Lene Pollaris P0M05a Sociale Pyschologie, deel 1 ’25-‘26
Porf. Vera Hooghens, Griet Van Vaerenbergh
SAMENVATTING
sociale psychologie,
deel 1
P0M05b
Lene Pollaris
AJ ’25-‘26
1
,Lene Pollaris P0M05a Sociale Pyschologie, deel 1 ’25-‘26
sociale psychologie
0. inleiding
kern sociale psychologie = we hebben anderen nodig (om te kunnen overleven)
→ vb. suicide bridge in zuid-korea: OH heeft brug aantrekkelijker gemaakt om de mensen terug zin te
laten krijgen in het leven met foto’s en quotes om zelfdodingscijfer naar beneden halen ⇒ maar
cijfers stegen net???
⇒ hoezo? verschillende redenen zeker; iets waar je aandacht aan geeft dat gaat groeien
(aantrekkelijker maken = “die plek is beschikbaar om me ervan af te gooien” + de
complexiteit van wij als mens kan je niet zomaar ongedaan maken door een prentje en een
quote; gaat niet zomaar iets ongedaan maken)
→ vb. sociale deprivatie: houdt dit in dat wanneer we gn toegang hebben tot andere mensen, dat het iets doet met
ons ( ≠ in sociologie: dat je bepaalde middelen niet hebt (zoals werkloosheid) waardoor je jezelf niet alles kan
geven om in een bep levensstandaard te voorzien)
⇒ hebben ze kunnen aantonen in natuurlijke toestanden: verschil hersenmassa van
weeskindjes in een MRI! bij diegenen die wel in sociale connectie stonden waren er sterkere
PF-verbindingen, meer grijze stof… en bij de andere kindjes niet ⇒ toont sterk aan hoe wij
anderen nodig hebben (door evolutie)
→ MAAR sociale deprivatie-fenomeen: ↔ ^: we hebben ook sterk de neiging om mensen uit te weg te
gaan (= sociale paradox)
⇒ hoe dan ook bestaat er wederzijdse invloed
bepaalde mensen die je echt graag naast jou hebt, mogen in je persoonlijke ruimte komen; van zodra er anderen
inkomen dan voel je je daar niet goed bij en beïnvloeden ze jouw gedachten/gedrag
⇒ heeft te maken met de amygdala die instaat voor het reguleren van emoties (seint bv
wanneer er gevaar is → angst) en interpersoonlijke afstand; gaat reguleren welke een
objectief gezonde afstand is zodat anderen je niet negatief gaan beïnvloeden, wanneer ze bv
beschadigd wordt kan ze die afstand niet reguleren/aanvoelen welke afstand ze moeten
houden tgv anderen
wat is sociale psychologie?
de wetenschappelijke studie van de manier waarop gedachten, gevoelens en handelingen van mensen beïnvloed
worden door de feitelijke, voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid van mensen
⇒ sociale invloeden op individueel gedrag: gedrag van individuen met, voor of tegen elkaar
- gedachten, gevoelens, handelingen:
→ over vs cover: overt gedrag (gedragingen die ook anderen kunnen waarnemen) & covert gedrag
(gedragingen die handelende persoon zelf kan waarnemen, maar anderen niet zoals denkprocessen en
affectieve toestanden als gevoelens en stemmingen
→ ook non-verbaal gedrag
- alles wat we doen met ons lichaam + paraverbaal gedrag
- vooral van belang als het er niet is ( ⇒ emojis) & soms meer belang dat het verbale
- vb. paard kon rekensommen oplossen; oogkleppen op en ineens niet meer; paard kon dus gewoon heel goed
aanvoelen wat zijn baas wou aan zijn lichaamstaal (zoals als hij 3 keer klopt en baas wordt enthousiast dan
moet hij stoppen met kloppen en heeft hij het “opgelost”)
- 3 soorten invloed/aanwezigheid
→ fysiek/feitelijk: ze zijn hier en nu aanwezig en je voelt dat die een impact hebben op joy, vb. prof vraagt
om een papiertje te vouwen en te scheuren, vb. mensen staan argwanender tegenover mensen die rondlopen op het
vliegveld met een rugzak/dikke jas… na de aanslagen en we hielden er meer afstand van
→ voorgesteld: vb. gaan shoppen en kleding aandoen en nadenken, zou mijn lief dat mooi vinden? ouders oke dat
ik weer dit koop? …
→ impliciet/onrechtstreeks: “vervat in”, er staan geen personen bij, op een andere manier waar wel
mensen achter zitten maar onrechtstreeks, vb. door de plek waar iets gezet wordt, snoep staat niet voor niets aan
de kassa; ze willen dat je tijdens het wachten toch nog een snoepje kookt, vb. Ikea: pijltjes op de grond; niemand in
2
,Lene Pollaris P0M05a Sociale Pyschologie, deel 1 ’25-‘26
ikea zegt expliciet je moet zo lopen maar de pijltjes wel (om heel de winkel te zien) = “nudges”: transparante,
begrijpelijke, ongedwongen dingen die jouw gedrag gaan beïnvloeden (niet altijd negatief! vb. soms ook
nudge om de trap te nemen ipv de lift om gezondheid te bevorderen)
→ uitgangspunten van de sociale psychologie
- situationele gedragsdeterminanten = wijze waarop we gedrag verklaren (bekijken vanuit de situatie)
≠ goedkeuren van dat gedrag, enkel verklaringen geven voor slechte keuzes van mensen
adhv de situatie, enkel een denkkader
- experimenteel onderzoek
- dieronderzoek? met vraagteken want anders dan in de medische wereld (onethisch met mensen dus doen
ze met dieren), hier ook een boeiende kant, vb. als we zien dat kakkerlakken een bepaald gedrag stellen en we
zien dat ook bij mensen dan hebben we er een verklaring voor dat het dierlijk is en niet hoogpsychologisch ofzo
- kennisopbouw: experiment doen → kijken of H0 klopt → opnieuw experiment doen → … ⇒ geen
‘1 experiment en nu weten we het’
- beschrijven, uitleggen, begrijpen, voorspellen, verklaren, …
→ relatie tussen sociale psychologie en mensenkennis: wanneer wetenschappelijke studie en wanneer
intuïtie/ alledaagse kennis? vb. “soort zoekt soort” / “opposites attract” als argument bij verschillende liefjes
gebruiken ⇒ wat is het nu? de ene keer zeg je het ene, het andere de andere… ≠ wetenschappelijke studie
want hangt van de situatie af
⇒ onderscheiden obv:
1. altijd gebaseerd op wat je zelf ervaren hebt (iets wat je toevallig ervaren hebt wordt
voor jou voor iedereen de waarheid) ↔ systematisch; alle relevante info proberen te
verzamelen dmv steekproeven en experimenten enzo
2. volgens onze persoonlijke voorkeur ↔ zo objectief mogelijk, onafhankelijk van wie een
onderwerp onderzoekt moeten we hetzelfde kunnen waarnemen
3. loopt niet gecontroleerd ↔ controle (methoden)
⇒ MAAR wetenschap is ook heel veel twijfel! sommige volkse intuïtieve dingen kunnen waar
zijn en wetenschappelijk aangetoonde onwaar → manier v kennisverwerving en kritische reflectie
op de methodes
3
, Lene Pollaris P0M05a Sociale Pyschologie, deel 1 ’25-‘26
2. altruïstisch/prosociaal gedrag
altruïsme = prosociaal gedrag maar toch niet helemaal
→ intuïtieve definitie: gedrag met de bedoeling de situatie van anderen beter te maken MAAR kan dat wel of moet
dat wel? is het mogelijk om gedrag te stellen puur ten voordele van de ander? doen we dan niks altijd iets voor
onszelf toch (=voordeel voor onszelf)?
→ synoniem = onbaatzuchtigheid; sommigen strenger bij definitie altruïsme (volledig voor de ander, zonder
baat voor jezelf, met kosten voor jezelf) BIJVOORBEELD jij blijft in de brand bij het redden van iemand dan ben jij
de grootste altruïst
→ moeilijk te achterhalen of het bestaat of niet want voordelen kunnen heel klein en onzichtbaar zijn
of tegenovergestelde ; warm flow = uit oz blijkt dat als we iets doen voor iemand anders dat wij er
een positief affect van voelen; we voelen ons goed wanneer we iets kn doen voor iemand anders ⇒
"altruïsme bestaat niet”
vb. ken en het ticket voor U2’s concert: hij geeft het ticket aan een vriend maar hij heeft er zelf baat bij → blij
zijn voor de vriend/ later de favour returned willen hebben
→ kritiek: intentie is niet observeerbaar; je kan er enkel achter komen via zelfbeschrijving; wie zegt dat er geen
voordelen voor jezelf in zitten OF je weet de beloningen niet op voorhand, vb. je redt iemand uit een brand en die geeft
je later veel geld ofzo
⇒ DUS zijn gestopt met spreken over altruïsme want bestaat niet echt zuiver dus ⇒ prosociaal gedrag
= ook nog altijd gedrag waarbij je de situatie van de ander aangenamer maakt maar ongeacht of je daar zelf ook
voordeel bij hebt (er mogen dus voordelen zijn maar gaat over intentie)
methodologie van onderzoek over prosociaal gedrag
→ situationeel gedetermineerd: voorspellen dat je niet in eender welke situatie zal helpen want de ernst van de
situatie speelt mee
→ sociale normen: niet neergeschreven gedragsregels die we volgen → altruïstisch gedrag is iets dat
wenselijk is (goed doen voor anderen wordt beloond en niet helpen wordt ‘bestraft’) = sociale
wenselijkheid
⇒ maakt onderzoek doen naar hulpvaardig gedrag moeilijk want pp weten wat wenselijk is en proberen de good
subject role te spelen
⇒ DUS moeten onderzoek zo maken dat ze onbewust wel of niet altruïstisch gedrag vertonen (via een cover story)
waarom vertonen mensen prosociaal gedrag?
→ evolutionaire psychologie: hulpgedrag van mensen verklaren vanuit het feit dat het zin heeft voor
onze overleving ⇒ vanuit deze visie kan altruïsme niet bestaan want helpen → voordeel van
overleving
- verwantschapsselectie: In de eerste plaats zullen we vooral anderen helpen die genetisch aan ons verwant
zijn, “doordat ik mijn kinderen red zijn mijn genen veilig om zich verder te zetten”
- wederkerigheidsnorm: ik doe iets voor jou in de hoop dat jij dan ook iets voor mij zal doen (= ook zin voor
voorouders; in kleine groepen leven en in die groep overleven had het zin om jou in te zetten voor iemand
die niet genetisch verwant zijn want dan is de kans dat die iets voor jou doet en je verder overleeft)
- principe van gelijkheid en fysieke nabijheid: we helpen ook compleet onbekende die totaal niks met ons te
maken hebben; onbewust wordt je gestuurd uit de voorkeur aan mensen van “onze eigen soort” (=
huidskleur, taal, rel afkomst… gelijkheid) komt ook voor uit angst voor het onbekende + vanuit gegaan dat
mensen die familie zijn dicht bij elkaar wonen en daarom fysieke nabijheid
→ prosociaal gedrag als rationele keuze
- balans opmaken wanneer iemand hulp nodig heeft; hoeveel kost het me om te helpen en wat
brengt het me op? ⇒ geen zuiver altruïsme (want wanneer er niet genoeg voordelen zijn,
gaan we niet helpen)
- gebaseerd op instrumentele conditionering = als je bep gedrag stelt dat beloond wordt dan zal dat gedrag
versterkt worden (leren om het gedrag meer te gaan stellen) en andersom
4
Porf. Vera Hooghens, Griet Van Vaerenbergh
SAMENVATTING
sociale psychologie,
deel 1
P0M05b
Lene Pollaris
AJ ’25-‘26
1
,Lene Pollaris P0M05a Sociale Pyschologie, deel 1 ’25-‘26
sociale psychologie
0. inleiding
kern sociale psychologie = we hebben anderen nodig (om te kunnen overleven)
→ vb. suicide bridge in zuid-korea: OH heeft brug aantrekkelijker gemaakt om de mensen terug zin te
laten krijgen in het leven met foto’s en quotes om zelfdodingscijfer naar beneden halen ⇒ maar
cijfers stegen net???
⇒ hoezo? verschillende redenen zeker; iets waar je aandacht aan geeft dat gaat groeien
(aantrekkelijker maken = “die plek is beschikbaar om me ervan af te gooien” + de
complexiteit van wij als mens kan je niet zomaar ongedaan maken door een prentje en een
quote; gaat niet zomaar iets ongedaan maken)
→ vb. sociale deprivatie: houdt dit in dat wanneer we gn toegang hebben tot andere mensen, dat het iets doet met
ons ( ≠ in sociologie: dat je bepaalde middelen niet hebt (zoals werkloosheid) waardoor je jezelf niet alles kan
geven om in een bep levensstandaard te voorzien)
⇒ hebben ze kunnen aantonen in natuurlijke toestanden: verschil hersenmassa van
weeskindjes in een MRI! bij diegenen die wel in sociale connectie stonden waren er sterkere
PF-verbindingen, meer grijze stof… en bij de andere kindjes niet ⇒ toont sterk aan hoe wij
anderen nodig hebben (door evolutie)
→ MAAR sociale deprivatie-fenomeen: ↔ ^: we hebben ook sterk de neiging om mensen uit te weg te
gaan (= sociale paradox)
⇒ hoe dan ook bestaat er wederzijdse invloed
bepaalde mensen die je echt graag naast jou hebt, mogen in je persoonlijke ruimte komen; van zodra er anderen
inkomen dan voel je je daar niet goed bij en beïnvloeden ze jouw gedachten/gedrag
⇒ heeft te maken met de amygdala die instaat voor het reguleren van emoties (seint bv
wanneer er gevaar is → angst) en interpersoonlijke afstand; gaat reguleren welke een
objectief gezonde afstand is zodat anderen je niet negatief gaan beïnvloeden, wanneer ze bv
beschadigd wordt kan ze die afstand niet reguleren/aanvoelen welke afstand ze moeten
houden tgv anderen
wat is sociale psychologie?
de wetenschappelijke studie van de manier waarop gedachten, gevoelens en handelingen van mensen beïnvloed
worden door de feitelijke, voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid van mensen
⇒ sociale invloeden op individueel gedrag: gedrag van individuen met, voor of tegen elkaar
- gedachten, gevoelens, handelingen:
→ over vs cover: overt gedrag (gedragingen die ook anderen kunnen waarnemen) & covert gedrag
(gedragingen die handelende persoon zelf kan waarnemen, maar anderen niet zoals denkprocessen en
affectieve toestanden als gevoelens en stemmingen
→ ook non-verbaal gedrag
- alles wat we doen met ons lichaam + paraverbaal gedrag
- vooral van belang als het er niet is ( ⇒ emojis) & soms meer belang dat het verbale
- vb. paard kon rekensommen oplossen; oogkleppen op en ineens niet meer; paard kon dus gewoon heel goed
aanvoelen wat zijn baas wou aan zijn lichaamstaal (zoals als hij 3 keer klopt en baas wordt enthousiast dan
moet hij stoppen met kloppen en heeft hij het “opgelost”)
- 3 soorten invloed/aanwezigheid
→ fysiek/feitelijk: ze zijn hier en nu aanwezig en je voelt dat die een impact hebben op joy, vb. prof vraagt
om een papiertje te vouwen en te scheuren, vb. mensen staan argwanender tegenover mensen die rondlopen op het
vliegveld met een rugzak/dikke jas… na de aanslagen en we hielden er meer afstand van
→ voorgesteld: vb. gaan shoppen en kleding aandoen en nadenken, zou mijn lief dat mooi vinden? ouders oke dat
ik weer dit koop? …
→ impliciet/onrechtstreeks: “vervat in”, er staan geen personen bij, op een andere manier waar wel
mensen achter zitten maar onrechtstreeks, vb. door de plek waar iets gezet wordt, snoep staat niet voor niets aan
de kassa; ze willen dat je tijdens het wachten toch nog een snoepje kookt, vb. Ikea: pijltjes op de grond; niemand in
2
,Lene Pollaris P0M05a Sociale Pyschologie, deel 1 ’25-‘26
ikea zegt expliciet je moet zo lopen maar de pijltjes wel (om heel de winkel te zien) = “nudges”: transparante,
begrijpelijke, ongedwongen dingen die jouw gedrag gaan beïnvloeden (niet altijd negatief! vb. soms ook
nudge om de trap te nemen ipv de lift om gezondheid te bevorderen)
→ uitgangspunten van de sociale psychologie
- situationele gedragsdeterminanten = wijze waarop we gedrag verklaren (bekijken vanuit de situatie)
≠ goedkeuren van dat gedrag, enkel verklaringen geven voor slechte keuzes van mensen
adhv de situatie, enkel een denkkader
- experimenteel onderzoek
- dieronderzoek? met vraagteken want anders dan in de medische wereld (onethisch met mensen dus doen
ze met dieren), hier ook een boeiende kant, vb. als we zien dat kakkerlakken een bepaald gedrag stellen en we
zien dat ook bij mensen dan hebben we er een verklaring voor dat het dierlijk is en niet hoogpsychologisch ofzo
- kennisopbouw: experiment doen → kijken of H0 klopt → opnieuw experiment doen → … ⇒ geen
‘1 experiment en nu weten we het’
- beschrijven, uitleggen, begrijpen, voorspellen, verklaren, …
→ relatie tussen sociale psychologie en mensenkennis: wanneer wetenschappelijke studie en wanneer
intuïtie/ alledaagse kennis? vb. “soort zoekt soort” / “opposites attract” als argument bij verschillende liefjes
gebruiken ⇒ wat is het nu? de ene keer zeg je het ene, het andere de andere… ≠ wetenschappelijke studie
want hangt van de situatie af
⇒ onderscheiden obv:
1. altijd gebaseerd op wat je zelf ervaren hebt (iets wat je toevallig ervaren hebt wordt
voor jou voor iedereen de waarheid) ↔ systematisch; alle relevante info proberen te
verzamelen dmv steekproeven en experimenten enzo
2. volgens onze persoonlijke voorkeur ↔ zo objectief mogelijk, onafhankelijk van wie een
onderwerp onderzoekt moeten we hetzelfde kunnen waarnemen
3. loopt niet gecontroleerd ↔ controle (methoden)
⇒ MAAR wetenschap is ook heel veel twijfel! sommige volkse intuïtieve dingen kunnen waar
zijn en wetenschappelijk aangetoonde onwaar → manier v kennisverwerving en kritische reflectie
op de methodes
3
, Lene Pollaris P0M05a Sociale Pyschologie, deel 1 ’25-‘26
2. altruïstisch/prosociaal gedrag
altruïsme = prosociaal gedrag maar toch niet helemaal
→ intuïtieve definitie: gedrag met de bedoeling de situatie van anderen beter te maken MAAR kan dat wel of moet
dat wel? is het mogelijk om gedrag te stellen puur ten voordele van de ander? doen we dan niks altijd iets voor
onszelf toch (=voordeel voor onszelf)?
→ synoniem = onbaatzuchtigheid; sommigen strenger bij definitie altruïsme (volledig voor de ander, zonder
baat voor jezelf, met kosten voor jezelf) BIJVOORBEELD jij blijft in de brand bij het redden van iemand dan ben jij
de grootste altruïst
→ moeilijk te achterhalen of het bestaat of niet want voordelen kunnen heel klein en onzichtbaar zijn
of tegenovergestelde ; warm flow = uit oz blijkt dat als we iets doen voor iemand anders dat wij er
een positief affect van voelen; we voelen ons goed wanneer we iets kn doen voor iemand anders ⇒
"altruïsme bestaat niet”
vb. ken en het ticket voor U2’s concert: hij geeft het ticket aan een vriend maar hij heeft er zelf baat bij → blij
zijn voor de vriend/ later de favour returned willen hebben
→ kritiek: intentie is niet observeerbaar; je kan er enkel achter komen via zelfbeschrijving; wie zegt dat er geen
voordelen voor jezelf in zitten OF je weet de beloningen niet op voorhand, vb. je redt iemand uit een brand en die geeft
je later veel geld ofzo
⇒ DUS zijn gestopt met spreken over altruïsme want bestaat niet echt zuiver dus ⇒ prosociaal gedrag
= ook nog altijd gedrag waarbij je de situatie van de ander aangenamer maakt maar ongeacht of je daar zelf ook
voordeel bij hebt (er mogen dus voordelen zijn maar gaat over intentie)
methodologie van onderzoek over prosociaal gedrag
→ situationeel gedetermineerd: voorspellen dat je niet in eender welke situatie zal helpen want de ernst van de
situatie speelt mee
→ sociale normen: niet neergeschreven gedragsregels die we volgen → altruïstisch gedrag is iets dat
wenselijk is (goed doen voor anderen wordt beloond en niet helpen wordt ‘bestraft’) = sociale
wenselijkheid
⇒ maakt onderzoek doen naar hulpvaardig gedrag moeilijk want pp weten wat wenselijk is en proberen de good
subject role te spelen
⇒ DUS moeten onderzoek zo maken dat ze onbewust wel of niet altruïstisch gedrag vertonen (via een cover story)
waarom vertonen mensen prosociaal gedrag?
→ evolutionaire psychologie: hulpgedrag van mensen verklaren vanuit het feit dat het zin heeft voor
onze overleving ⇒ vanuit deze visie kan altruïsme niet bestaan want helpen → voordeel van
overleving
- verwantschapsselectie: In de eerste plaats zullen we vooral anderen helpen die genetisch aan ons verwant
zijn, “doordat ik mijn kinderen red zijn mijn genen veilig om zich verder te zetten”
- wederkerigheidsnorm: ik doe iets voor jou in de hoop dat jij dan ook iets voor mij zal doen (= ook zin voor
voorouders; in kleine groepen leven en in die groep overleven had het zin om jou in te zetten voor iemand
die niet genetisch verwant zijn want dan is de kans dat die iets voor jou doet en je verder overleeft)
- principe van gelijkheid en fysieke nabijheid: we helpen ook compleet onbekende die totaal niks met ons te
maken hebben; onbewust wordt je gestuurd uit de voorkeur aan mensen van “onze eigen soort” (=
huidskleur, taal, rel afkomst… gelijkheid) komt ook voor uit angst voor het onbekende + vanuit gegaan dat
mensen die familie zijn dicht bij elkaar wonen en daarom fysieke nabijheid
→ prosociaal gedrag als rationele keuze
- balans opmaken wanneer iemand hulp nodig heeft; hoeveel kost het me om te helpen en wat
brengt het me op? ⇒ geen zuiver altruïsme (want wanneer er niet genoeg voordelen zijn,
gaan we niet helpen)
- gebaseerd op instrumentele conditionering = als je bep gedrag stelt dat beloond wordt dan zal dat gedrag
versterkt worden (leren om het gedrag meer te gaan stellen) en andersom
4
