Arbeids- en organisatiepsychologie (B-TM-Y01111)
Introductie
1 Wat is een organisatie
1.1. Het concept ‘organisatie’
Een organisatie
= Een samenwerking tussen twee of meerdere mensen om een bepaald doel te bereiken.
Organisaties kunnen ook iets anders zijn dan wat mensen “bedrijven” noemen: abstracte term. Een
bedrijf is een specifiek vorm van een organisatie.
1.2. Organisatiestructuur & organogram
Organisatiestructuur
= Systeem dat aangeeft hoe de taken formeel worden verdeed gegroepeerd en gecoördineerd in een
organisatie.
= Een organisatie heeft een soort structuur dat weergeeft hoe de mensen en diensten binnen die
organisatie met elkaar samenwerken.
Deze worden vaak schematisch/visueel weergegeven in een organo(i)gram. Dit geeft weer hoe mensen
met elkaar samenwerken.
1.3. Missie
Missie
= Waarvoor (de mensen van) een organisatie staat (staan). @WieZijnWe
Het gaat erover hoe men wil dat de menen hun organisatie zien. Het is men gekend en waar staat de
organisatie voor.
1.4. Visie
Visie
= Algemene voorstelling van de toekomst van een organisatie. @WaarGaanWeVoor
De streefdoelen, waar wil men voor gaan.
1
,Arbeids- en organisatiepsychologie (B-TM-Y01111)
1.5. Waarden
Waarden
= soort overtuiging dat een bepaald gedragspatroon goed is om volgens te handelen/zich gedragen en
die zo het gedrag aanstuurt:
VOORBEELD: eerlijkheid, openheid: je gedraagt zo dat je gedrag met de waarde ‘eerlijkheid’ in
lijn ligt, omdat de organisatie dit belangrijk vindt.
DUS wat je belangrijk vindt, van waarden en overtuigingen zal je gedrag aansturen.
1.6. Stakeholders van een organisatie
Stakeholder
= een persoon, groep, betrokken partij… die (een) belang heeft bij of die op een manier betrokken is, bij
wat een organisatie doet:
o Aandeelhouders
o Werknemers
o Leveranciers
o Klanten
o Omwonenden
o Samenleving
o Bestuur/management
o Regering/wetgever
2 Onderzoek naar M&O en het belang daarvan
2.1. Onderzoek in A&O-psychologie
A&O psychologie: wetenschappelijke kennis verwerven over de relatie(s) tussen variabelen
» VOORBEELD
Motivatie, loon, persoonlijkheid, leeftijd, omgeving, managerkenmerken, jobtevredenheid,
jobprestaties, gezondheid…
» DOEL
Via systematisch, wetenschappelijk onderzoek
o Gedrag, emoties en attitudes in organisaties en samenleving begrijpen en verklaren
o Gedrag, emoties en attitudes in organisaties en samenleving voorspellen
Variabele is iets dat we meten, onderzoeken en/of verklaren. Zoals het verband tussen opleidingsniveau
en het succes bij een bepaalde functie. Of het verband tussen leeftijd en jobtevredenheid. Er gaan
verbanden zijn en hier kunnen we iets oer vertellen.
2.2. Onderzoek naar gedrag in organisaties
Kennis ontwikkelen op basis van wetenschappelijke criteria en methodes
» VOORBEELD
Kennis omtrent effecten van het afschaffen van het ziektebriefje voor 1 dag. Om de effecten hiervan te
kunnen inschatten moet men onderzoek doen.
2
,Arbeids- en organisatiepsychologie (B-TM-Y01111)
2.3. Soorten onderzoek naar gedrag in organisaties
(1) Kwalitatief onderzoek
= onderzoek met behulp van teksten, of open antwoorden op vragen… via interviews, historische
documenten…
(2) Kwantitatief onderzoek
= onderzoek met behulp van statistiek en cijfermatige data
a. Experimenteel onderzoek
b. Survey-onderzoek (vragenlijsten)
2.3.1. Voorbeeld kwalitatief onderzoek
» Vraag
In welke mate evolueert de beleving van het leven, van mensen die onvrijwillig werkloos/werkzoekend
zijn, naarmate de WLH langer duurt
» Voorbeeld
Onderzoek via: interviews met mensen die al 1-3-6-9-12-18 maanden werkloos zijn + mensen
interviewen die wél aan het werk zijn.
→ Iedereen krijgt min of meer gelijkaardige vragen
→ De verkregen antwoorden worden geanalyseerd, we zoeken patronen die opvallen.
» Mogelijk resultaat
Er worden onder meer verschillen ontdekt tussen werkenden en werkzoekenden:
o Werkzoekende mensen rapporteren na verloop van tijd lagere eigenwaarde dan werkende mensen
Door bv. negatieve reacties op sollicitaties, verwijten, schuldgevoelens… werk zorgt voor
zingeving in onze maatschappij.
o Werkzoekende mensen leven ‘trager’ dan werkende mensen: ze nemen meer tijd voor dagelijkse
activiteiten, ze smeren ie meer uit over de tijd.
2.3.2. Kwantitatief onderzoek
(1) Experimenteel onderzoek
Onderzoek om de invloed van ene variabele op de andere variabele te onderzoeken.
DUS als we zaken aanpassen, variabele manipuleren, binnen onderzoek zal dit invloed hebben op
bepaalde variabele. Al de andere variabele, gaan we gelijk houden.
» Vraag
In welke mate beïnvloedt slaaptekort de focus/aandacht en kwaliteit van het werk dat mensen uitvoeren?
o Onderzoeken we door hoeveelheid slaap (OV) te manipuleren
o Wat meten we? (AV)
· Focus/aandacht → meting = aantal keren afgeleid
· Kwaliteit van het werk (aantal gemaakte fouten)
o Leidt verschil in hoeveelheid slaap tot verschil in focus/aandacht en kwaliteit van werk?
3
, Arbeids- en organisatiepsychologie (B-TM-Y01111)
» Voorbeeld
De verschillen die we hier vinden zijn toe te wijzen aan de slaap, WANT er wordt gerandomiseerd en
groepen zijn groot genoeg dat er buiten de uren slaap geen andere verschillen waarneembaar zijn.
Dit is specifiek voor het experimentele onderzoek.
» Mogelijke resultaten
Mensen die meer slapen, zullen minder afgeleid zijn. WANT slaap je goed, heb je meer zelfcontrole.
(2) Survey-onderzoek (via vragenlijsten)
Wordt vooral gebruikt om verbanden tussen allerhande variabelen te onderzoeken
Kenmerken:
o Geen oorzakelijk (geen causaal) verband aangetoond, enkel samenhang
o Wat we onderzoeken, kan niet of niet ethisch gemanipuleerd worden
4
Introductie
1 Wat is een organisatie
1.1. Het concept ‘organisatie’
Een organisatie
= Een samenwerking tussen twee of meerdere mensen om een bepaald doel te bereiken.
Organisaties kunnen ook iets anders zijn dan wat mensen “bedrijven” noemen: abstracte term. Een
bedrijf is een specifiek vorm van een organisatie.
1.2. Organisatiestructuur & organogram
Organisatiestructuur
= Systeem dat aangeeft hoe de taken formeel worden verdeed gegroepeerd en gecoördineerd in een
organisatie.
= Een organisatie heeft een soort structuur dat weergeeft hoe de mensen en diensten binnen die
organisatie met elkaar samenwerken.
Deze worden vaak schematisch/visueel weergegeven in een organo(i)gram. Dit geeft weer hoe mensen
met elkaar samenwerken.
1.3. Missie
Missie
= Waarvoor (de mensen van) een organisatie staat (staan). @WieZijnWe
Het gaat erover hoe men wil dat de menen hun organisatie zien. Het is men gekend en waar staat de
organisatie voor.
1.4. Visie
Visie
= Algemene voorstelling van de toekomst van een organisatie. @WaarGaanWeVoor
De streefdoelen, waar wil men voor gaan.
1
,Arbeids- en organisatiepsychologie (B-TM-Y01111)
1.5. Waarden
Waarden
= soort overtuiging dat een bepaald gedragspatroon goed is om volgens te handelen/zich gedragen en
die zo het gedrag aanstuurt:
VOORBEELD: eerlijkheid, openheid: je gedraagt zo dat je gedrag met de waarde ‘eerlijkheid’ in
lijn ligt, omdat de organisatie dit belangrijk vindt.
DUS wat je belangrijk vindt, van waarden en overtuigingen zal je gedrag aansturen.
1.6. Stakeholders van een organisatie
Stakeholder
= een persoon, groep, betrokken partij… die (een) belang heeft bij of die op een manier betrokken is, bij
wat een organisatie doet:
o Aandeelhouders
o Werknemers
o Leveranciers
o Klanten
o Omwonenden
o Samenleving
o Bestuur/management
o Regering/wetgever
2 Onderzoek naar M&O en het belang daarvan
2.1. Onderzoek in A&O-psychologie
A&O psychologie: wetenschappelijke kennis verwerven over de relatie(s) tussen variabelen
» VOORBEELD
Motivatie, loon, persoonlijkheid, leeftijd, omgeving, managerkenmerken, jobtevredenheid,
jobprestaties, gezondheid…
» DOEL
Via systematisch, wetenschappelijk onderzoek
o Gedrag, emoties en attitudes in organisaties en samenleving begrijpen en verklaren
o Gedrag, emoties en attitudes in organisaties en samenleving voorspellen
Variabele is iets dat we meten, onderzoeken en/of verklaren. Zoals het verband tussen opleidingsniveau
en het succes bij een bepaalde functie. Of het verband tussen leeftijd en jobtevredenheid. Er gaan
verbanden zijn en hier kunnen we iets oer vertellen.
2.2. Onderzoek naar gedrag in organisaties
Kennis ontwikkelen op basis van wetenschappelijke criteria en methodes
» VOORBEELD
Kennis omtrent effecten van het afschaffen van het ziektebriefje voor 1 dag. Om de effecten hiervan te
kunnen inschatten moet men onderzoek doen.
2
,Arbeids- en organisatiepsychologie (B-TM-Y01111)
2.3. Soorten onderzoek naar gedrag in organisaties
(1) Kwalitatief onderzoek
= onderzoek met behulp van teksten, of open antwoorden op vragen… via interviews, historische
documenten…
(2) Kwantitatief onderzoek
= onderzoek met behulp van statistiek en cijfermatige data
a. Experimenteel onderzoek
b. Survey-onderzoek (vragenlijsten)
2.3.1. Voorbeeld kwalitatief onderzoek
» Vraag
In welke mate evolueert de beleving van het leven, van mensen die onvrijwillig werkloos/werkzoekend
zijn, naarmate de WLH langer duurt
» Voorbeeld
Onderzoek via: interviews met mensen die al 1-3-6-9-12-18 maanden werkloos zijn + mensen
interviewen die wél aan het werk zijn.
→ Iedereen krijgt min of meer gelijkaardige vragen
→ De verkregen antwoorden worden geanalyseerd, we zoeken patronen die opvallen.
» Mogelijk resultaat
Er worden onder meer verschillen ontdekt tussen werkenden en werkzoekenden:
o Werkzoekende mensen rapporteren na verloop van tijd lagere eigenwaarde dan werkende mensen
Door bv. negatieve reacties op sollicitaties, verwijten, schuldgevoelens… werk zorgt voor
zingeving in onze maatschappij.
o Werkzoekende mensen leven ‘trager’ dan werkende mensen: ze nemen meer tijd voor dagelijkse
activiteiten, ze smeren ie meer uit over de tijd.
2.3.2. Kwantitatief onderzoek
(1) Experimenteel onderzoek
Onderzoek om de invloed van ene variabele op de andere variabele te onderzoeken.
DUS als we zaken aanpassen, variabele manipuleren, binnen onderzoek zal dit invloed hebben op
bepaalde variabele. Al de andere variabele, gaan we gelijk houden.
» Vraag
In welke mate beïnvloedt slaaptekort de focus/aandacht en kwaliteit van het werk dat mensen uitvoeren?
o Onderzoeken we door hoeveelheid slaap (OV) te manipuleren
o Wat meten we? (AV)
· Focus/aandacht → meting = aantal keren afgeleid
· Kwaliteit van het werk (aantal gemaakte fouten)
o Leidt verschil in hoeveelheid slaap tot verschil in focus/aandacht en kwaliteit van werk?
3
, Arbeids- en organisatiepsychologie (B-TM-Y01111)
» Voorbeeld
De verschillen die we hier vinden zijn toe te wijzen aan de slaap, WANT er wordt gerandomiseerd en
groepen zijn groot genoeg dat er buiten de uren slaap geen andere verschillen waarneembaar zijn.
Dit is specifiek voor het experimentele onderzoek.
» Mogelijke resultaten
Mensen die meer slapen, zullen minder afgeleid zijn. WANT slaap je goed, heb je meer zelfcontrole.
(2) Survey-onderzoek (via vragenlijsten)
Wordt vooral gebruikt om verbanden tussen allerhande variabelen te onderzoeken
Kenmerken:
o Geen oorzakelijk (geen causaal) verband aangetoond, enkel samenhang
o Wat we onderzoeken, kan niet of niet ethisch gemanipuleerd worden
4
