L-filosofische grondslagen
Inhoud
0. Inleiding..........................................................................................................................................2
DEEL 1: de filosofische grondslagen van kennis en wetenschap........................................................5
1. Plato over a priori kennis................................................................................................................5
1.1. Inleiding....................................................................................................................................5
1.2. De Meno-paradox......................................................................................................................5
1.3. Wederherinnering en ideeën....................................................................................................7
1.4. Plato’s ‘twee – werelden’-visie..................................................................................................9
2. Aristoteles over kennis vanuit waarneming..................................................................................14
2.1. Inleiding: aristoteles (384-322 v CHRI)...................................................................................14
2.2. De weg van de kennis verwerving..........................................................................................14
2.3. Aristoteles’ wetenschapsleer..................................................................................................15
2.4. Categorieën en hylemorfisme................................................................................................21
2.5. De natuurwetenschap.............................................................................................................23
2.6. De domeinen van wetenschap...............................................................................................28
3. Rationalisme................................................................................................................................30
1.1. Inleiding: subject en wetenschap...........................................................................................30
1.2. Het rationalisme van René Descartes.....................................................................................31
1.3. Het ideaal van de mathesis universalis..................................................................................32
1.4. Op zoek naar een zeker fundament........................................................................................33
1.5. Het probleem van de brug......................................................................................................35
4. Empirisme.....................................................................................................................................39
2.1. Het Britse empirisme..............................................................................................................39
2.2. Francis Bacon (1561 – 1626)..................................................................................................39
2.3. John Locke (1632 – 1704).......................................................................................................41
2.4. David Hume (1711 – 1776).....................................................................................................43
5. Kritisch idealisme..........................................................................................................................49
..........................................................................................................................................................49
3.1. inleiding : Immanuel Kant (1724 – 1804)................................................................................49
3.2. De probleemstelling: synthetische a priori oordelen..............................................................49
3.3. De ‘copernicaanse revolutie’..................................................................................................52
3.4. De transcendentale esthetiek.................................................................................................53
3.5. De transcendentale analytiek.................................................................................................56
3.6. De transcendentale dialectiek................................................................................................60
6. De linguistic turn...........................................................................................................................62
4.1. Wittgenstein 1: Ideal Language philosphy..............................................................................62
6.2. Wittgenstein 2: Ordinary language philosophy......................................................................68
7. Wetenschapsfilosofie in de 20e eeuw............................................................................................72
7.1. Het logisch positivisme van de Wiener Kreis..........................................................................72
, 7.2. Het Kritische rationalisme van Karl Popper............................................................................75
7.3. Thomas Kuhn over wetenschappelijke vooruitgang...............................................................78
DEEL 2: Filosofische paradigma’s voor de geesteswetenschappen..................................................80
8. Inleidend hoofdstuk: het ontstaan van de geesteswetenschappen in de 19 e eeuw.....................80
8.1. Institutionele en filosofische aanknopingspunten..................................................................80
8.2. Een methode voor de geesteswetenschappen.......................................................................84
9. De hermeneutiek..........................................................................................................................89
9.1. Inleiding..................................................................................................................................89
9.2. Schleiermacher en het ontstaan van de algemene hermeneutiek.........................................89
9.3. Dilthey: hermeneutiek als methode voor de geesteswetenschappen....................................92
9.4. Gadamer: verstaan als ontologisch gebeuren........................................................................95
10. Kritische theorie..........................................................................................................................98
10.1. inleiding................................................................................................................................98
10.2. Gramsci over culturele hegemonie.......................................................................................99
10.3. De Frankfurter Schule.........................................................................................................101
11. Structuralisme en poststructuralisme......................................................................................107
11.1. Inleiding..............................................................................................................................107
11.2. De algemene taalkunde van Ferdinand de Saussure.........................................................107
11.3. Het Franse structuralisme...................................................................................................109
11.4. Michel Foucaults ‘archeologie van de menswetenschappen’.............................................109
11.5. Jacques Derrida en de deconstructie..................................................................................113
12. Feministische theorie...............................................................................................................117
12.1. Inleiding..............................................................................................................................117
12.2. Feministische theorie..........................................................................................................118
12.3. Simone de Beauvoir (1908 – 1986)....................................................................................118
12.4. Judith Butles (1956)............................................................................................................120
13. Postkoloniale theorie................................................................................................................123
13.1. Inleiding Postkoloniale theorie............................................................................................123
13.2. Edward Said (1935 – 2003).................................................................................................124
0. Inleiding
Komen vragen uit testen op het examen
De filosofische grondslagen van kennis en wetenschap
Wat is het begrip kennis?
Waarover hebben we het als we hierover spreken?
Verwijzen naar etymologie van dat woord de epistemologie
Komt van het woord episteme betekend kennis als wetenschap
Epistemologie = bestudeert de aard, reikwijdte en rechtvaardiging van kennis
Bestudeert kennis in al zijn aspecten
Hierover gaat 1e deel vh handboek
,Wat is kennis?
Wat is het wezen, wat is de essentie van datgene dat we kennis noemen
De standaarddefinitie: kennis als het hebben van ‘gerechtvaardigde, ware overtuiging’
Gaat terug op Plato
Drie componenten van belang:
1. Kennis veronderstelt overtuiging
De ware overtuiging moet je kunnen verantwoorden
Bijvoorbeeld: ik ben donald trump het is 2020 en ik zeg ik weet dat ik de
presidentsverkiezingen heb gewonnen. is dit een vorm van kennis NEEN
Want iets dat je zelf niet geloofd kan geen kennis zijn
Ik kan maar iets weten indien ik ervan overtuigd ben dat het het geval is
2. Kennis veronderstelt waarheid
Ik ben opnieuw trump en ben er echt van overtuigd dat ik de verkiezingen heb gewonnen
Kan ik dan zeggen dat ik WEET dat ik dat heb gewonnen van biden
NEEN want die heeft die verkiezingen niet gewonnen
Je kan alleen maar kennen wat waar is
Standaardtheorie van waarheid: waarheid als correspondentie (overeenstemming met feiten)
Opvatting is WAAR als je subjectieve overtuiging overeenstemt met een stand van zaken in
de werkelijkheid
3. Kennis veronderstelt rechtvaardiging
Maar is elke ware overtuiging die je hebt ook een object van kennis voor u?
Stel je bent trump en in 2024 zeg je ik WEET dat ik de verkiezingen nu ga winnen, als dat niet
zo is is er gesjoemeld
Op dat moment kan je zeggen dat was een ware overtuiging, want hij heeft gewonnen
MAAR trump had geen kennis dat hij die verkiezing ging winnen
Want kennis veronderstelt dat je WEET waarom iets waar is en dat je dat kan
verantwoorden
Ik kan maar iets weren als ik ook weet waarom het waar is
Tweede vraag: Wat zijn de bronnen van kennis? Hoe verwerven wij kennis? Hoe komt kennis tot
stand?
Vaak overgenomen van anderen veel van onze kennis is tweedehands kennis
Hoe weet je dat de aarde opwarmt? Doordat je wetenschappelijke kennis in acht
neemt
Maar hoe weten die anderen dat
Altijd twee belangrijke bronnen tegenover elkaar gesteld
- De waarneming als bron : a posteriori kennis
Kennis die we van nadien hebben verworven, die steunt op een 1e observatie
Bv: het regent
Belangrijkste kennisbron voor ‘empirische’ theorieën
o.a. Aristoteles, Britse empiristen, positivisten, vroege Wittgenstein
- Het verstand als bron : a priori kennis
Kennis die verworven is VOOR we zijn beginnen waarnemen
Bv: wiskundige kennis: som van driehoeken is gelijk aan 180°
Je weet dat omdat je de definitie van een driehoek kent en dit kan bewijzen
De waarneming kan dat soort kennis niet tegenspreken
, Kunnen ook een rol spelen in de rechtvaardiging van kennis
Wanneer kennis tot stand is gebracht op adequate kennisbronnen is het
verantwoord
Wetenschappelijke kennis?
Sinds de grote ontwikkelingen in de 17e eeuw waar een aantal van de disciplines van het
kennen zich hebben gemaakt tot ‘wetenschappen’
Hebben specifiek onderdeel van de kennis gedefinieerd
Filosofie gaat reflecteren over grondslagen wetenschappelijke kennis
Inhoud
0. Inleiding..........................................................................................................................................2
DEEL 1: de filosofische grondslagen van kennis en wetenschap........................................................5
1. Plato over a priori kennis................................................................................................................5
1.1. Inleiding....................................................................................................................................5
1.2. De Meno-paradox......................................................................................................................5
1.3. Wederherinnering en ideeën....................................................................................................7
1.4. Plato’s ‘twee – werelden’-visie..................................................................................................9
2. Aristoteles over kennis vanuit waarneming..................................................................................14
2.1. Inleiding: aristoteles (384-322 v CHRI)...................................................................................14
2.2. De weg van de kennis verwerving..........................................................................................14
2.3. Aristoteles’ wetenschapsleer..................................................................................................15
2.4. Categorieën en hylemorfisme................................................................................................21
2.5. De natuurwetenschap.............................................................................................................23
2.6. De domeinen van wetenschap...............................................................................................28
3. Rationalisme................................................................................................................................30
1.1. Inleiding: subject en wetenschap...........................................................................................30
1.2. Het rationalisme van René Descartes.....................................................................................31
1.3. Het ideaal van de mathesis universalis..................................................................................32
1.4. Op zoek naar een zeker fundament........................................................................................33
1.5. Het probleem van de brug......................................................................................................35
4. Empirisme.....................................................................................................................................39
2.1. Het Britse empirisme..............................................................................................................39
2.2. Francis Bacon (1561 – 1626)..................................................................................................39
2.3. John Locke (1632 – 1704).......................................................................................................41
2.4. David Hume (1711 – 1776).....................................................................................................43
5. Kritisch idealisme..........................................................................................................................49
..........................................................................................................................................................49
3.1. inleiding : Immanuel Kant (1724 – 1804)................................................................................49
3.2. De probleemstelling: synthetische a priori oordelen..............................................................49
3.3. De ‘copernicaanse revolutie’..................................................................................................52
3.4. De transcendentale esthetiek.................................................................................................53
3.5. De transcendentale analytiek.................................................................................................56
3.6. De transcendentale dialectiek................................................................................................60
6. De linguistic turn...........................................................................................................................62
4.1. Wittgenstein 1: Ideal Language philosphy..............................................................................62
6.2. Wittgenstein 2: Ordinary language philosophy......................................................................68
7. Wetenschapsfilosofie in de 20e eeuw............................................................................................72
7.1. Het logisch positivisme van de Wiener Kreis..........................................................................72
, 7.2. Het Kritische rationalisme van Karl Popper............................................................................75
7.3. Thomas Kuhn over wetenschappelijke vooruitgang...............................................................78
DEEL 2: Filosofische paradigma’s voor de geesteswetenschappen..................................................80
8. Inleidend hoofdstuk: het ontstaan van de geesteswetenschappen in de 19 e eeuw.....................80
8.1. Institutionele en filosofische aanknopingspunten..................................................................80
8.2. Een methode voor de geesteswetenschappen.......................................................................84
9. De hermeneutiek..........................................................................................................................89
9.1. Inleiding..................................................................................................................................89
9.2. Schleiermacher en het ontstaan van de algemene hermeneutiek.........................................89
9.3. Dilthey: hermeneutiek als methode voor de geesteswetenschappen....................................92
9.4. Gadamer: verstaan als ontologisch gebeuren........................................................................95
10. Kritische theorie..........................................................................................................................98
10.1. inleiding................................................................................................................................98
10.2. Gramsci over culturele hegemonie.......................................................................................99
10.3. De Frankfurter Schule.........................................................................................................101
11. Structuralisme en poststructuralisme......................................................................................107
11.1. Inleiding..............................................................................................................................107
11.2. De algemene taalkunde van Ferdinand de Saussure.........................................................107
11.3. Het Franse structuralisme...................................................................................................109
11.4. Michel Foucaults ‘archeologie van de menswetenschappen’.............................................109
11.5. Jacques Derrida en de deconstructie..................................................................................113
12. Feministische theorie...............................................................................................................117
12.1. Inleiding..............................................................................................................................117
12.2. Feministische theorie..........................................................................................................118
12.3. Simone de Beauvoir (1908 – 1986)....................................................................................118
12.4. Judith Butles (1956)............................................................................................................120
13. Postkoloniale theorie................................................................................................................123
13.1. Inleiding Postkoloniale theorie............................................................................................123
13.2. Edward Said (1935 – 2003).................................................................................................124
0. Inleiding
Komen vragen uit testen op het examen
De filosofische grondslagen van kennis en wetenschap
Wat is het begrip kennis?
Waarover hebben we het als we hierover spreken?
Verwijzen naar etymologie van dat woord de epistemologie
Komt van het woord episteme betekend kennis als wetenschap
Epistemologie = bestudeert de aard, reikwijdte en rechtvaardiging van kennis
Bestudeert kennis in al zijn aspecten
Hierover gaat 1e deel vh handboek
,Wat is kennis?
Wat is het wezen, wat is de essentie van datgene dat we kennis noemen
De standaarddefinitie: kennis als het hebben van ‘gerechtvaardigde, ware overtuiging’
Gaat terug op Plato
Drie componenten van belang:
1. Kennis veronderstelt overtuiging
De ware overtuiging moet je kunnen verantwoorden
Bijvoorbeeld: ik ben donald trump het is 2020 en ik zeg ik weet dat ik de
presidentsverkiezingen heb gewonnen. is dit een vorm van kennis NEEN
Want iets dat je zelf niet geloofd kan geen kennis zijn
Ik kan maar iets weten indien ik ervan overtuigd ben dat het het geval is
2. Kennis veronderstelt waarheid
Ik ben opnieuw trump en ben er echt van overtuigd dat ik de verkiezingen heb gewonnen
Kan ik dan zeggen dat ik WEET dat ik dat heb gewonnen van biden
NEEN want die heeft die verkiezingen niet gewonnen
Je kan alleen maar kennen wat waar is
Standaardtheorie van waarheid: waarheid als correspondentie (overeenstemming met feiten)
Opvatting is WAAR als je subjectieve overtuiging overeenstemt met een stand van zaken in
de werkelijkheid
3. Kennis veronderstelt rechtvaardiging
Maar is elke ware overtuiging die je hebt ook een object van kennis voor u?
Stel je bent trump en in 2024 zeg je ik WEET dat ik de verkiezingen nu ga winnen, als dat niet
zo is is er gesjoemeld
Op dat moment kan je zeggen dat was een ware overtuiging, want hij heeft gewonnen
MAAR trump had geen kennis dat hij die verkiezing ging winnen
Want kennis veronderstelt dat je WEET waarom iets waar is en dat je dat kan
verantwoorden
Ik kan maar iets weren als ik ook weet waarom het waar is
Tweede vraag: Wat zijn de bronnen van kennis? Hoe verwerven wij kennis? Hoe komt kennis tot
stand?
Vaak overgenomen van anderen veel van onze kennis is tweedehands kennis
Hoe weet je dat de aarde opwarmt? Doordat je wetenschappelijke kennis in acht
neemt
Maar hoe weten die anderen dat
Altijd twee belangrijke bronnen tegenover elkaar gesteld
- De waarneming als bron : a posteriori kennis
Kennis die we van nadien hebben verworven, die steunt op een 1e observatie
Bv: het regent
Belangrijkste kennisbron voor ‘empirische’ theorieën
o.a. Aristoteles, Britse empiristen, positivisten, vroege Wittgenstein
- Het verstand als bron : a priori kennis
Kennis die verworven is VOOR we zijn beginnen waarnemen
Bv: wiskundige kennis: som van driehoeken is gelijk aan 180°
Je weet dat omdat je de definitie van een driehoek kent en dit kan bewijzen
De waarneming kan dat soort kennis niet tegenspreken
, Kunnen ook een rol spelen in de rechtvaardiging van kennis
Wanneer kennis tot stand is gebracht op adequate kennisbronnen is het
verantwoord
Wetenschappelijke kennis?
Sinds de grote ontwikkelingen in de 17e eeuw waar een aantal van de disciplines van het
kennen zich hebben gemaakt tot ‘wetenschappen’
Hebben specifiek onderdeel van de kennis gedefinieerd
Filosofie gaat reflecteren over grondslagen wetenschappelijke kennis
