Inhoudsopgave
Spijsverteringsstelsel ............................................................................................................................................................................................................................ 2
Delen van spijsvertering ......................................................................................................................................................................................... 2
Mond of OS ............................................................................................................................................................................................................. 2
Slokdarm of oesophagus................................................................................................................................................................................. 2
Maag of ventriculus ............................................................................................................................................................................................ 2
Twaalfvingerige darm of duodenum .......................................................................................................................................................... 3
Dunne darm of jejunum en ileum ................................................................................................................................................................ 3
Dikke darm of colon ........................................................................................................................................................................................... 4
Vertering en absorptie: enzymen................................................................................................................................................................. 4
Absorptie ....................................................................................................................................................................................................................... 5
Transport ....................................................................................................................................................................................................................... 6
Aandoeningen ........................................................................................................................................................................................................................................... 6
Vertering: aandoeningen ....................................................................................................................................................................................... 6
Metabolisme............................................................................................................................................................................................................................................ 10
Metabolisme: Aandoeningen .......................................................................................................................................................................................................... 15
Bewegingsstelsel .................................................................................................................................................................................................................................. 20
Beenderstelsel.......................................................................................................................................................................................................... 20
Gewrichten ................................................................................................................................................................................................................. 26
Spierstelsel................................................................................................................................................................................................................. 26
Aandoeningen van het bewegingsstelsel .................................................................................................................................................................................. 29
Zenuwstelsel ........................................................................................................................................................................................................................................... 33
Excretiestelsel ........................................................................................................................................................................................................................................ 37
Excretieorganen ..................................................................................................................................................................................................................................... 37
Bespreking nieren ................................................................................................................................................................................................... 38
Gebreken bij uitscheiding ................................................................................................................................................................................... 40
Ademhalingsstelsel ............................................................................................................................................................................................................................. 42
Ademhaling ................................................................................................................................................................................................................ 43
Aandoeningen ........................................................................................................................................................................................................... 45
Hart- en bloedvaatstelsel ................................................................................................................................................................................................................. 47
Het hart......................................................................................................................................................................................................................... 47
De bloedsomloop.................................................................................................................................................................................................... 49
Aandoeningen ........................................................................................................................................................................................................... 51
Aandoeningen Hart- en vaatziekten......................................................................................................................................................... 52
Afweersysteem....................................................................................................................................................................................................................................... 55
Voortplantingsstelsel .......................................................................................................................................................................................................................... 58
Verbondenheid – gedrag .................................................................................................................................................................................................................... 62
Mens-gedrag en beïnvloedende factoren p. 259 ..................................................................................................................................... 64
1
,Spijsverteringsstelsel
Wat is vertering?
• Alle verrichtingen en processen van maagdarmkanaal
• Voedsel omzetten tot opneembare stoffen in darmwandcellen
• Vertering gebeurt o.i.v.: mechanische werking + chemische werking
Delen van het maagdarmkanaal
Klieren in spijsverteringsstelsel
• Speekselklieren → mondholte
• Maagsapklieren → maag
• Alvleesklier / lever → twaalfvingerige darm
• Klieren in darmepitheel → darm
Delen van spijsvertering
Mond of OS
• Smaak waarneming: zoet / zuur / bitter / zout
• Kauwen: verkleinen van vast voedsel = betere inwerking van enzymen
• Speekselafscheiding:
o toevoer speeksel: 1,5 l water
o Slijmstoffen: smeren van voedsel
o Enzymen: splitsen van zetmeel: ptyaline
o Zouten: licht zure pH
Slokdarm of oesophagus
• Peristaltische beweging voedselbrok
• Toevoeging van slijm → schuiven
• Geen chemische functie
Maag of ventriculus
Bouw
o Cardia: sluitspier opent via reflex
o Fundus: reservoir
▪ Samengetrokken spieren: beweging
▪ Eerste voedsel tegen maagwand
▪ Laatste voedsel in midden van maag: nog enzymwerking
o Pylorus: uitgang, portier die regelmatig opent
Bewegingen
o Vloeistoffen: snelle beweging door maag
o Lucht
o Bij samentrekken van maag pylorus gesloten → gespannen gevoel
o Lucht ontsnapt langs maagmond → opboeren
Maagsapsecretie
o Samenstelling maagsap
▪ slijmstoffen
▪ pepsine: splitsen eiwitten
▪ zuur milieu: HCl of zoutzuur: pH 1 tot 2
▪ rennine: uitvlokken van caseïne (= melk)
▪ gastrine: regulatie beweging / secretie
• Regeling maagsapsecretie → prikkels: psychisch/ mechanisch/ chemisch
• Duur: tot 6 uur: samenstelling van voedsel
• Ontstaan van chymus (tussenstap van voedsel, voedsel is chymus geworden)
2
,Twaalfvingerige darm of duodenum
• Loopt van maag naar rechts
• Buigt zich hoefijzervormig om
• 30 cm lang
• Verschillende sappen in terecht: Galsap: lever + Pancreassap: alvleesklier
• Galsap = geproduceerd door de lever
o Samenstelling: geen enzymen, galzouten: emulgeren vetten, Cholesterol: vetabsorptie, Bilirubine: galkleurstof
o Continue productie
o Opgestapeld in galblaas
o Galafscheiding afhankelijk van voedsel
Functie van de gal: vetdruppels verdelen
Stoffen die in de dunne darm geloosd worden
Pancreassap
o Samenstelling
▪ Water
▪ Enzymen
• Proteasen: chymotrypsine en trypsine → polypeptiden
• Amylase → maltose
• Lipasen → monoglyceriden en vrije vetzuren
▪ Natriumbicarbonaat (= maagzout): neutraliseert maagzuur
o Regeling = Voedselopname, Werkzaamheid, Voedsel in darm, Aanpassing aan dieet
Dunne darm of jejunum en ileum
• 5 – 7 m lang
• Jejunum: eerste deel + Ileum: tweede deel
• Darmsap:
o koolhydraatsplitsende enzymen: maltase, lactase,
sacharase → glucose
o eiwitsplitsende enzymen: peptidasen → aminozuren
o vetsplitsende enzymen: lipasen → glycerol en vrije vetzuren
• Verdere vertering
• Bewegingen: voortstuwen van voedsel
o Peristaltische beweging
o Snelheid: efficiënte absorptie en vertering
• Menging voedsel met sappen
• Beweging van bloed- en lymfestroom
3
, Dikke darm of colon
Delen
• Appendix
• colon ascendens
• colon transversum
• colon descendens
• endeldarm
• Secretie: geen verteringssappen
• Toevoeging van slijmachtige massa
• Indikking: faeces
• Aanwezigheid van bacteriën: verteringsreacties
• Bewegingen: voortgestuwd door druk in codon ascendens
• Wateronttrekking
Anus
• Ontsluiting en uitdrijving via reflex
Vertering en absorptie: enzymen
• Biokatalysatoren = enzymen
• Eigenschappen
o Chemische structuur: eiwitten
o Werking: sleutel-slotsysteem
E (enzymen) + S (substraat) → ES (enzymen substraat complex)
• Specificiteit
• Enzym = een stof die een andere stof doet veranderen zonder zelf te veranderen
Factoren invloed op werking
• Temperatuur: optimaal 37°C
• Zuurtegraad: elk enzym heeft optimale pH
Enzymwerking op sachariden
• Amylase en maltase → glucose
• Lactase → glucose en galactose
• Sacharase → glucose en fructose
• Cellulase: cellulose (hebben wij niet) dieren meerdere magen en planten wel
• Isomeriserende ezymen: kunnen in elkaar worden omgezet door dezelfde brutoformule
Enzymwerking op proteïnen
• Endopeptidasen
• Exopeptidasen
Enzymwerking op lipiden
• Lipasen + galzouten → vrije vetzuren en glycerol
4
Spijsverteringsstelsel ............................................................................................................................................................................................................................ 2
Delen van spijsvertering ......................................................................................................................................................................................... 2
Mond of OS ............................................................................................................................................................................................................. 2
Slokdarm of oesophagus................................................................................................................................................................................. 2
Maag of ventriculus ............................................................................................................................................................................................ 2
Twaalfvingerige darm of duodenum .......................................................................................................................................................... 3
Dunne darm of jejunum en ileum ................................................................................................................................................................ 3
Dikke darm of colon ........................................................................................................................................................................................... 4
Vertering en absorptie: enzymen................................................................................................................................................................. 4
Absorptie ....................................................................................................................................................................................................................... 5
Transport ....................................................................................................................................................................................................................... 6
Aandoeningen ........................................................................................................................................................................................................................................... 6
Vertering: aandoeningen ....................................................................................................................................................................................... 6
Metabolisme............................................................................................................................................................................................................................................ 10
Metabolisme: Aandoeningen .......................................................................................................................................................................................................... 15
Bewegingsstelsel .................................................................................................................................................................................................................................. 20
Beenderstelsel.......................................................................................................................................................................................................... 20
Gewrichten ................................................................................................................................................................................................................. 26
Spierstelsel................................................................................................................................................................................................................. 26
Aandoeningen van het bewegingsstelsel .................................................................................................................................................................................. 29
Zenuwstelsel ........................................................................................................................................................................................................................................... 33
Excretiestelsel ........................................................................................................................................................................................................................................ 37
Excretieorganen ..................................................................................................................................................................................................................................... 37
Bespreking nieren ................................................................................................................................................................................................... 38
Gebreken bij uitscheiding ................................................................................................................................................................................... 40
Ademhalingsstelsel ............................................................................................................................................................................................................................. 42
Ademhaling ................................................................................................................................................................................................................ 43
Aandoeningen ........................................................................................................................................................................................................... 45
Hart- en bloedvaatstelsel ................................................................................................................................................................................................................. 47
Het hart......................................................................................................................................................................................................................... 47
De bloedsomloop.................................................................................................................................................................................................... 49
Aandoeningen ........................................................................................................................................................................................................... 51
Aandoeningen Hart- en vaatziekten......................................................................................................................................................... 52
Afweersysteem....................................................................................................................................................................................................................................... 55
Voortplantingsstelsel .......................................................................................................................................................................................................................... 58
Verbondenheid – gedrag .................................................................................................................................................................................................................... 62
Mens-gedrag en beïnvloedende factoren p. 259 ..................................................................................................................................... 64
1
,Spijsverteringsstelsel
Wat is vertering?
• Alle verrichtingen en processen van maagdarmkanaal
• Voedsel omzetten tot opneembare stoffen in darmwandcellen
• Vertering gebeurt o.i.v.: mechanische werking + chemische werking
Delen van het maagdarmkanaal
Klieren in spijsverteringsstelsel
• Speekselklieren → mondholte
• Maagsapklieren → maag
• Alvleesklier / lever → twaalfvingerige darm
• Klieren in darmepitheel → darm
Delen van spijsvertering
Mond of OS
• Smaak waarneming: zoet / zuur / bitter / zout
• Kauwen: verkleinen van vast voedsel = betere inwerking van enzymen
• Speekselafscheiding:
o toevoer speeksel: 1,5 l water
o Slijmstoffen: smeren van voedsel
o Enzymen: splitsen van zetmeel: ptyaline
o Zouten: licht zure pH
Slokdarm of oesophagus
• Peristaltische beweging voedselbrok
• Toevoeging van slijm → schuiven
• Geen chemische functie
Maag of ventriculus
Bouw
o Cardia: sluitspier opent via reflex
o Fundus: reservoir
▪ Samengetrokken spieren: beweging
▪ Eerste voedsel tegen maagwand
▪ Laatste voedsel in midden van maag: nog enzymwerking
o Pylorus: uitgang, portier die regelmatig opent
Bewegingen
o Vloeistoffen: snelle beweging door maag
o Lucht
o Bij samentrekken van maag pylorus gesloten → gespannen gevoel
o Lucht ontsnapt langs maagmond → opboeren
Maagsapsecretie
o Samenstelling maagsap
▪ slijmstoffen
▪ pepsine: splitsen eiwitten
▪ zuur milieu: HCl of zoutzuur: pH 1 tot 2
▪ rennine: uitvlokken van caseïne (= melk)
▪ gastrine: regulatie beweging / secretie
• Regeling maagsapsecretie → prikkels: psychisch/ mechanisch/ chemisch
• Duur: tot 6 uur: samenstelling van voedsel
• Ontstaan van chymus (tussenstap van voedsel, voedsel is chymus geworden)
2
,Twaalfvingerige darm of duodenum
• Loopt van maag naar rechts
• Buigt zich hoefijzervormig om
• 30 cm lang
• Verschillende sappen in terecht: Galsap: lever + Pancreassap: alvleesklier
• Galsap = geproduceerd door de lever
o Samenstelling: geen enzymen, galzouten: emulgeren vetten, Cholesterol: vetabsorptie, Bilirubine: galkleurstof
o Continue productie
o Opgestapeld in galblaas
o Galafscheiding afhankelijk van voedsel
Functie van de gal: vetdruppels verdelen
Stoffen die in de dunne darm geloosd worden
Pancreassap
o Samenstelling
▪ Water
▪ Enzymen
• Proteasen: chymotrypsine en trypsine → polypeptiden
• Amylase → maltose
• Lipasen → monoglyceriden en vrije vetzuren
▪ Natriumbicarbonaat (= maagzout): neutraliseert maagzuur
o Regeling = Voedselopname, Werkzaamheid, Voedsel in darm, Aanpassing aan dieet
Dunne darm of jejunum en ileum
• 5 – 7 m lang
• Jejunum: eerste deel + Ileum: tweede deel
• Darmsap:
o koolhydraatsplitsende enzymen: maltase, lactase,
sacharase → glucose
o eiwitsplitsende enzymen: peptidasen → aminozuren
o vetsplitsende enzymen: lipasen → glycerol en vrije vetzuren
• Verdere vertering
• Bewegingen: voortstuwen van voedsel
o Peristaltische beweging
o Snelheid: efficiënte absorptie en vertering
• Menging voedsel met sappen
• Beweging van bloed- en lymfestroom
3
, Dikke darm of colon
Delen
• Appendix
• colon ascendens
• colon transversum
• colon descendens
• endeldarm
• Secretie: geen verteringssappen
• Toevoeging van slijmachtige massa
• Indikking: faeces
• Aanwezigheid van bacteriën: verteringsreacties
• Bewegingen: voortgestuwd door druk in codon ascendens
• Wateronttrekking
Anus
• Ontsluiting en uitdrijving via reflex
Vertering en absorptie: enzymen
• Biokatalysatoren = enzymen
• Eigenschappen
o Chemische structuur: eiwitten
o Werking: sleutel-slotsysteem
E (enzymen) + S (substraat) → ES (enzymen substraat complex)
• Specificiteit
• Enzym = een stof die een andere stof doet veranderen zonder zelf te veranderen
Factoren invloed op werking
• Temperatuur: optimaal 37°C
• Zuurtegraad: elk enzym heeft optimale pH
Enzymwerking op sachariden
• Amylase en maltase → glucose
• Lactase → glucose en galactose
• Sacharase → glucose en fructose
• Cellulase: cellulose (hebben wij niet) dieren meerdere magen en planten wel
• Isomeriserende ezymen: kunnen in elkaar worden omgezet door dezelfde brutoformule
Enzymwerking op proteïnen
• Endopeptidasen
• Exopeptidasen
Enzymwerking op lipiden
• Lipasen + galzouten → vrije vetzuren en glycerol
4
