1
,INHOUDSOPGAVE
1. Het maatschappelijk werk.................................................................................. 7
1.1. Sociaal werk in de breedte...........................................................................7
1.1.1. De sociaal werkboom............................................................................. 7
1.1.2. Interdisciplinair werken..........................................................................7
1.1.3. Definitie sociaal werk............................................................................. 7
1.2. MW in de breedte......................................................................................... 8
1.2.1. Mary Richmond...................................................................................... 8
1.2.2. Wat doet een mw’er dan?......................................................................8
1.2.2.1. Positionering van MW.......................................................................8
1.2.2.2. Kenmerken van MW.........................................................................9
1.2.2.3. Taken van een MW’er......................................................................9
1.2.2.4. Rollen van een MW’er....................................................................11
1.2.2.5. De bril............................................................................................ 11
1.2.2.6. De doelgroep van MW....................................................................12
1.2.3. Theorie van de maatschappelijke kwetsbaarheid – Van Vettenburg
(1989)............................................................................................................ 12
1.2.3.1. Vranken, Driessens & Geldof tonen 6 grote benaderingen van
armoede en sociale uitsluiting....................................................................13
2. De armoedeproblematiek................................................................................. 15
2.1. Definiëring van armoede............................................................................15
2.2. De verschillende dimensies van armoede (Vranken et al., 1992)..............15
2.2.1. Dimensie 1: hoogte.............................................................................. 15
2.2.1.1. Armoede meten............................................................................. 15
2.2.1.2. Kinderarmoede.............................................................................. 18
2.2.1.2.1. Kinderarmoedefonds................................................................18
2.2.1.2.2. Kansarmoede index kind en gezin...........................................19
2.2.2. Dimensie 2: breedte............................................................................. 20
2.2.2.1. Multidimensionaal..........................................................................21
2
, 2.2.2.2. Spinnenweb................................................................................... 21
2.2.3. Dimensie 3: Diepte.............................................................................. 21
2.2.4. Dimensie 4: tijd................................................................................... 22
3. Armoede in de breedte..................................................................................... 23
3.1. Bind-kracht in armoede.............................................................................. 23
3.1.1. Inleiding............................................................................................... 23
3.1.2. Een krachtgerichte psychologische kijk op personen die in armoede
leven (Van Regenmortel)............................................................................... 24
3.1.2.1. Evoluties in het armoededebat en binnen de psychologie.............24
3.1.2.2. Empowerment als ethisch kader voor armoedebestrijding............25
3.1.2.3. De gemeenschappelijke kenmerken van MIA.................................26
Kenmerk 1: Multicomplexe problematiek.................................................26
Kenmerk 2: Gevoelens van machteloosheid............................................26
Kenmerk 3: Gevoelens van wantrouwen..................................................27
Kenmerk 4: Gestoorde communicatie......................................................27
Kenmerk 5: Verbintenisproblematiek.......................................................27
3.1.2.4. Conclusie........................................................................................ 28
3.1.3. Sociologische kijk (Driessens)..............................................................29
3.1.3.1. Inleiding......................................................................................... 29
3.1.3.2. Macro: uitsluiting in het publieke leven.........................................29
A. Geen aansluiting vinden op school......................................................29
B. Kapot gewerkt in de werkloosheid.......................................................29
C. Een zwijgzame huurder.......................................................................30
D. De grote afwezige in het verenigingsleven.........................................30
3.1.3.3. Micro: het gezin als schuilplaats....................................................30
3.1.3.4. Micro: het gezin als schuilplaats....................................................31
A. Sterke loyaliteit tegenover familieleden..............................................31
B. Intensieve ruilrelaties in de buurt........................................................31
C. Een kleine vriendenkring van lotgenoten............................................31
3
, 3.1.3.5. Hoe kan hulpverlening deklassering ombuigen tot proces van
integratie.................................................................................................... 32
A. Doorbreken van uitsluiting op het publieke forum...............................32
B. Ingrijpen op het microniveau van het gezin.........................................32
C. Werken aan netwerken........................................................................33
3.2. De theorie van de schaarste (Mullainthan & Shafir, 2013).........................33
3.2.1. Inleiding............................................................................................... 33
3.2.2. Focusdividend...................................................................................... 33
3.2.3. Tunnelvisie........................................................................................... 34
3.2.3.1. Het proces van veronachtzaming..................................................34
3.2.3.2. Tunnelbelasting.............................................................................. 35
3.2.4. Belasting van de brandbreedte............................................................35
3.2.4.1. Belasting van bandbreedte............................................................36
3.2.5. Lenen en kortzichtigheid......................................................................36
3.2.6. Armoede............................................................................................... 37
3.2.7. Inzichten voor het sociaal werk............................................................38
3.3. Stress sensitieve hulpverlening als mogelijk antwoord op omgaan met
uitsluiting en isolement (Jungmann)..................................................................38
3.3.1. Inleiding............................................................................................... 38
3.3.2. Kernpunten uit de methodiek van de stress sensitieve hulpverlening. 38
A. De impact van chronische stress.........................................................38
B. Hulpverlening moet helpend zijn.........................................................39
3.3.3. Aanpak................................................................................................. 39
3.3.3.1. SOVA state of mind........................................................................39
3.3.4. Deja vu................................................................................................. 40
3.4. Armoede uitgelegd aan mensen met geld (Tim ’s Jongers)........................40
3.4.1. Inleiding............................................................................................... 40
3.4.2. De begripskloof en de knoppendraaiers...............................................40
3.4.3. De mythe van de meritocratie.............................................................41
4
,INHOUDSOPGAVE
1. Het maatschappelijk werk.................................................................................. 7
1.1. Sociaal werk in de breedte...........................................................................7
1.1.1. De sociaal werkboom............................................................................. 7
1.1.2. Interdisciplinair werken..........................................................................7
1.1.3. Definitie sociaal werk............................................................................. 7
1.2. MW in de breedte......................................................................................... 8
1.2.1. Mary Richmond...................................................................................... 8
1.2.2. Wat doet een mw’er dan?......................................................................8
1.2.2.1. Positionering van MW.......................................................................8
1.2.2.2. Kenmerken van MW.........................................................................9
1.2.2.3. Taken van een MW’er......................................................................9
1.2.2.4. Rollen van een MW’er....................................................................11
1.2.2.5. De bril............................................................................................ 11
1.2.2.6. De doelgroep van MW....................................................................12
1.2.3. Theorie van de maatschappelijke kwetsbaarheid – Van Vettenburg
(1989)............................................................................................................ 12
1.2.3.1. Vranken, Driessens & Geldof tonen 6 grote benaderingen van
armoede en sociale uitsluiting....................................................................13
2. De armoedeproblematiek................................................................................. 15
2.1. Definiëring van armoede............................................................................15
2.2. De verschillende dimensies van armoede (Vranken et al., 1992)..............15
2.2.1. Dimensie 1: hoogte.............................................................................. 15
2.2.1.1. Armoede meten............................................................................. 15
2.2.1.2. Kinderarmoede.............................................................................. 18
2.2.1.2.1. Kinderarmoedefonds................................................................18
2.2.1.2.2. Kansarmoede index kind en gezin...........................................19
2.2.2. Dimensie 2: breedte............................................................................. 20
2.2.2.1. Multidimensionaal..........................................................................21
2
, 2.2.2.2. Spinnenweb................................................................................... 21
2.2.3. Dimensie 3: Diepte.............................................................................. 21
2.2.4. Dimensie 4: tijd................................................................................... 22
3. Armoede in de breedte..................................................................................... 23
3.1. Bind-kracht in armoede.............................................................................. 23
3.1.1. Inleiding............................................................................................... 23
3.1.2. Een krachtgerichte psychologische kijk op personen die in armoede
leven (Van Regenmortel)............................................................................... 24
3.1.2.1. Evoluties in het armoededebat en binnen de psychologie.............24
3.1.2.2. Empowerment als ethisch kader voor armoedebestrijding............25
3.1.2.3. De gemeenschappelijke kenmerken van MIA.................................26
Kenmerk 1: Multicomplexe problematiek.................................................26
Kenmerk 2: Gevoelens van machteloosheid............................................26
Kenmerk 3: Gevoelens van wantrouwen..................................................27
Kenmerk 4: Gestoorde communicatie......................................................27
Kenmerk 5: Verbintenisproblematiek.......................................................27
3.1.2.4. Conclusie........................................................................................ 28
3.1.3. Sociologische kijk (Driessens)..............................................................29
3.1.3.1. Inleiding......................................................................................... 29
3.1.3.2. Macro: uitsluiting in het publieke leven.........................................29
A. Geen aansluiting vinden op school......................................................29
B. Kapot gewerkt in de werkloosheid.......................................................29
C. Een zwijgzame huurder.......................................................................30
D. De grote afwezige in het verenigingsleven.........................................30
3.1.3.3. Micro: het gezin als schuilplaats....................................................30
3.1.3.4. Micro: het gezin als schuilplaats....................................................31
A. Sterke loyaliteit tegenover familieleden..............................................31
B. Intensieve ruilrelaties in de buurt........................................................31
C. Een kleine vriendenkring van lotgenoten............................................31
3
, 3.1.3.5. Hoe kan hulpverlening deklassering ombuigen tot proces van
integratie.................................................................................................... 32
A. Doorbreken van uitsluiting op het publieke forum...............................32
B. Ingrijpen op het microniveau van het gezin.........................................32
C. Werken aan netwerken........................................................................33
3.2. De theorie van de schaarste (Mullainthan & Shafir, 2013).........................33
3.2.1. Inleiding............................................................................................... 33
3.2.2. Focusdividend...................................................................................... 33
3.2.3. Tunnelvisie........................................................................................... 34
3.2.3.1. Het proces van veronachtzaming..................................................34
3.2.3.2. Tunnelbelasting.............................................................................. 35
3.2.4. Belasting van de brandbreedte............................................................35
3.2.4.1. Belasting van bandbreedte............................................................36
3.2.5. Lenen en kortzichtigheid......................................................................36
3.2.6. Armoede............................................................................................... 37
3.2.7. Inzichten voor het sociaal werk............................................................38
3.3. Stress sensitieve hulpverlening als mogelijk antwoord op omgaan met
uitsluiting en isolement (Jungmann)..................................................................38
3.3.1. Inleiding............................................................................................... 38
3.3.2. Kernpunten uit de methodiek van de stress sensitieve hulpverlening. 38
A. De impact van chronische stress.........................................................38
B. Hulpverlening moet helpend zijn.........................................................39
3.3.3. Aanpak................................................................................................. 39
3.3.3.1. SOVA state of mind........................................................................39
3.3.4. Deja vu................................................................................................. 40
3.4. Armoede uitgelegd aan mensen met geld (Tim ’s Jongers)........................40
3.4.1. Inleiding............................................................................................... 40
3.4.2. De begripskloof en de knoppendraaiers...............................................40
3.4.3. De mythe van de meritocratie.............................................................41
4
