S1: Filosofie, wetenschap en ziekte
Inleiding
Hoe we mensen in farmaceutische wetenschappen onderzoeken:
- Lichaam: de opbouw, werking van het lichaam bepaald het geneesmiddel
- Mentaal: gevoelens, denken, functie in maatschappij, kennissen …
=> Mens staat centraal
Wat is de maatschappelijke rol van geneesmiddelen, ziekte … ?
Reflectie op de Farmaceutische wetenschap
Wetenschap ↔ Pseudowetenschap
Filosofie als reflectie op ander domein:
Fysica ↔ Meta-fysica
Meta = voorbij / over
Aristoteles (Griekse filosoof, 5e eeuw v.C) => eerste fysicus, grondlegger (Meta-)fysica
voor hem was dit een studie van beweging
studie van de natuur laat belangrijke vragen onbeantwoord
er zijn vragen over de fysica die de fysica niet kan beantwoorden
Meta-fysica wilt deze vragen beantwoorden (= reflectie op de fysica)
Vb meta-fysische vragen: Waarom getallen?, wat is beweging? … abstracte & open
vragen
Meta-fysica
concepten die de fysica zelf niet kan definiëren
vragen stellen die abstracte filosofischer zijn dan de fysica zelf
Hoe komt het dat er werkelijkheid is die we kunnen bestuderen
Wat betekent dat er “zijn” is? Wat is realiteit? => studie van het zelf zijn (zijnsleer /
ontologie)
Reflectie op de fysica
De wetenschap van het zijn
Meta-farmacie
Standpunt innemen boven de farmacie
Concept van zieken
Wat is ziek & gezond? Betekenis van pijn in de maatschappij
Wanneer is iets ziek of gezond?
Vb: Relatine => verschil tussen genezen en verbeteren
(iemand met concetratieproblemen die relatine neemt ↔ normaal iemand die relatine
neemt)
Waarom filosofie?
Draagt niks bij aan de wetenschap zelf? => Filosofie geneest geen mensen
Kritische geest, met mensen ga je om
Aspect aan proces van genezing / concept van ziekte waar de exacte wetenschap het niet
over kan hebben
Dubbel lijden (pijn aan ziekte zelf, je lijdt aan het feit dat je moet lijden)
Farmacie: ziekte / genezing beschrijven in een natuurwetenschappelijke zin
Ziekte is meer dat wat er biologisch gebeurd
Farmaceutische wetenschap: antwoord op 1 deel vh lijden, vervelende ervaring van pijn &
mogelijkheid tot sterven
Andere dimensie aan pijn die niet te vatten is door naar het lichaam te kijken
Biologisch probleem w een sociaal probleem / politiek probleem extra vorm van lijden
(eenzaamheid) dus dubbel lijden,, fysiek lijden en de ziekte vereenzaamt ook; ziekte werkt
isolerend & schaamte gaat ermee hand in hand
Stigmatisering, culpabilisering
1
,S1: Filosofie, wetenschap en ziekte
Eigen schuld als je ziek bent onwetenschappelijk
Vb: verkouden => je had dikkere kleding moeten aantrekken ; longkanker => je rookt te
veel …
Een ziekte (vb: chronisch) is vaak niet te merken aan een persoon => persoon kan zich
alleen voelen
Citaat van Susan Sontag AIDS and its metaphors (1989)
(de gedachte dat AIDS een ziekte is in de holibi-gemeenschap)
“12 years ago, when i became a cancer patient, what particularly enraged me- & distracted me
from my own terror & despair at my doctor’s gloomy prognosis – was seeing how much the very
reputation of this illness added to the suffering of those who have it”
Lijden aan het lijden was erger dan de diagnose zelf
Mensen schamen zich & praten er niet graag over kanker, waardoor ze zich eenzaam voelt
Filosofie kan niks aan de ziekte zelf doen, maar kan wel helpen bij de tweede vorm van lijden
(emotioneel helpen)
Citaat van Friedrich Nietzsche Morgenrood (1881)
“Nadenken over ziekte: om de verbeelding vd zieke te kalmeren zodat hij tenminste niet meer moet
lijden, zoals hij dat tot nog toe deed, aan het denken over de ziekte dan aan de ziekte zelf.”
Filosoof: angsten van patiënt kalmeren, verbeelding stopzetten en kijken naar wat er echt
gebeurt => genezend denken
Conclusie:
Dementie aan ziekte, genezen, lijden, pijn waar wetenschap niks over kan zeggen & filosofie
wel
Wat is Filosofie? (soorten opvattingen)
Filosofie gaat over niks (heeft geen eigen domein)
Nihilisme: Filosofie is een “spel”
waarbij je de regels kan veranderen / buigen om men aan het denken te zetten
Spel met concepten: speelt met begrippen, construeert complexe gedachtegangen …
Intellectueel bezig zijn
Spelen met ideeën omdat het interessant is
Een exacte wetenschap is duidelijk en is geen beweging / vrijheid in mogelijk
Filosofie past niet in dit kader
Reflectie op extern domein
= interdisciplinariteit
Filosofie is altijd een reflectie op een ander domein / iets buiten zichzelf => dit kan doordat
filosofie zelf geen eigen inhoud heeft
Kritische reflectie
Filosofen bevragen antwoorden ipv vragen te beantwoorden
2
, S1: Filosofie, wetenschap en ziekte
Men reflecteer op een antwoord & kijkt naar de opvatting hiervan
= praktijk vh kritisch bevragen
Ultieme vragen
Een filosoof is nooit tevreden met een antwoord op een vraag => hij zal dit antwoord altijd blijven
uitdagen om men tot verder denken te zetten
Altijd blijven vragen & het is nooit goed genoeg
“wat zijn de ultieme vragen?”
Immanuel Kant => belangrijkste moderne filosoof => belangrijkste filosofische vragen
Wat kan ik kennen?
Wat moet ik doen?
Wat mag ik hopen?
Wat is een mens?
Wat kan ik kennen?
= Vraag naar kennis / wetenschap wat is wetenschap?
Hoe ver rijkt de menselijke kennis => we hebben de ambitie om alles te kennen maar
kunnen we dit? => Er zijn grenzen aan ons kennisvermogen
Tot waar rijkt onze kennis & waar leggen we deze grens?
Wat moet ik doen?
= Wat is het goede om te doen?
Ethiek speelt belangrijke rol Wat is ethisch?
Wat is onze reactie als iemand pijn heeft / lijdt?
Wat mag ik hopen?
3 disciplines: naast het juiste & foute
=> Wat mag ik hopen, mag ik hopen op het goede, mag ik geloven?
mogen we hopen op een perfecte toekomst of is dit valse hoop? => Mogen we hopen op
genezing / zelfontplooiing
Wat is een mens?
= de ultieme filosofische vraag
= wat betekent het om mens te zijn?
De mens is het vertrek & eindpunt van onze wetenschap (biomedische wetenschap)
Tijd en maatschappij
G.W.F. Hegel: “Die Philosophie ist ihre Zeit in Gedanken erfasst.”
3
Inleiding
Hoe we mensen in farmaceutische wetenschappen onderzoeken:
- Lichaam: de opbouw, werking van het lichaam bepaald het geneesmiddel
- Mentaal: gevoelens, denken, functie in maatschappij, kennissen …
=> Mens staat centraal
Wat is de maatschappelijke rol van geneesmiddelen, ziekte … ?
Reflectie op de Farmaceutische wetenschap
Wetenschap ↔ Pseudowetenschap
Filosofie als reflectie op ander domein:
Fysica ↔ Meta-fysica
Meta = voorbij / over
Aristoteles (Griekse filosoof, 5e eeuw v.C) => eerste fysicus, grondlegger (Meta-)fysica
voor hem was dit een studie van beweging
studie van de natuur laat belangrijke vragen onbeantwoord
er zijn vragen over de fysica die de fysica niet kan beantwoorden
Meta-fysica wilt deze vragen beantwoorden (= reflectie op de fysica)
Vb meta-fysische vragen: Waarom getallen?, wat is beweging? … abstracte & open
vragen
Meta-fysica
concepten die de fysica zelf niet kan definiëren
vragen stellen die abstracte filosofischer zijn dan de fysica zelf
Hoe komt het dat er werkelijkheid is die we kunnen bestuderen
Wat betekent dat er “zijn” is? Wat is realiteit? => studie van het zelf zijn (zijnsleer /
ontologie)
Reflectie op de fysica
De wetenschap van het zijn
Meta-farmacie
Standpunt innemen boven de farmacie
Concept van zieken
Wat is ziek & gezond? Betekenis van pijn in de maatschappij
Wanneer is iets ziek of gezond?
Vb: Relatine => verschil tussen genezen en verbeteren
(iemand met concetratieproblemen die relatine neemt ↔ normaal iemand die relatine
neemt)
Waarom filosofie?
Draagt niks bij aan de wetenschap zelf? => Filosofie geneest geen mensen
Kritische geest, met mensen ga je om
Aspect aan proces van genezing / concept van ziekte waar de exacte wetenschap het niet
over kan hebben
Dubbel lijden (pijn aan ziekte zelf, je lijdt aan het feit dat je moet lijden)
Farmacie: ziekte / genezing beschrijven in een natuurwetenschappelijke zin
Ziekte is meer dat wat er biologisch gebeurd
Farmaceutische wetenschap: antwoord op 1 deel vh lijden, vervelende ervaring van pijn &
mogelijkheid tot sterven
Andere dimensie aan pijn die niet te vatten is door naar het lichaam te kijken
Biologisch probleem w een sociaal probleem / politiek probleem extra vorm van lijden
(eenzaamheid) dus dubbel lijden,, fysiek lijden en de ziekte vereenzaamt ook; ziekte werkt
isolerend & schaamte gaat ermee hand in hand
Stigmatisering, culpabilisering
1
,S1: Filosofie, wetenschap en ziekte
Eigen schuld als je ziek bent onwetenschappelijk
Vb: verkouden => je had dikkere kleding moeten aantrekken ; longkanker => je rookt te
veel …
Een ziekte (vb: chronisch) is vaak niet te merken aan een persoon => persoon kan zich
alleen voelen
Citaat van Susan Sontag AIDS and its metaphors (1989)
(de gedachte dat AIDS een ziekte is in de holibi-gemeenschap)
“12 years ago, when i became a cancer patient, what particularly enraged me- & distracted me
from my own terror & despair at my doctor’s gloomy prognosis – was seeing how much the very
reputation of this illness added to the suffering of those who have it”
Lijden aan het lijden was erger dan de diagnose zelf
Mensen schamen zich & praten er niet graag over kanker, waardoor ze zich eenzaam voelt
Filosofie kan niks aan de ziekte zelf doen, maar kan wel helpen bij de tweede vorm van lijden
(emotioneel helpen)
Citaat van Friedrich Nietzsche Morgenrood (1881)
“Nadenken over ziekte: om de verbeelding vd zieke te kalmeren zodat hij tenminste niet meer moet
lijden, zoals hij dat tot nog toe deed, aan het denken over de ziekte dan aan de ziekte zelf.”
Filosoof: angsten van patiënt kalmeren, verbeelding stopzetten en kijken naar wat er echt
gebeurt => genezend denken
Conclusie:
Dementie aan ziekte, genezen, lijden, pijn waar wetenschap niks over kan zeggen & filosofie
wel
Wat is Filosofie? (soorten opvattingen)
Filosofie gaat over niks (heeft geen eigen domein)
Nihilisme: Filosofie is een “spel”
waarbij je de regels kan veranderen / buigen om men aan het denken te zetten
Spel met concepten: speelt met begrippen, construeert complexe gedachtegangen …
Intellectueel bezig zijn
Spelen met ideeën omdat het interessant is
Een exacte wetenschap is duidelijk en is geen beweging / vrijheid in mogelijk
Filosofie past niet in dit kader
Reflectie op extern domein
= interdisciplinariteit
Filosofie is altijd een reflectie op een ander domein / iets buiten zichzelf => dit kan doordat
filosofie zelf geen eigen inhoud heeft
Kritische reflectie
Filosofen bevragen antwoorden ipv vragen te beantwoorden
2
, S1: Filosofie, wetenschap en ziekte
Men reflecteer op een antwoord & kijkt naar de opvatting hiervan
= praktijk vh kritisch bevragen
Ultieme vragen
Een filosoof is nooit tevreden met een antwoord op een vraag => hij zal dit antwoord altijd blijven
uitdagen om men tot verder denken te zetten
Altijd blijven vragen & het is nooit goed genoeg
“wat zijn de ultieme vragen?”
Immanuel Kant => belangrijkste moderne filosoof => belangrijkste filosofische vragen
Wat kan ik kennen?
Wat moet ik doen?
Wat mag ik hopen?
Wat is een mens?
Wat kan ik kennen?
= Vraag naar kennis / wetenschap wat is wetenschap?
Hoe ver rijkt de menselijke kennis => we hebben de ambitie om alles te kennen maar
kunnen we dit? => Er zijn grenzen aan ons kennisvermogen
Tot waar rijkt onze kennis & waar leggen we deze grens?
Wat moet ik doen?
= Wat is het goede om te doen?
Ethiek speelt belangrijke rol Wat is ethisch?
Wat is onze reactie als iemand pijn heeft / lijdt?
Wat mag ik hopen?
3 disciplines: naast het juiste & foute
=> Wat mag ik hopen, mag ik hopen op het goede, mag ik geloven?
mogen we hopen op een perfecte toekomst of is dit valse hoop? => Mogen we hopen op
genezing / zelfontplooiing
Wat is een mens?
= de ultieme filosofische vraag
= wat betekent het om mens te zijn?
De mens is het vertrek & eindpunt van onze wetenschap (biomedische wetenschap)
Tijd en maatschappij
G.W.F. Hegel: “Die Philosophie ist ihre Zeit in Gedanken erfasst.”
3
