Samenvatting Bronnen & Beginselen van het recht (deel Objectief recht)

Bronnen & beginselen van het recht
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker

Ba 1: Bronnen & beginselen van het recht
1. Objectief recht

I. Het objectief recht
1. Het objectief & subjectief recht
1.1 Recht & rechten
- Het recht = regels die je naleeft in samenleving, verwijst naar geheel van regels/ deel ervan
><
- Mijn recht = eigen recht (subjectief recht)
- Rechtssysteem (un système juderique)/ Het recht: onderworpen aan de relativiteit in
ruimte & tijd
 Bv: Belgische recht, gemeente recht …
 Recht evolueert, statisch gegeven
 Nieuwe wetten, verandering bestaande wetten & verandering wijze waarop
rechters recht spreken
 Nationaal gegeven
 Staten  uitoefeningen aan soeverein staatgezag
 Globaal (Verenigde Naties), regionaal niveau (Europese Unie) of tussen 2 of
meer Staten (bilaterale of multilaterale relaties)
 Objectief recht (le droit objectif)
- Subjectief recht (le droit subjectif) = mijn recht: aanspraak
 Aanspraak die een persoon kan laten gelden namens objectief recht
 Moet overeenkomen met objectief recht  juridische bekrachting
 Bv.: goed koopt, koper heeft sub.r. op levering van dat goed door verkoper,
vastgeled in rechtsregels van BW
 Vaak verplichting t.o. andere
 Bekrachting vind je in:
1. Wetteksten: abstract, rechter moet in de praktijk toepassen
2. Rechtspraak
3. Rechtsdogmatiek (wetenschap)
 Opgesplitst in takken: privaatrecht, ondernemingsrecht …
4. In totaal 7, de rest nog zien
- Objectief recht (le droit objectif)
 Geheel van rechtsregels in samenleving
 Geheel van regels die onder meer subjectieve rechten vastleggen
 Diverse rechtsbronnen (wet, rechtspraak, …)
 Bestudeerd in rechtsdogmatiek

1.2 Het objectieve recht
- Objectief recht = Recht aanwezig is in samenleving
= Geheel aan rechtsregels dat op bepaald moment op bepaalde
plaats van toepassing is
 Positief recht (le droit positif)
- Recht:
 Normatieve ordening in & van samenleving
o Regels/ normen opleggen die men moet naleven
 Regels & voorschriften
o Voor onszelf, parlement…



1

,Bronnen & beginselen van het recht
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker

 Uitgevaardigd door of krachtens het maatschappelijke gezag
o Democratisch verkozen parlement maken rechten
 Afdwingbaar door of krachtens het maatschappelijke gezag
o Straffen als je iets fout doet/ wet niet volgt
 Abstract niveau
- Toegespits op rechtsregels
 = regels & voorschrijten die door bevoegde overheid worden uitgevaardigd,
togepast & afgedwongen
- Studie obj.r.: regelegeoriënteerde of doctrinaire benadering
- Law in books – rechten opzoeken (studie van obj.r.)
 Geen inzicht op concrete naleving & gebruik
- Law in action: inzicht in concrete naleving & gebruik
- Rechtsdogmatiek >< meta-juridische studie van het recht
 Rechtsdogmatiek: wetenschap
 Moment opname  statisch, maar veranderlijk
 Meta-juridische studie van recht: gedrag, hoe leeft recht, maatschappelijk
fenomeen
 Bekijkt recht voorbij juridica/ juridische zaken als wetteksten of rechterlijke
uitspraken
- Statisch gegeven: bestaande, geldende recht op ogenblik
- Materieel recht (inhoud) & formeel recht (procedures)
 Inhoud: regels die zeggen hoe het moet
 Rechten & lichten, voorwaarden voor rechtsgeldig stellen van bepaalde
handelingen, verboden om bepaalde handelingen te stellen, gevolgen van
handelingen/ gebeurtenissen
 Procedures: vrom van het recht
 Privaatrechtelijke procesrecht, strafprocesrecht, bestuurlijke procesrecht

1.3 De subjectieve rechten
1. Het begrip
- Aanspraak die toegekend is aan individu
 Moet juridisch bekracht zijn/ toegekend door objectief recht
 Tegenover subjectief recht staat een plicht, tegenpartij heeft dan een recht
- Toegekend door objectieve recht
 rechtsregel van obj.r. bepaald welke subj.r. een persoon bezit
 3.50 BW: het eigendomsrecht (zie codex)
 Jij mag kiezen wat JIJ doet met je eigendom
 U recht, plicht van de andere: eigendom niet beschadigen
 Grondwet (la Constitution, die Verfassung)/ mensenrecht: grondwet of
fundamenteel recht = subjectief recht toegekend door objectief recht
- Juridisch beschermde belangen  rechten
 Geen duidelijke verplichting/ recht
 Bv.: belang van kind om in veilige & liefdevolle omgeving op te groeien
 Jeugdrechter kan op treden als het niet het geval is




2. Verscheidenheid aan subjectieve rechten

2

,Bronnen & beginselen van het recht
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker

- Verscheidenheid = mate van heerschappij die een rechtssubject aan subjectief recht
ontleent
- Diversiteit in heerschappij
 Zeggenschap ten aanzien van groep / gedraging van perso(o)n(en)  eenzijdige
bevoegdheid tot ingrijpen in andermans recht
 Subjectieve rechten die aan persson bevoegdheid verlenen om eenzijdige
handelingen te grijpen
- Legal Conceptions van Wesley HOHFELD1 (1879-1918)
 Ander type van relaties tussen personen
1. Aanspraak (claim): verhouding recht  plicht
2. Vrijheid (privilege): vrijheid zonder verplichtingen
3. Macht of bevoegdheid (power): aanspraak & vrijheden in het leven roepen,
wijzigen of beëindigen
Duitse rechtstheorie: Gestaltungsrecht, recht
om iets te vormen
 Bv. Testament opbouwen: bevoegdheid van het recht van iemand
wijzigen, begunstife geeft bnieuwe eigendomsrechten
4. Immuniteit (immunity): bescherming tegen de macht van anderen om
een aanspraak of vrijheid te wijzigen

3. De rechtsregels & het subjectieve recht
- Hoe ziet een rechtsregel eruit?
A. Hypothetische vorm
- Norm koppelt bepaalde handelingen/ feiten aan bepaalde rechtsgevolgen voor
de mensen tot wie de norm gericht is
- Gedragsnorm
 Art 6.5 BW: schade: recht op schadevergoeding als iamnd schade heeft
toegebracht
 Uit causaal verband, volgt als rechtsgevolg, juridische aansprakelijkheid
voor dader
- Toepassing van regel  objectiefrecht tot leven
 Toepassing & interpretatie vragen
 Nagaan of feiten beantwoorden aan hypothese in norm
 Rechter moet in concreto kijken naar toepassing

B. Rechtssubject (un sujet de droit)
- = degene voor wie rechtsnor gevolgen teweeg brengt of aan wie obj.r.
mogelijke rechten toekent & verplichtingen oplegt
- Drager / titularis van rechten & plichten
- Passief rechtssubject: plichten
- Actief rechtssubject: rechten
- 2 categorieën
1. Fysieke of natuurlijke personen (une personne physique)
 ALLE LEVENDE MENSEN
 Verschil tussen mensen met recht & zonder recht
o Slijvernij, burgelijke dood (art. 18 GW)

 Gelijke dragers van rechten & verplichtingen


1
Examen vraag: wie is Wesley Hohfeld + situeren?
Wat zijn legal conceptions?

3

, Bronnen & beginselen van het recht
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker

o Rechtsbekwaamheid: voor iedereen, geschiktheid om houder van
subjectieve rechten te zijn
o Handelingsbekaamheid: bekwaamheid om rechtshandelingen te
stellen
 Bv.: minderjarige die een huis wil komen is niet
handelingsbekwaam, een voogd doet dit in zijn naam
 Antropocentrische benadering:
o Dieren & planten: enkel rechtsobjecten, voorwerp van subjectieve
rechten
o Maatregelen ter bescjerming van leefmilieu
 Zie art 7bis GW & art 3,39 BW
o Dierenrecht slaat niet op subjectieve rechten
o Plichten – schade niet aan gehouden tot schade vergoeding,
baasje aansprakelijk (art. 6.17 BW)
2. Rechtspersonen (une personne morale)
 Groepering van natuurlijke personen of voor een bepaald doel
afgescheiden vermogen ten aanzien van het recht behandeld als een
zelfstandiege eenheid
o Bv.: contract met telent is = rechtspersoon  niet tastbaar
 Rechtspersoon: enkel door wetgever aangeduid
o Zoniet: feitelijke vereniging
 Je hebt geen rechtspersoon, iedereen van de groep
aanspreekbaar
 Treden op via organen (natuurlijke personen) die hen
vertegenwoordigen
 Zowel publiekrechtelijk als privaatrechtelijk
1. Publiekrechtelijke personen (une personne morale de droit public)
- Overheid opgericht: publiekelijke dienstverlening
 Deel van overheidsmacht
- Staat, gemeenschappen, gewesten, provincies, gemeenten,
agglomeraties van gemeenten, intercommunale verenigingen,
functioeel gedecentraliseerde diensten, verzelfstandigde
agentschappen, beroepsverenigen
- Ontleden rechtspersoonlijkheid aan war, decreet of ordonnatie
2. Privaatrechtelijke personen (une personne morale de droit privé)
- Opgericht op privaat initiatief – treden op voor private belangen
- Rechtsvorm beheerd in Wetboek ban Vennootschappen &
Verenigingen (WVV, le Code des sociétés et des associations)
- Vennootschappen (une société)
 Opgericht door personen (vennoten) die inbreng doen, heeft
vermogen, stelt uitoefening van welbepaalde activiteiten to
voorwerp & heeft doel aan vennoten een vermogensvoordeel
uit te keren
 VERMOGEN
1. Venootschap onder firma (VOF)
2. Commanditaire vennootschap (CommV)
3. Besloten vennootschap (BV)
4. Coöperatieve venootschap (CV)
5. Naamloze venootschap (NV)
- Vereniging zonder winstoogmerk (vzw, une association sans but
lucratif)


4