Samenvatting - Psychodynamische therapie

Psychodynamische therapie
Psychodynamische psychotherapie
Waarom psychodynamische therapie?
Wat is psychodynamische therapie?
- Verschil
o Psychoanalyse
 Minder evidence-based, geen protocollen
 Intensiever: soms dagelijks
 Liggend
o Psychodynamische therapie
 Meer evidence-based, niet protocollair
 Psychoanalytische theorieën als basis, basis-ideeën waarop je kan
terugvallen
- Situering




- Basisingrediënten
o Het kader
 Frequentie en duur
 Aanpak van de therapeut (graad van directiviteit)
o De relatie
 Overdracht: projectie van cliënt op de therapeut
 Tegenoverdracht: reactie van de therapeut op de projectie
 Herhaling van het verleden in het heden
o Analyse van intrapsychische
conflichten/weerstanden/afweermechanismen
 Weerstand: in de relatie
 Afweermechanismen: kan je omschrijven/abstract
 Hebben een functie
 Voorbeelden: intellectualisering, rationalisering, humor, …
o Het onbewuste/vreemde
 Betekenis van het symptoom
 Verschil manifest en latente inhoud
 Ambivalentie: zo kom je tot de betekenis van de symptomen
Waarom psychotherapie?
- Effectiviteit
o 80% reageert niet op therapie

, o Oplossing
 Stepped care
 Als kort dan kort, als groep kan dan groep
 Langdurige individuele psychotherapie behouden voor
complexe problematieken
- Werkzaamheid
o Ingrediënten
 Percentage werkzaamheid in psychotherapie patiënten als functie
van therapeutische factoren

Diagnostiek: ik-sterkte,
sociale steun
Empathie,
warmte,
Common
aanmoedigen
Factors
om risico te Patiëntvariabele
30% Extratherapeu
nemen, … n, ik-sterkte,
tic Change sociale steun,
40% toevallige
factoren
Factoren die Techniques
uniek zijn voor 15% Expectancy
specifieke
(placebo)
therapiemethod
15%
en

 Dodo-bird effect: alle psychotherapievormen bezitten dezelfde
effectiviteit
o Problemen
 Geen geld om iedereen naar psychotherapie te verwijzen
 Ook al werkt psychotherapie beter dan antidepressiva bij
depressie
 Eg. ontwikkelingslanden
 Belangrijke subgroep heeft geen baat bij psychotherapie
 Onderzoek nodig naar (de massa) non-responders
 Onderzoek nodig naar hoe we psychotherapie effectiever
kunnen maken
 Verschillende therapievormen hebben ongeveer hetzelfde effect
 Hoe werkt psychotherapie dan ondanks de verschillen in
stromingen?
o Helpende factoren
 Wat werkt voor wie?
 Matching patiënt/type therapie
 Frequentie van sessies
 Beter 2x dan 1x per week
 Belang van therapeutenfactoren
 Overtuigingskracht
 Verbale flexibiliteit
 Interpersoonlijke vaardigheden: empathische vaardigheden,
tegenoverdracht reguleren, interpersoonlijke skills,
opzettelijke oefening
- Waarom?
o Verschillende therapiestromingen bewezen gelijkaardige effectiviteit en
kunnen elkaar aanvullen (complementair zijn)
 Psychodynamische therapie is er 1 van
 Geeft extra keuzemogelijkheid voor therapeut in spe
o Belang diagnostiek in indicatiestelling en keuze behandeling (kort/lang)

, o Belang (tegen)overdracht of wat er gebeurt in de relatie tussen therapeut
en patiënt
 Belang van interpersoonlijke vaardigheden
 Des te belangrijk bij langdurige therapieën, zeer nodig bij o.a.
complex trauma, persoonlijkheidsproblematieken
o Belang van eigen leertherapieproces en supervisie in deze stroming
 Eigen leerproces mogelijks cruciaal in verbeteren van
interpersoonlijke vaardigheden en de effectiviteit van
psychotherapie
Hoe werkt psychodynamische therapie?
- Bewijs: moderate, even goed als anderen
- Verdediging en verduidelijking van moderne psychoanalytische therapie
o Psychoanalyse: niet iets voorbij, obscuurs of irrelevant, maar iets dat
bijdraagt aan het begrip van psychisch lijden en verandering
o De kracht ligt in het blootleggen van onbewuste patronen, conflicten,
defensies en hun impact, en in het ontwikkelen van keuzevrijheid en meer
aanwezige manieren van zijn
o Voor therapeuten: transparantie, eenvoud, zelfonderzoek, vermijden van
onnodig technisch taalgebruik helpt om psychoanalyse toegankelijker te
maken
Een voorbeeld van PDT
- Psychodynamische behandeling van somatische symptoomstoornis
o Somatische symptoomstoornis in de praktijk
 Casus DORA: patiënte van S. Freud in 1905
 Afonie naast depressie/suïcidaliteit
 Casus Anna O.: patiënte van Breuer in 1880
 Verlamming van de benen, visus- en spraakstoornissen,
zenuwpijnen
o Verminderde eetlust, hoofdpijnen, aanvallen van
opgewondenheid, vreemde gezichtsstoornissen,
scheelheid en zelfs gedeeltelijke verlammingen
(conversieverschijnselen)
o Vanaf 1881: langdurige aanvallen van slaperigheid en
snelle stemmingswisselingen, hallucineerde over zwarte
slangen, schedels en skeletten, in toenemende mate
last van haar spraak
o Evolutie
 Vroeger: Freud
 Hermeneutisch onderzoek: in het verhaal van een individuele
patiënt en vergelijkend tussen patiënten
 Hysterie (Anna O., Dora)
 Beschreef onbewuste verdedigingsmechanismen
 De kuur of ‘catharsis’ van Breuer en Freud
o Blootleggen van verdrongen emoties
o Fysieke symptomen namen af
 Nu: Abbass
 Systematisch onderzoek van 1 op 1 sessies
o Analyse interventies
o Methode: Intensive Short-Term Dynamic Psychotherapy
(ISTDP)
 Somatic symptom disorders, o.a. conversie
o Vroeger: hysterie
o Nu: neurologische somatische symptoomstoornis

,  Experiëntiele exposure via doorbreken van defensie tegen
gevoelens van schuld en kwaadheid/woede/agressie
o Dmv wat de patiënt in de relatie met de therapeut
brengt/niet brangt en ahv zeer intensieve monitoring
van signalen van somatische angst
o Heel intense sessies: dichte relatie met patiënt
o Aanpak
 Multidisciplinair: ergotherapie, kinesitherapie, relaxatietherapie,
psychomotorische therapie, psychotherapie
 Een hulpvraag creëren
 Het onbewuste beginnend blootleggen
 Eerst inzicht in arousal/lichamelijke en mentale spanning
 Meer bewustwording van mentale associaties met arousal
 Dan pas koppeling arousal aan bewuste mentale
inhouden/betekenis
 Belang van onbewuste factoren in symptomatologie, gedrag,
psychodynamiek
Conclusie
- Verschillende therapiestromingen bewezen gelijkaardige effectiviteit/ kunnen
elkaar aanvullen (complementair zijn), psychodynamische therapie is er 1 van
 keuze voor de therapeut in spe
- Belang hanteren (tegen)overdracht of wat er gebeurt in de relatie tussen de
therapeut en de patiënt  aandacht voor interpersoonlijke vaardigheden, dit
is vooral belangrijk bij complexere problematieken (complex trauma,
persoonlijkheidsproblematiek), helpt de draagkracht van de therapeut
versterken in ‘het kunnen verdagen’ van ‘moeilijkere’ patiënten die eerder
langduriger behandeld worden
- Gedrag wordt niet enkel geleid door bewuste factoren  belang van
onbewuste factoren o.a. innerlijke conflicten (verdrongen trauma, botsen van
wensen en dromen met de realiteit)
- De student als sciëntist-practitioner
o Belang van indicatiestelling: wat werkt voor wie o.b.v structureel
diagnostische inschatting
o Hypothese o.b.v. indicatiestelling, hypothesetoetsing in de behandeling
o Voortdurend kunnen bijsturen: duidelijk kader is onontbeerlijk maar ook
de flexibiliteit van de therapeut daarbinnen (voortdurende monitoring
o.b.v. (tegen)overdracht, wat er in de relatie gebeurt)
o Evidence-based denken i.f.v. ‘stepped care’-approach: kort als het kan,
groepstherapie waar mogelijk, intensieve langdurige therapie voor de
meer ernstige problematieken
Basisassumpties van de psychodynamische therapie
Het psychoanalytische van het psychoanalytisch referentiekader
- Veronderstellingen
o Freud was een neuroloog
 Psychoanalyse op het grensvlak van psychologie en biologie
 Gedrag = resultante van biologisch (genetische disposities) en
psychologische (meer relationele) factoren
 Nature en nurture beïnvloeden elkaar wederzijds
o De psychoanalyse gaat uit van onbewuste processen
 Beïnvloeden op actieve wijze het manifeste gedrag
 Bewust is te bedreigend of nooit tot het bewustzijn
doorgedrongen