting zijn
er twee rollen: we doen er ook iets mee
▪ Decision-facilitating role
- verbeteren capaciteiten van werknemers om wenselijke besluiten voor de organisatie te nemen
- verstrekken van informatie voor planning en besluitvorming
▪ Decision-influencing role -> beïnvloeden om de juiste keuzes te maken (in lijn met de onderneming)
- verbeteren afstemming van interesses van werknemers met deze eigenaars
- verstrekken van informatie om individuen te motiveren
Voorbeelden van management accounting informatie:
- Kosten van een assemblage-afdeling van een fabriek
- Kost van het produceren van een product, van het leveren van een dienst, van het bedienen van een
klant,…
- Maatstaven van klanttevredenheid en klantentrouw, van proceskwaliteit, van innovatie, …
Financial versus management accounting
Financial accounting Management Accounting
Publiek Externe gebruikers Interne gebruikers
Doel Rapporteert prestaties verleden Informatie voor interne besluiten
Basis besluiten externe partijen Feedback en controle
Tijdigheid Historisch en vertraagd Retrospectief + toekomst , en actueel
Beperkingen Gereguleerd Geen regels
Informatie Financieel (objectief en Financieel en niet-financieel (subjectiever en
controleerbaar) : info voor heeft waardeoordelen): info voor planning en
jaarrekening controle
Omvang Geaggregeerd Gedetailleerd
Cost accounting: biedt informatie voor zowel financial en management accounting
1
,Management accounting en strategie
Management accounting informatie:
- Geeft feedback over de uitvoering van de strategie
- Helpt een organisatie bij het ontwikkelen en implementeren van haar strategie
Strategie = keuzes die de organisatie maakt mbt wat deze zal doen en niet zal doen
Strategische planning = kiezen van een strategie die de beste fit oplevert tussen de omgeving van een
organisatie en haar interne middelen teneinde de doelstellingen van de organisatie te bereiken
Invloed op gedrag
Gedragsimplicatie van management accounting informatie:
▪ Hawthorne-effect: als mensen weten dat ze gemeten worden, passen ze hun gedrag aan en richten ze
zich vooral op de gemeten aspecten
o Informatie is dus nooit neutraal
o Het feit dat er gemeten wordt zal een groot effect hebben op het gedrag
▪ What gets measured gets done: alleen wat gemeten wordt, krijgt aandacht en andere zaken worden
vaak genegeerd
o Bv. onderzoek naar de snelste kassierster: ze doen vooral hun best om zoveel mogelijk
producten zo snel mogelijk te scannen maar niet naar vriendelijkheid, hulp bij in zak plaatsen,..
▪ Weerstand tegen verandering: terughoudend zijn bij de invoering van een nieuw systeem
▪ Onbedoelde effecten die inspelen op de prestatie-indicator: als metingen ook gebruikt worden voor
beloningen en controle, kunnen managers en medewerkers hun gedrag manipuleren om beter te
scoren
o Bv. belonen voor 5 contracten dan gaan ze geen moeite meer doen voor een 6de: opletten met
hoe beloningssystem in te voeren
o Bv. onderhoud uitstellen om zo winst op KT beter voor te stellen : kost wordt opgeschoven
Moeten dus rekening houden met reacties op bepaalde informatie / metingen
Naast de rationele, analytische kant moeten ook emotionele en gedragsmatige reacties in rekening
worden gebracht
(niet zoals neoklassieke economische theorie: enkel rationele beslissingen)
DEEL 1: COST ACCOUNTING
Hoofdstuk 2 – 3: Gebruiken van kosten bij de besluitvorming
Welke kosten zijn er? Hoe gaan we ermee om? Hoe beïnvloedt dat besluitvorming?
Hangt altijd af van de situatie
Belang van kosteninformatie voor de besluitvorming
Kostenclassificaties en kostconcepten
Kosten: different costs for different purposes
- Er bestaat geen eenduidige definitie voor kosten
- De manier waarop kosten worden gebruikt, bepaalt hoe zij worden berekent (bv. voorraadwaardering
vs. KT beslissingen)
- Er bestaan verschillende classificatiesystemen
- Gaat niet altijd gepaard met een gelduitgave (bv. afschrijving)
Kostenclassificaties:
Soort: Arbeidskosten Materiaalkosten Andere:
- Afschrijvingskosten
2
, Bv. aantal arbeidsuren voor Bv. aantal hout gebruikt (enkel lineair wordt nog
het maken van 1 stoel voor een stoel toegelaten: AK/#jaar)
- Kosten van diensten
en diverse goederen
- Rente
- Belastingen
Toewijsbaarheid: Directe kosten: kosten die Indirecte kosten: kosten van een productiemiddel die
(verandert als het rechtstreeks aan één enkel aan meer dan één kostenobject kunnen worden
kostenobject kostenobject kunnen worden toegerekend
verandert: context toegerekend Bv. afschrijven van een machine waar ik meerdere
specifiek) producten mee maak
Twee benaderingen om indirecte kosten toe te
wijzen:
- Traditionele kostprijssystemen
- ABC systeem (duurder, complexer, maar
beter)
Relatie tot output: Vaste kosten: veranderen op Variabele kosten: veranderen mee met de activiteit
KT niet met de activiteit, is er (bv. productievolume)
sowieso (meestal directe kosten)
(meestal indirecte kosten) => totale kost: afh. van de hoeveelheid dat werd
=> totale kost: afh. van de verbruikt
hoeveelheid dat werd => kosten van een verbruikbaar middel
aangekocht
=> kosten van een
capaciteitsmiddel
Variabel Vast
Direct Kosten van een bedrijfsmiddel waarvan het Kosten van capaciteit van een bedrijfsmiddel
totaal van de kosten varieert met het die aan één kostendrager zijn toe te rekenen. Je
verbruik en die aan één kostendrager zijn kan het aan 1 product toewijzen ook al is het
toe te rekenen vast
Vb. kost van ruwe olie in een raffinaderij Vb. salaris aan een toezichthouder op de
Vb. lonen van assemblage-arbeiders die productie van één product
onderdelen omzetten in afgewerkte Vb. afschrijvingskost van een machine die maar
producten één product vervaardigt
indirect Kosten van een bedrijfsmiddel waarvan het Kosten van capaciteit van een bedrijfsmiddel
totaal van de kosten varieert met het die aan meer kostendragers zijn toe te rekenen
verbruik, maar het is te duur om te worden
behandeld als directe kosten. Het is zo een Vb. magazijnkosten van een magazijn voor alle
kleine kost dat we het indirect behandelen producten van het bedrijf
Vb. knoopjes op een blousje Vb. afschrijvingskosten van een machine die
Vb. energieverbruik van een machine die meerdere producten bewerkt
meerdere producten vervaardigt
Stapsgewijze variabele kost = step variable cost = semi-vast
= een kost die met stappen verandert in functie van het volume/de activiteit
Vast tot een bepaald volume
Bv. machine kan 1000 stuks maken maar als je meer wilt, moet je
opnieuw investeren
Gemengde kost = mixed cost = semi-variabel
= een kost met zowel variabele als vaste componenten
3
, Bv. loon van een verkoop persoon: als ze meer dan 1 milj verkoopt dan krijgt
ze een bonus op basis van het volume extra verkoop
Bestemming: Periodekosten : Productkosten = fabricagekosten
- hebben niet met productie - hebben met productie temaken
temaken - specifiek toegerekend aan een product (KVG,
- niet in voorraadwaardering voorraad)
meegenomen, beschouwd - fabricagekosten tijdens de productie (bv.
als een kost van de periode materiaalkosten, arbeidskosten, machines,…)
- niet-fabricagekosten zoals
administratie, marketing, Directe materiaalkosten: kosten van materialen die
R&D kosten, verkoopkosten accuraat kunnen worden verbonden met een
eenheid output
Directe arbeidskosten: kosten van arbeiders waarvan
de werktijd accuraat kan worden verbonden met een
eenheid output
Productie overheadkosten = indirecte
productiekosten : alle productiekosten die geen
directe materiaalkosten of directe arbeidskosten zijn
Integrale kostencalculatie Variabele kostencalculatie
= alle fabricagekosten toewijzen aan onze voorraden = vaste deel van de overheadkosten meteen
toewijzen aan RR zodat het minder een vertekend
beeld geeft
Tijdsaspect: Standard costing = werken Normal costing = Actual costing =
met standaarden werkelijke directe kosten, historische gegevens,
Een raming maken van de maar standaarden voor na de productie
kosten voordat de productie indirecte kosten (die berekenen wat we
start kunnen we pas op het allemaal gebruikt
einde toewijzen) hebben
4
