Samenvatting De wereld in met aardrijkskunde Vakinhoud & Vakdidactiek

Samenvatting Aardrijkskunde


De wereld in met Aardrijkskunde – Vak inhoud

Hoofdstuk 1
Systeem aarde


Lange weg van de zandkorrel:
Begon diep in de aarde, het was magma  gesmolten gesteente, dit kwam door
de hoge temperaturen. De druk in de aarde nam toe, werd zo groot dat het
gesteente door een vulkaankrater naar buiten spoot. Dit belandde op de helling
van de vulkaan  afgekoeld vormde dit de zwarte bovenlaag.
Steeds kwam hier een nieuwe laag overheen.
 Toen werd door beweging in de aarde de bodem opgetild. Gesteentelagen
werden afgescheurd en vielen in stukken uiteen. De steenbrokken werden
meegenomen door de rivier, en werden hotsend en botsend steeds kleiner
 zandkorrels.
De aarde als systeem
De 4 sferen vormen de aarde:
 De atmosfeer: de luchtlaag rondom de aarde, waarin ook het weer
plaatsvindt.
 De lithosfeer: het buitenste deel van de aardkorst, met het reliëf, de
bodem en de ondergrond.
 De hydrosfeer: al het water op aarde.
 De biosfeer: al het leven op aarde (mensen, dieren, planten).
De 4 sferen beinvloeden elkaar.
Het water, het klimaat en de bodem bepalen bijvoorbeeld welke plantengroei
mogelijk is op en bepaalde plek.
 Zo vormen de sferen een samenhangend geheel: een systeem.
Verschillende kringlopen onderdeel van dit systeem: waterkringloop,
gesteentekringloop, stofkringloop.
De aarde: onze planeet en de fysieke kenmerken ervan.
De wereld: het geheel van mensen en samenlevingen
Plaatsingen op de aarde
Ligging van de aarde: Relatieve ligging en absolute ligging
Relatieve ligging: word verwezen naar de locatie ten opzichte van andere
plaatsen (Hengelo ligt ten noordwesten van Enschede).
Absolute ligging: worden de geografische coördinaten gebruikt om de ligging
ten opzichte van de evenaar en den nulmeridiaan aan te geven.

Horizontalen lijnen op een kaart  breedtegraden of parallellen.
Plaatsen op lage breedte liggen dicht bij de evenaar en plaatsen dicht bij de
noordpool of dicht bij de zuidpool liggen op hoge breedte  breedteligging.

, Samenvatting Aardrijkskunde


Hoe oostelijk of westelijk iets ligt  lengteligging.
Nulmeridiaan (1 lijn in het midden) en de meridianen (Een meridiaan is een
denkbeeldige lijn die van de noordpool naar de zuidpool loopt over de aardbol).
De aarde in het zonnestelsel
De zon, de maan en de 8 planeten vormen ons  zonnestelsel
De aarde draait in een etmaal (24 uur) een rondje om haar eigen as:
aardrotatie. De aarde draait in een jaar een cirkel rond de zon: aardbaan.
Endogene krachten
Veel processen in de lithosfeer zoals vulkanisme en gebergtevorming, ontstaan
door endogene krachten.


Heet gesteente stijgt naar de asthenosfeer,
en stroomt opzij. De afkoeling zorgt voor
daling, waardoor dit proces continu kan
blijven doorgaan.
Net als bewegingen van oceaanstromingen
of luchtstromen. Deze bewegingen worden
convectiestromingen genoemd.



Bovenop de taai-vloeibare asthenosfeer drijven platen: stukken aardkorst
waarop de oceanen en continenten liggen. Soorten platen:
- Continentale plaat  is dikker, bestaat uit lichtere gesteenten: graniet
- Oceanische plaat  is iets dunner en bestaat uit zwaar gesteente: basalt
Platentektoniek: door de convectiestromingen in de asthenosfeer zijn de platen
die daarop drijven in beweging.
Bewegingsrichtingen:
1. Platen drijven uit elkaar  divergentie. Dit komt alleen voor bij
oceanische platen en hierbij word nieuwe aardkost gevormd. Magma
stroomt tussen de uit elkaar bewegende platen naar buiten. Zo ontstaan
mid-oceanische ruggen: langgerekte onderzeese gebergteketens met
vulkanisme.
2. Platen bewegen naar elkaar toe  convergentie. Hierbij zijn 3
mogelijkheden:

Een oceanische plaat botst tegen een continentale plaat. De zwaardere
oceanische plaats duikt onder de continentale plaat en zinkt in de mantel
 subductie. Door het zinken ontstaat er een trog, het smelt in de
mantel. Opstijgende bellen met magma veroorzaken vulkanisme en
aardbevingen langs de subductiezone.

2 oceanische platen botsen tegen elkaar. De oudste zwaarder plaats zakt
onder de andere. Het vulkanisme vormt een vulkanische eilandenboog.

, Samenvatting Aardrijkskunde


2 continentale platen die tegen elkaar botsen. Door het lichtere gesteente
en gelijk gewicht treedt er geen subductie op  ontstaat
plooiingsgebergten. Vinden ook aardbevingen plaats.

3. De platen schuiven horizontaal langs elkaar  transforme beweging.
Door de spanning komen hier ook aardbevingen voor.




Gevolgen van platentektoniek
Vulkanisme en aardbevingen komen veel voor op de plaatgrenzen.
Vulkanisme: bij een vulkaanuitbarsting (eruptie) stroomt magma uit de
asthenosfeer naar buiten. Zodra het magma buiten de aardkorst komt, word het
lava genoemd.
Er ontstaan ook vulkanen bij hotspots  dit zijn hete pluimen magma die uit het
onderste deel van de mantel naar boven komen, door de lithosfeer heen breken
en vulkanisme veroorzaken.
Soorten vulkanen:
- Schildvulkanen: vulkanen met dun en vloeibaar magma. Vooral bij
hotspots en divergerende plaatgrenzen.
- Stratovulkanen: steile wanden opgebouwd uit afwisselend lagen lava en
as. Vooral bij subductiezones. Een combinatie van het oceanische basalt
en het continentale graniet het magma taai en stroperig maakt.



Als een uitbarsting zo explosief is dat het centrale deel wordt opgeblazen en
instort noemen we dat caldera.
Aardbevingen: tussen aardplaten bouwen zich spanningen op. De ontlading van
de opgebouwde spanning zorgt voor een plotselinge beweging van de grond en
dit veroorzaakt trillingen en aardschokken.
Het hypocentrum is de plaats in de aardkorst waar de aardbeving ontstaat. Het
punt aan de aardoppervlak er recht boven noemen we het epicentrum. Hier
vinden de zwaarste schokken plaats.
Een aardbeving die op zee ontstaat, reageert in een schokgolf  tsunami.
Gebergtevorming
Plooiingsgebergten behoren tot de hoogste gebergten ter wereld.
Exogene krachten
Krachten die vanaf buitenaf werken op het aardoppervlak.
Verwering
Gesteente verbrokkelt. Grote blokken breken af en rollen naar beneden. Bij
mechanische verweriing blijft de chemische samenstelling van het gesteente