Onderwijs en Pedagogiek vanuit
Historisch Perspectief
LES 1
1. Oudheid/Ancien regime
Lyceum
Academie – Aristoteles
6 – 6 – (5) jaar – Comenius
2. Verlichting (1700-1800)
Ommekeer?
Maakbaarheid
Universeel onderwijs
3. 19e eeuw
Jaarklassensysteem (België 17% die ergens blijven zitten vanaf 3 buizen) => niet
in hoger onderwijs
Nationaal onderwijs
4. 20e eeuw
« Ecole pour la vie, par la vie »
Vaardigheden die ze later zullen gebruiken, praktisch/excursies/…
5. Het verhaal van België
3 breuklijnen
Katholiek vrijzinnig
Liberaal-socialistisch
Nederlands – Franstalig (taalkwestie)
Tekst Peter Seixas
2006: Canon van Nederland
1
, Historisch bewustzijn
Canon = 50 “vensters” die moeten gegeven worden in het onderwijs (bv Anne
Frank)
In 2020 Canon herzien: meer vrouwen, meer over kolonies, etc => ook bij ons in
2022 Canon van Vlaanderen (60 vensters)
4 vormen van historisch bewustzijn:
1. Traditioneel
Je weet wat er vertelt wordt, neemt het voor waar aan
2. Progressief
Je kijkt er kritischer naar
(bv weten wat er weerlegd is, welke cultuur errond ontstaan)
3. Kritisch
Bekijken van die verhalen als verhalen, impact ervan zien
4. Genetisch
7 topics van geschiedenis/historiografie
1. Kennis
Hoe weten wij dingen? Wie geloven wij? Rechtstreeks?
2. Betekenis
Is dat feit? Is het verhaal belangrijk?
3. Continuïteit / Verandering
Zijn dingen verandert/zelfde gebleven?
4. Vooruitgang / Verval
Is die verandering dan vooruitgang of verval?
5. Moraliteit
6. Agency
Wie/wat verandert geschiedenis?
7. Empathie
Kunnen wij die mensen in het verleden begrijpen? Hun acties begrijpen?
Kenn Beteke Continuït Vooruitg Moralit Agen Empat
is nis eit ang eit cy hy
Verander Verval
ing
Tradition
eel
Progressi
ef
Kritisch
Genetisc
2
, Historiografie
Geschiedenis
Studie van historische
bronnen
historische gebeurtenis Heden
=het verleden
Historisch
werk
h
Enkele belangrijke begrippen
Verleden = historische gebeurtenis
Bronnen = sporen (primair)
Uitgegeven bronnen (podcast, artikels)
Onuitgegeven (dagboek, klasgesprek, sintbrieven)
Materieel (kostuums)
Gesproken (liedjes, radio, opnames, interviews)
Visueel (foto’s, reclame)
Geschiedenis = wat we nu maken obv bronnen over historische gebeurtenis in
verleden
Historiografie = studie van geschiedenisschrijven
Werk = secundaire bronnen
Paradigma
= Stelsel van modellen en theorieën die een denkkader vormen waarbinnen de
werkelijkheid geanalyseerd en beschreven wordt
Zijn paradigma’s ideologisch?
Ideologie = een geheel van ideeën over de mens, menselijke relaties en de
inrichting van de maatschappij, dat leeft binnen een maatschappelijke groep,
met name een politieke partij, een denkstroming of een sociale klasse
Paradigma Ideologie
Wetenschappelijk Niet wetenschappelijk
Wetenschappelijke gemeenschap Bepaalde groep
(waken over regels van paradigma)
3
, A. Historisme
Dominant in de 19de eeuw
Leopold van Ranke; „Geschichte ist wie es eigentlich gewesen ist“
- Bronnen zijn spiegels van historische realiteit
- Grand narratives: grote ontstaansgeschiedenissen, veel politieke
geschiedenissen, met belangrijke mensen (vooral mannen)
Rombouts:
1. Geschiedenis helpt om essentie te vatten
2. Toont wat je moet doen
3. Vermijdt onderschatting
4. Brengt mensen dichter bij God
Historisme: geschiedenis = receptenboek
Postmodernisme stelt modernisme in vraag (jaren 60)
B. Postmodernisme
“Het postmodernisme is een invloedrijke filosofische stroming die opkwam in de
jaren zestig in de twintigste eeuw en de assumpties van het modernisme in vraag
stelt. Het postmodernisme meent dat wetenschap gekleurd is, en raakt aan
machtsverhoudingen en talige constructies.”
Vb. Wolters – Noordhoff: historiserende benadering: geschiedenis = discussie
C. Radicaal-revisionisme
Niets dan emancipatie?
De school en reproductie van sociale ongelijkheid
We weten veel over onderwijs, maar niet over klaslokaal zelf (wat gebeurt er
daar?)
D. NCHE - Nieuwe Culturele Geschiedenis van Opvoeding
en onderwijs
1. Kritiek op de vermeende objectiviteit van de geschiedschrijving
2. Meerdere perspectieven en interdisciplinariteit
3. The linguistic turn
4
Historisch Perspectief
LES 1
1. Oudheid/Ancien regime
Lyceum
Academie – Aristoteles
6 – 6 – (5) jaar – Comenius
2. Verlichting (1700-1800)
Ommekeer?
Maakbaarheid
Universeel onderwijs
3. 19e eeuw
Jaarklassensysteem (België 17% die ergens blijven zitten vanaf 3 buizen) => niet
in hoger onderwijs
Nationaal onderwijs
4. 20e eeuw
« Ecole pour la vie, par la vie »
Vaardigheden die ze later zullen gebruiken, praktisch/excursies/…
5. Het verhaal van België
3 breuklijnen
Katholiek vrijzinnig
Liberaal-socialistisch
Nederlands – Franstalig (taalkwestie)
Tekst Peter Seixas
2006: Canon van Nederland
1
, Historisch bewustzijn
Canon = 50 “vensters” die moeten gegeven worden in het onderwijs (bv Anne
Frank)
In 2020 Canon herzien: meer vrouwen, meer over kolonies, etc => ook bij ons in
2022 Canon van Vlaanderen (60 vensters)
4 vormen van historisch bewustzijn:
1. Traditioneel
Je weet wat er vertelt wordt, neemt het voor waar aan
2. Progressief
Je kijkt er kritischer naar
(bv weten wat er weerlegd is, welke cultuur errond ontstaan)
3. Kritisch
Bekijken van die verhalen als verhalen, impact ervan zien
4. Genetisch
7 topics van geschiedenis/historiografie
1. Kennis
Hoe weten wij dingen? Wie geloven wij? Rechtstreeks?
2. Betekenis
Is dat feit? Is het verhaal belangrijk?
3. Continuïteit / Verandering
Zijn dingen verandert/zelfde gebleven?
4. Vooruitgang / Verval
Is die verandering dan vooruitgang of verval?
5. Moraliteit
6. Agency
Wie/wat verandert geschiedenis?
7. Empathie
Kunnen wij die mensen in het verleden begrijpen? Hun acties begrijpen?
Kenn Beteke Continuït Vooruitg Moralit Agen Empat
is nis eit ang eit cy hy
Verander Verval
ing
Tradition
eel
Progressi
ef
Kritisch
Genetisc
2
, Historiografie
Geschiedenis
Studie van historische
bronnen
historische gebeurtenis Heden
=het verleden
Historisch
werk
h
Enkele belangrijke begrippen
Verleden = historische gebeurtenis
Bronnen = sporen (primair)
Uitgegeven bronnen (podcast, artikels)
Onuitgegeven (dagboek, klasgesprek, sintbrieven)
Materieel (kostuums)
Gesproken (liedjes, radio, opnames, interviews)
Visueel (foto’s, reclame)
Geschiedenis = wat we nu maken obv bronnen over historische gebeurtenis in
verleden
Historiografie = studie van geschiedenisschrijven
Werk = secundaire bronnen
Paradigma
= Stelsel van modellen en theorieën die een denkkader vormen waarbinnen de
werkelijkheid geanalyseerd en beschreven wordt
Zijn paradigma’s ideologisch?
Ideologie = een geheel van ideeën over de mens, menselijke relaties en de
inrichting van de maatschappij, dat leeft binnen een maatschappelijke groep,
met name een politieke partij, een denkstroming of een sociale klasse
Paradigma Ideologie
Wetenschappelijk Niet wetenschappelijk
Wetenschappelijke gemeenschap Bepaalde groep
(waken over regels van paradigma)
3
, A. Historisme
Dominant in de 19de eeuw
Leopold van Ranke; „Geschichte ist wie es eigentlich gewesen ist“
- Bronnen zijn spiegels van historische realiteit
- Grand narratives: grote ontstaansgeschiedenissen, veel politieke
geschiedenissen, met belangrijke mensen (vooral mannen)
Rombouts:
1. Geschiedenis helpt om essentie te vatten
2. Toont wat je moet doen
3. Vermijdt onderschatting
4. Brengt mensen dichter bij God
Historisme: geschiedenis = receptenboek
Postmodernisme stelt modernisme in vraag (jaren 60)
B. Postmodernisme
“Het postmodernisme is een invloedrijke filosofische stroming die opkwam in de
jaren zestig in de twintigste eeuw en de assumpties van het modernisme in vraag
stelt. Het postmodernisme meent dat wetenschap gekleurd is, en raakt aan
machtsverhoudingen en talige constructies.”
Vb. Wolters – Noordhoff: historiserende benadering: geschiedenis = discussie
C. Radicaal-revisionisme
Niets dan emancipatie?
De school en reproductie van sociale ongelijkheid
We weten veel over onderwijs, maar niet over klaslokaal zelf (wat gebeurt er
daar?)
D. NCHE - Nieuwe Culturele Geschiedenis van Opvoeding
en onderwijs
1. Kritiek op de vermeende objectiviteit van de geschiedschrijving
2. Meerdere perspectieven en interdisciplinariteit
3. The linguistic turn
4
