Thema 1; sociale cognities begrippen
Sociale psychologie Sociale psychologie is een studie die tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de
gedachten, gevoelens en gedragingen van individuen beïnvloed worden door de waargenomen,
ingebeelde of impliciete gedachten, gevoelens en gedragingen van anderen
Algemene psychologie Focust op het individu
Sociologie Focust op groepen & grotere sociale eenheden -> niet geïnteresseerd in het individu
Sociale cognitie Processen waarbij we informatie gaan verwerven, organiseren, interpreteren over mensen; anderen,
zichzelf
Sociale perceptie Processen waarbij we informatie gaan verwerven, organiseren, interpreteren over andere mensen
Zelfperceptie Processen waarbij we informatie gaan verwerven, organiseren, interpreteren over zichzelf
schema cognitieve structuur waarin eerder verworven kennis over een stimulus of concept is gerepresenteerd
Zelfschema Wat we denken over onszelf en wat we denken dat anderen over ons denken
3 elementen zelfschema Zelfobservatie, looking-glass self, sociale vergelijking
Zelfobservatie je kijkt naar jezelf, je reflecteert, je doet aan zelfreflectie -> je kijkt dus in jezelf
Looking-glass self hoe wij denken dat anderen ons zien en beoordelen -> vormt ons zelfbeeld
Sociale vergelijking Jezelf gaan vergelijken met anderen om zo een beter beeld van jezelf te krijgen
Prototype soort gemiddelde van een specifieke groep mensen, meest typishe van een groep
script Verloop van opeenvolgende acties
gestalt Geheel is groter dan de som van de delen
Top down of theory driven a-priori kennis gaat onze perceptie en interpretatie mee bepalen
processing
Bottom-up of data-driven Starten vanuit ruwe feiten en zo worden die uiteindelijk gekleurd door schema’s
processing
Attributies Verklaringen die we zoeken voor iemands gedrag
Need for cognition Nieuwe info gaan gebruiken om schema’s aan te passen -> verwerken en reflecteren graag
Need for certainty Nieuwe info gaan herinterpreteren zodat het binnen een bestaand schema past
Prescriptief Schema’s bieden een beeld van hoe iets kan en/of moet zijn
Laag bevooroordeelde Activeren negatief stereotyp maar gaan het bedrukken vanuit schuld of plichtsbesef
personen
Hoog bevooroordeelde Activeren negatief stereotyp en betrekken het bij beoordeling van personen = vooroordeel
personen
Primacy effect Informatie die wij als eerste over iemand krijgen beïnvloedt het globale oordeel meer dan later
verworven informatie
Recency effect Wat laatst komt, beïnvloedt meer het globale oordeel
Configureren Opbouwen van een product uit losse componenten
Configuratiemodel We vormen, over een persoon, een intern consistent beeld van die persoon als geheel
Impliciete Neiging om van iemand een compleet persoonlijkheidsprofiel uit te werken op basis van intuïtieve
persoonlijkheidstheorie veronderstellingen, waarvan we ons niet altijd bewust zijn en die we vaak niet kunnen uitleggen
Halo-effect Als je bij iemand een + eigenschap krijgt ga je er waarschijnlijk nog veel meer + eigenschappen aan
toe schrijven
Horn-effect Als je bij iemand een – eigenschap krijgt ga je er waarschijnlijk nog veel meer – eigenschappen aan toe
schrijven
Barnum-effect/ Forer-effect neiging van mensen om vage en algemeen geldende uitspraken over de eigen persoon (zichzelf) te
accepteren als rake, typerende omschrijving, zonder zicht te realiseren dat diezelfde omschrijving
voor bijna iedereen opgaat
Persoonsperceptie Uiterlijke kenmerken & gedragingen spelen een rol bij indruksvorming
Priming Als een schema recent gebruikt is, wordt het gemakkelijker geactiveerd
Agenda setting verwijst naar de mogelijkheid van de media om te beïnvloeden hoe sterk een thema aandacht krijgt en
opvalt binnen de publieke agenda
Cognitieve dissonantie Tegengestelde cognities/attributies/gedragingen wekken psychologische spanning op die men wil
reduceren
Spanningsreductie door Aanpassen gedrag, aanpassen cognities, accepteren
Stockholm syndroom het psychologisch verschijnsel dat soms optreedt tijdens een gijzeling -> gegijzelde krijgt sympathie
voor de gijzelnemer
Endownment effect Voor een bezitter van een object verhoogt de waarde alleen al omdat hij er de bezitter van is
Verliesaversie (framing) Informatie op verschillende manieren presenteren leidt tot verschilllende gevoelens
Negativiteitseffect Negatieve elementen wegen zwaarder door en worden sneller opgemerkt
, Thema1; sociale cognitie experimenten/onderzoeken
Onderzoek (niet in pwp) onderzoek (wel in pwp)
Onderzoek 1:
Proefpersonen gevraagd om impressie te geven van een persoon op basis van een aantal trekken
Controleconditie:
• Persoon krijgt naam
Experimentele conditie:
• Persoon werd skinhead genoemd
Proefpersonen moeten persoon beoordelen op aantal dimensies & terwij luisteren naar informatie over Indonesië (nadien toets
hiervan)
Experimentele conditie -> vragen beter beantwoorden omdat info over persoon binnen een schema “skinhead” kon worden geplaatst
-> groter deel van cognitieve vermogen bleef over voor dingen rond Indonesië
Onderzoek 2:
Subliminale proefpersonen krijgen woorden te zien die of vriendelijkheid of verlegenheid beschreven
• Proefpersonen gaan deze kenmerken extremer beschrijven als gevraagd werd om karakter te beoordelen
Onderzoek 3:
Proefpersonen moeten saaie taak uitvoeren
• Groep 1 = bij elke oefening van afro amerikaan
• Groep 2 = bij elke oefening van Kaukasisch gezicht
Na 130 oefeningen werd gezegd dat ze opnieuw moesten beginnen
• Groep 1 was agressiever dan groep 2
Onderzoek 4:
Groep 1 = hij is intelligent, ijverig, impulsief, kritisch, koppig en jaloers
Groep 2 = hij is jaloers, koppig,kritisch, impulsief, ijverig en intelligent
• Groep 1 gaat persoon veel positiever beschrijven dan groep 2
• Positief -> negatief = positieve indruk
• Negatief -> positief = negatieve indruk
Onderzoek 5:
groep 1 = lijst kenmerken met ergens woord warm in
groep 2 = lijst kenmerken met ergens woord koud in
• Groep 1; persoon is MEER genereus, altruïstisch, gelukkig dan dat groep 2
hem zag
• Er is dus andere beeldvorming bij identieke lijsten
Suggereert dat warm en koud centrale kenmerken zijn in onze persoonsperceptie
Onderzoek 6:
Volgende vragen werden gesteld aan proefpersonen “was Gandhi ouder of jonger dan 144 toen hij stierf” en “hoe oud was Ghandi
toen hij stierf?”
• De 144 beïnvloedt de leeftijd die gezegd wordt op de tweede vraag (vaak ouder)
• D. Kahneman noemt dit een kwestie van suggestie
Onderzoek 7 (Dollarexperimenten):
Studenten moesten uitspraken doen die niet overeenstemden met hun werkelijke mening
(liegen)
• Groep A kregen de studenten 1 dollar om iets te zeggen waar ze het niet mee eens
waren
• Groep B kregen de studenten 20 dollar om iets te zeggen waar ze het niet mee eens
waren
Resultaten:
• In vergelijking met controlegroep;
o Groep A vond het minder erg dan groep B
• Groep B vond experiment nog steeds niet leuk -> voelden dissonantie niet -> kregen 20 dollar
o Geld was voldoende om gedrag te veranderen
o Gedrag = verklaarbaar door externe beloning (geld)
• Groep A voelde de dissonantie wel -> gingen cognities aanpassen
Hoe minder het gedrag te rechtvaardigen is door externe factoren, hoe meer men dit zal rechtvaardigen door interne factoren ->
verandering in attitude of overtuiging
Onderzoek 8; Experiment Festinger
Je krijgt 10,5,1 of een halve dollar voor het schrijven van een opstel
• Verplicht oom tegengesteld standpunt in te nemen over hardhandig politieoptreden op campus
Hoe minder student betaald werd, hoe meer hij van mening veranderde
Sociale psychologie Sociale psychologie is een studie die tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de
gedachten, gevoelens en gedragingen van individuen beïnvloed worden door de waargenomen,
ingebeelde of impliciete gedachten, gevoelens en gedragingen van anderen
Algemene psychologie Focust op het individu
Sociologie Focust op groepen & grotere sociale eenheden -> niet geïnteresseerd in het individu
Sociale cognitie Processen waarbij we informatie gaan verwerven, organiseren, interpreteren over mensen; anderen,
zichzelf
Sociale perceptie Processen waarbij we informatie gaan verwerven, organiseren, interpreteren over andere mensen
Zelfperceptie Processen waarbij we informatie gaan verwerven, organiseren, interpreteren over zichzelf
schema cognitieve structuur waarin eerder verworven kennis over een stimulus of concept is gerepresenteerd
Zelfschema Wat we denken over onszelf en wat we denken dat anderen over ons denken
3 elementen zelfschema Zelfobservatie, looking-glass self, sociale vergelijking
Zelfobservatie je kijkt naar jezelf, je reflecteert, je doet aan zelfreflectie -> je kijkt dus in jezelf
Looking-glass self hoe wij denken dat anderen ons zien en beoordelen -> vormt ons zelfbeeld
Sociale vergelijking Jezelf gaan vergelijken met anderen om zo een beter beeld van jezelf te krijgen
Prototype soort gemiddelde van een specifieke groep mensen, meest typishe van een groep
script Verloop van opeenvolgende acties
gestalt Geheel is groter dan de som van de delen
Top down of theory driven a-priori kennis gaat onze perceptie en interpretatie mee bepalen
processing
Bottom-up of data-driven Starten vanuit ruwe feiten en zo worden die uiteindelijk gekleurd door schema’s
processing
Attributies Verklaringen die we zoeken voor iemands gedrag
Need for cognition Nieuwe info gaan gebruiken om schema’s aan te passen -> verwerken en reflecteren graag
Need for certainty Nieuwe info gaan herinterpreteren zodat het binnen een bestaand schema past
Prescriptief Schema’s bieden een beeld van hoe iets kan en/of moet zijn
Laag bevooroordeelde Activeren negatief stereotyp maar gaan het bedrukken vanuit schuld of plichtsbesef
personen
Hoog bevooroordeelde Activeren negatief stereotyp en betrekken het bij beoordeling van personen = vooroordeel
personen
Primacy effect Informatie die wij als eerste over iemand krijgen beïnvloedt het globale oordeel meer dan later
verworven informatie
Recency effect Wat laatst komt, beïnvloedt meer het globale oordeel
Configureren Opbouwen van een product uit losse componenten
Configuratiemodel We vormen, over een persoon, een intern consistent beeld van die persoon als geheel
Impliciete Neiging om van iemand een compleet persoonlijkheidsprofiel uit te werken op basis van intuïtieve
persoonlijkheidstheorie veronderstellingen, waarvan we ons niet altijd bewust zijn en die we vaak niet kunnen uitleggen
Halo-effect Als je bij iemand een + eigenschap krijgt ga je er waarschijnlijk nog veel meer + eigenschappen aan
toe schrijven
Horn-effect Als je bij iemand een – eigenschap krijgt ga je er waarschijnlijk nog veel meer – eigenschappen aan toe
schrijven
Barnum-effect/ Forer-effect neiging van mensen om vage en algemeen geldende uitspraken over de eigen persoon (zichzelf) te
accepteren als rake, typerende omschrijving, zonder zicht te realiseren dat diezelfde omschrijving
voor bijna iedereen opgaat
Persoonsperceptie Uiterlijke kenmerken & gedragingen spelen een rol bij indruksvorming
Priming Als een schema recent gebruikt is, wordt het gemakkelijker geactiveerd
Agenda setting verwijst naar de mogelijkheid van de media om te beïnvloeden hoe sterk een thema aandacht krijgt en
opvalt binnen de publieke agenda
Cognitieve dissonantie Tegengestelde cognities/attributies/gedragingen wekken psychologische spanning op die men wil
reduceren
Spanningsreductie door Aanpassen gedrag, aanpassen cognities, accepteren
Stockholm syndroom het psychologisch verschijnsel dat soms optreedt tijdens een gijzeling -> gegijzelde krijgt sympathie
voor de gijzelnemer
Endownment effect Voor een bezitter van een object verhoogt de waarde alleen al omdat hij er de bezitter van is
Verliesaversie (framing) Informatie op verschillende manieren presenteren leidt tot verschilllende gevoelens
Negativiteitseffect Negatieve elementen wegen zwaarder door en worden sneller opgemerkt
, Thema1; sociale cognitie experimenten/onderzoeken
Onderzoek (niet in pwp) onderzoek (wel in pwp)
Onderzoek 1:
Proefpersonen gevraagd om impressie te geven van een persoon op basis van een aantal trekken
Controleconditie:
• Persoon krijgt naam
Experimentele conditie:
• Persoon werd skinhead genoemd
Proefpersonen moeten persoon beoordelen op aantal dimensies & terwij luisteren naar informatie over Indonesië (nadien toets
hiervan)
Experimentele conditie -> vragen beter beantwoorden omdat info over persoon binnen een schema “skinhead” kon worden geplaatst
-> groter deel van cognitieve vermogen bleef over voor dingen rond Indonesië
Onderzoek 2:
Subliminale proefpersonen krijgen woorden te zien die of vriendelijkheid of verlegenheid beschreven
• Proefpersonen gaan deze kenmerken extremer beschrijven als gevraagd werd om karakter te beoordelen
Onderzoek 3:
Proefpersonen moeten saaie taak uitvoeren
• Groep 1 = bij elke oefening van afro amerikaan
• Groep 2 = bij elke oefening van Kaukasisch gezicht
Na 130 oefeningen werd gezegd dat ze opnieuw moesten beginnen
• Groep 1 was agressiever dan groep 2
Onderzoek 4:
Groep 1 = hij is intelligent, ijverig, impulsief, kritisch, koppig en jaloers
Groep 2 = hij is jaloers, koppig,kritisch, impulsief, ijverig en intelligent
• Groep 1 gaat persoon veel positiever beschrijven dan groep 2
• Positief -> negatief = positieve indruk
• Negatief -> positief = negatieve indruk
Onderzoek 5:
groep 1 = lijst kenmerken met ergens woord warm in
groep 2 = lijst kenmerken met ergens woord koud in
• Groep 1; persoon is MEER genereus, altruïstisch, gelukkig dan dat groep 2
hem zag
• Er is dus andere beeldvorming bij identieke lijsten
Suggereert dat warm en koud centrale kenmerken zijn in onze persoonsperceptie
Onderzoek 6:
Volgende vragen werden gesteld aan proefpersonen “was Gandhi ouder of jonger dan 144 toen hij stierf” en “hoe oud was Ghandi
toen hij stierf?”
• De 144 beïnvloedt de leeftijd die gezegd wordt op de tweede vraag (vaak ouder)
• D. Kahneman noemt dit een kwestie van suggestie
Onderzoek 7 (Dollarexperimenten):
Studenten moesten uitspraken doen die niet overeenstemden met hun werkelijke mening
(liegen)
• Groep A kregen de studenten 1 dollar om iets te zeggen waar ze het niet mee eens
waren
• Groep B kregen de studenten 20 dollar om iets te zeggen waar ze het niet mee eens
waren
Resultaten:
• In vergelijking met controlegroep;
o Groep A vond het minder erg dan groep B
• Groep B vond experiment nog steeds niet leuk -> voelden dissonantie niet -> kregen 20 dollar
o Geld was voldoende om gedrag te veranderen
o Gedrag = verklaarbaar door externe beloning (geld)
• Groep A voelde de dissonantie wel -> gingen cognities aanpassen
Hoe minder het gedrag te rechtvaardigen is door externe factoren, hoe meer men dit zal rechtvaardigen door interne factoren ->
verandering in attitude of overtuiging
Onderzoek 8; Experiment Festinger
Je krijgt 10,5,1 of een halve dollar voor het schrijven van een opstel
• Verplicht oom tegengesteld standpunt in te nemen over hardhandig politieoptreden op campus
Hoe minder student betaald werd, hoe meer hij van mening veranderde
