2025 - 2026
BIOMEDISCHE
WETENSCHAPPEN 2
Vroedkunde
Anke Clerbout
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Het bloed .................................................................................................................................. 1
1. Inleiding .................................................................................................................................................... 1
A. Functies ................................................................................................................................................ 1
B. Samenstelling van het bloed= vloeibaar bindweefsel ......................................................................... 1
C. Soorten bloedafnames ........................................................................................................................ 1
D. De vochtcompartimenten van het lichaam ......................................................................................... 2
2. Plasma ...................................................................................................................................................... 3
A. Samenstelling....................................................................................................................................... 3
B. Verschil tussen plasma (PV), lymfe (ECV) en cytoplasma (ICV) ........................................................... 4
3. Bloedcellen ............................................................................................................................................... 4
A. Rode bloedcellen (RBC) of Erythrocyten.............................................................................................. 5
B. Witte bloedcellen (WBC) of Leukocyten .............................................................................................. 8
C. Herkomst en differentiatie van bloedcellen in het rode beenmerg: een losmazig/reticulair
bindweefsel (hematopoïetisch weefsel) ..................................................................................................... 11
4. Hemostase .............................................................................................................................................. 13
A. Vasculaire fase: Vasoconstrictie van het beschadigde bloedvat ....................................................... 13
B. Bloedplaatjesaggregatie .................................................................................................................... 13
C. Coagulatiefase: Stolling...................................................................................................................... 14
D. Fibrinolyse.......................................................................................................................................... 15
E. Toepassingen ..................................................................................................................................... 15
5. Bloedgroepen ......................................................................................................................................... 18
A. Inleiding ............................................................................................................................................. 18
B. ABO-systeem ..................................................................................................................................... 18
C. Rhesus-systeem ................................................................................................................................. 20
Hoofdstuk 2: Het ademhalingsstelsel............................................................................................................ 21
1. Inleiding .................................................................................................................................................. 21
A. Doel van de ademhaling .................................................................................................................... 21
B. Opdeling van het AH-stelsel o.b.v. functie......................................................................................... 22
2. De bouw en functies van de verschillende onderdelen van het AH-stelsel ............................................. 23
A. De neus (nasum) ................................................................................................................................ 23
B. De keel (farynx) .................................................................................................................................. 25
C. Het strottenhoofd (larynx) ................................................................................................................. 25
D. De luchtpijp (trachea) ........................................................................................................................ 27
E. De luchtpijptakken en takjes (bronchi en bronchiolen) ..................................................................... 27
F. De longen ........................................................................................................................................... 29
3. Ademhalingsfysiologie ............................................................................................................................ 32
A. Ventilatie............................................................................................................................................ 33
B. Diffusie doorheen de alveolocapillaire wand .................................................................................... 34
C. Regulatie van de ademhaling............................................................................................................. 35
D. Voorwaarden voor een goede ventilatie & diffusie ........................................................................... 36
Hoofdstuk 3: Afweer & Immuniteit en de rol van het lymfestelsel ................................................................ 37
1. Inleiding afweer en immuniteit............................................................................................................... 37
2. Aangeboren afweermechanismen .......................................................................................................... 37
3. Verworven (adaptieve) afweermechanismen ......................................................................................... 40
A. Antistoffen of immunoglobines & TCR .............................................................................................. 40
B. Triggeren van selectieve immuunrespons ......................................................................................... 41
, C. Samenvatting: betrokken celsoorten................................................................................................. 43
D. Primaire & secundaire immuunrespons ............................................................................................ 44
E. Actieve versus Passieve immuniteit & natuurlijke versus artificiële immuniteit ............................... 44
4. Inleiding het lymfestelsel ........................................................................................................................ 45
5. Lymfe: samenstelling en ontstaan .......................................................................................................... 45
6. Lymfevatenstelsel ................................................................................................................................... 46
7. Lymfoïd weefsel ...................................................................................................................................... 46
A. Primair Lymfoïd weefsel .................................................................................................................... 46
B. Secundair lymfoïd weefsel ................................................................................................................. 47
Hoofdstuk 4: Genetica .................................................................................................................................. 51
1. Het menselijke genoom .......................................................................................................................... 51
2. Fenotype – Genotype .............................................................................................................................. 51
3. Monogene kenmerken ............................................................................................................................ 52
Hoofdstuk 5: Het urinair stelsel .................................................................................................................... 53
1. Inleiding .................................................................................................................................................. 53
2. Anatomie ................................................................................................................................................ 54
A. Nieren ................................................................................................................................................ 54
B. Urinewegen ....................................................................................................................................... 55
C. Arteriële nierdoorbloeding ................................................................................................................ 57
D. Veneuze nierdoorbloeding ................................................................................................................ 58
E. De nier – microscopisch: het nefron .................................................................................................. 58
3. Fysiologie ................................................................................................................................................ 59
A. Glomerulaire filtratie ......................................................................................................................... 59
B. Tubulaire reabsorptie ........................................................................................................................ 60
C. Tubulaire secretie .............................................................................................................................. 61
D. Urinaire excretie ................................................................................................................................ 62
4. Hormonale regeling van de zout- en waterbalans.................................................................................. 63
A. Regeling van de urinaire wateruitscheiding (‘waterbalans’) ~ bloeddrukregeling ............................ 63
B. Regeling van de urinaire zoutuitscheiding (de ‘zoutbalans’) ............................................................. 64
Hoofdstuk 6: Het endocrien stelsel ............................................................................................................... 65
1. Inleiding .................................................................................................................................................. 65
2. Overzicht van de belangrijkste endocriene klieren ................................................................................. 67
A. De pancreas: insuline & glucagon ...................................................................................................... 67
B. De schildklier: schildklierhormoon & calcitonine .............................................................................. 68
C. De bijschildklieren: paraathormooon (ism vit. D) .............................................................................. 69
D. De bijnieren (gl. surrenales) ............................................................................................................... 71
E. De epifyse: melatonine ...................................................................................................................... 72
F. De hypothalamus: oxytocine, ADH, releasing hormones en inhibines .............................................. 73
G. De hypofyse: glandulotrope hormonen, porlactine & groeihormoon ............................................... 74
3. Organen met een secundaire endocriene functie ................................................................................... 77
4. Besluit ..................................................................................................................................................... 77
, Hoofdstuk 1: Het bloed
1. Inleiding
A. Functies
- Transport van opgeloste gassen (O2, CO2) gebonden aan rode bloedcellen (RBC),
voedingsstoffen, afvalstoffen en hormonen binnen het bloedvatenstelsel (= inwendig
transportnetwerk tussen alle plaatsen van het lichaam).
- Stabilisering van pH en ionensamenstelling van de intersCCële vloeistoffen (ECV) en het
hele lichaam onder andere dankzij buffers.
- Beperking van vloeistofverlies bij verwonding door bloedstolling (= hemostase met
behulp van enzymen, eiwiJen en bloedplaatjes).
- Verdediging tegen gifstoffen en ziektekiemen, met behulp van leukocyten (WBC) en
anCstoffen.
- Stabilisering van de lichaamstemperatuur.
B. Samenstelling van het bloed= vloeibaar bindweefsel
- Cellen: Rode bloedcellen (O2 transport), wiJe bloedcellen (afweer) en bloedplaatjes
(bloedstolling).
- Vezels: EiwiJen komen onder normale omstandigheden niet voor als vezels. Vezels spelen
wel een belangrijke rol in de bloedstolling.
- GrondsubstanBe: Vloeibare waterige matrix = bloedplasma.
àLymfe of intersCCeel vocht ontstaat door filtraCe van
bloedplasma (water en kleine opgeloste stoffen) door de
wand van haarvaten.
Vol bloed = 55% Plasma + 45% bloedcellen en celfragmenten.
Hematocriet = % rode bloedcellen (RBC) in vol bloed
C. Soorten bloedafnames
- Veneuze puncBe: Vanuit een oppervlakkige ader bv. vena mediana cubiC. Deze zijn
makkelijk te vinden, hebben een dunnere wand dan slagaders, en hebben een lagere
bloeddruk.
- Prik in de perifere capillairen: Vanuit perifere capillairen in de vingertop of hielprik bij
kindjes.
- Arteriële puncBe: Vanuit een slagader bv. Arteria radialis of arteria brachialis.
1
BIOMEDISCHE
WETENSCHAPPEN 2
Vroedkunde
Anke Clerbout
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Het bloed .................................................................................................................................. 1
1. Inleiding .................................................................................................................................................... 1
A. Functies ................................................................................................................................................ 1
B. Samenstelling van het bloed= vloeibaar bindweefsel ......................................................................... 1
C. Soorten bloedafnames ........................................................................................................................ 1
D. De vochtcompartimenten van het lichaam ......................................................................................... 2
2. Plasma ...................................................................................................................................................... 3
A. Samenstelling....................................................................................................................................... 3
B. Verschil tussen plasma (PV), lymfe (ECV) en cytoplasma (ICV) ........................................................... 4
3. Bloedcellen ............................................................................................................................................... 4
A. Rode bloedcellen (RBC) of Erythrocyten.............................................................................................. 5
B. Witte bloedcellen (WBC) of Leukocyten .............................................................................................. 8
C. Herkomst en differentiatie van bloedcellen in het rode beenmerg: een losmazig/reticulair
bindweefsel (hematopoïetisch weefsel) ..................................................................................................... 11
4. Hemostase .............................................................................................................................................. 13
A. Vasculaire fase: Vasoconstrictie van het beschadigde bloedvat ....................................................... 13
B. Bloedplaatjesaggregatie .................................................................................................................... 13
C. Coagulatiefase: Stolling...................................................................................................................... 14
D. Fibrinolyse.......................................................................................................................................... 15
E. Toepassingen ..................................................................................................................................... 15
5. Bloedgroepen ......................................................................................................................................... 18
A. Inleiding ............................................................................................................................................. 18
B. ABO-systeem ..................................................................................................................................... 18
C. Rhesus-systeem ................................................................................................................................. 20
Hoofdstuk 2: Het ademhalingsstelsel............................................................................................................ 21
1. Inleiding .................................................................................................................................................. 21
A. Doel van de ademhaling .................................................................................................................... 21
B. Opdeling van het AH-stelsel o.b.v. functie......................................................................................... 22
2. De bouw en functies van de verschillende onderdelen van het AH-stelsel ............................................. 23
A. De neus (nasum) ................................................................................................................................ 23
B. De keel (farynx) .................................................................................................................................. 25
C. Het strottenhoofd (larynx) ................................................................................................................. 25
D. De luchtpijp (trachea) ........................................................................................................................ 27
E. De luchtpijptakken en takjes (bronchi en bronchiolen) ..................................................................... 27
F. De longen ........................................................................................................................................... 29
3. Ademhalingsfysiologie ............................................................................................................................ 32
A. Ventilatie............................................................................................................................................ 33
B. Diffusie doorheen de alveolocapillaire wand .................................................................................... 34
C. Regulatie van de ademhaling............................................................................................................. 35
D. Voorwaarden voor een goede ventilatie & diffusie ........................................................................... 36
Hoofdstuk 3: Afweer & Immuniteit en de rol van het lymfestelsel ................................................................ 37
1. Inleiding afweer en immuniteit............................................................................................................... 37
2. Aangeboren afweermechanismen .......................................................................................................... 37
3. Verworven (adaptieve) afweermechanismen ......................................................................................... 40
A. Antistoffen of immunoglobines & TCR .............................................................................................. 40
B. Triggeren van selectieve immuunrespons ......................................................................................... 41
, C. Samenvatting: betrokken celsoorten................................................................................................. 43
D. Primaire & secundaire immuunrespons ............................................................................................ 44
E. Actieve versus Passieve immuniteit & natuurlijke versus artificiële immuniteit ............................... 44
4. Inleiding het lymfestelsel ........................................................................................................................ 45
5. Lymfe: samenstelling en ontstaan .......................................................................................................... 45
6. Lymfevatenstelsel ................................................................................................................................... 46
7. Lymfoïd weefsel ...................................................................................................................................... 46
A. Primair Lymfoïd weefsel .................................................................................................................... 46
B. Secundair lymfoïd weefsel ................................................................................................................. 47
Hoofdstuk 4: Genetica .................................................................................................................................. 51
1. Het menselijke genoom .......................................................................................................................... 51
2. Fenotype – Genotype .............................................................................................................................. 51
3. Monogene kenmerken ............................................................................................................................ 52
Hoofdstuk 5: Het urinair stelsel .................................................................................................................... 53
1. Inleiding .................................................................................................................................................. 53
2. Anatomie ................................................................................................................................................ 54
A. Nieren ................................................................................................................................................ 54
B. Urinewegen ....................................................................................................................................... 55
C. Arteriële nierdoorbloeding ................................................................................................................ 57
D. Veneuze nierdoorbloeding ................................................................................................................ 58
E. De nier – microscopisch: het nefron .................................................................................................. 58
3. Fysiologie ................................................................................................................................................ 59
A. Glomerulaire filtratie ......................................................................................................................... 59
B. Tubulaire reabsorptie ........................................................................................................................ 60
C. Tubulaire secretie .............................................................................................................................. 61
D. Urinaire excretie ................................................................................................................................ 62
4. Hormonale regeling van de zout- en waterbalans.................................................................................. 63
A. Regeling van de urinaire wateruitscheiding (‘waterbalans’) ~ bloeddrukregeling ............................ 63
B. Regeling van de urinaire zoutuitscheiding (de ‘zoutbalans’) ............................................................. 64
Hoofdstuk 6: Het endocrien stelsel ............................................................................................................... 65
1. Inleiding .................................................................................................................................................. 65
2. Overzicht van de belangrijkste endocriene klieren ................................................................................. 67
A. De pancreas: insuline & glucagon ...................................................................................................... 67
B. De schildklier: schildklierhormoon & calcitonine .............................................................................. 68
C. De bijschildklieren: paraathormooon (ism vit. D) .............................................................................. 69
D. De bijnieren (gl. surrenales) ............................................................................................................... 71
E. De epifyse: melatonine ...................................................................................................................... 72
F. De hypothalamus: oxytocine, ADH, releasing hormones en inhibines .............................................. 73
G. De hypofyse: glandulotrope hormonen, porlactine & groeihormoon ............................................... 74
3. Organen met een secundaire endocriene functie ................................................................................... 77
4. Besluit ..................................................................................................................................................... 77
, Hoofdstuk 1: Het bloed
1. Inleiding
A. Functies
- Transport van opgeloste gassen (O2, CO2) gebonden aan rode bloedcellen (RBC),
voedingsstoffen, afvalstoffen en hormonen binnen het bloedvatenstelsel (= inwendig
transportnetwerk tussen alle plaatsen van het lichaam).
- Stabilisering van pH en ionensamenstelling van de intersCCële vloeistoffen (ECV) en het
hele lichaam onder andere dankzij buffers.
- Beperking van vloeistofverlies bij verwonding door bloedstolling (= hemostase met
behulp van enzymen, eiwiJen en bloedplaatjes).
- Verdediging tegen gifstoffen en ziektekiemen, met behulp van leukocyten (WBC) en
anCstoffen.
- Stabilisering van de lichaamstemperatuur.
B. Samenstelling van het bloed= vloeibaar bindweefsel
- Cellen: Rode bloedcellen (O2 transport), wiJe bloedcellen (afweer) en bloedplaatjes
(bloedstolling).
- Vezels: EiwiJen komen onder normale omstandigheden niet voor als vezels. Vezels spelen
wel een belangrijke rol in de bloedstolling.
- GrondsubstanBe: Vloeibare waterige matrix = bloedplasma.
àLymfe of intersCCeel vocht ontstaat door filtraCe van
bloedplasma (water en kleine opgeloste stoffen) door de
wand van haarvaten.
Vol bloed = 55% Plasma + 45% bloedcellen en celfragmenten.
Hematocriet = % rode bloedcellen (RBC) in vol bloed
C. Soorten bloedafnames
- Veneuze puncBe: Vanuit een oppervlakkige ader bv. vena mediana cubiC. Deze zijn
makkelijk te vinden, hebben een dunnere wand dan slagaders, en hebben een lagere
bloeddruk.
- Prik in de perifere capillairen: Vanuit perifere capillairen in de vingertop of hielprik bij
kindjes.
- Arteriële puncBe: Vanuit een slagader bv. Arteria radialis of arteria brachialis.
1
