IDM 2025/2026
OVERZICHT VAN DE STOF: HOORCOLLEGES EN LITERATUUR
INHOUDSOPGAVE
Hoorcollege 1 & Hammack (2015) – De psychologie van identiteit ................................................... 3
Belangrijke theorieën/modellen ........................................................................................................ 3
Identity Complexity Model ........................................................................................................... 3
Marcia’s 4 Stages Model (identity status theory) ......................................................................... 3
Multidimensional Model of Racial Identity ................................................................................... 3
Witte raciale identiteitsontwikkeling: 5 fases .............................................................................. 4
Kennis ............................................................................................................................................. 4
Hoorcollege 2 & Crocetti et al. (2023) – Persoonlijke en sociale identiteiten .................................... 6
Belangrijke theorieën/modellen ........................................................................................................ 6
Sociale identiteitstheorie (SIT) ..................................................................................................... 6
Dynamische modellen van identiteitsvorming: driefactor identiteitsmodel ................................ 6
Sociaal-cognitieve identiteitsstrategieën .................................................................................... 7
Kennis ............................................................................................................................................. 7
Onderzoeksresultaten ...................................................................................................................... 9
Hoorcollege 3 & McAdams (2019) – Identiteit volgens persoonlijkheidsleer en autobiografisch
geheugen .................................................................................................................................... 10
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................10
Layers of personality .................................................................................................................. 10
Conway Model ........................................................................................................................... 12
Kennis ............................................................................................................................................12
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................13
Hoorcollege 4 & Shiner et al. (2021) – Narratieve identiteitsontwikkeling en
persoonlijkheidsstoornissen ....................................................................................................... 14
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................14
AMPD ......................................................................................................................................... 14
Kennis ............................................................................................................................................15
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................17
Hoorcollege 5 & Verkuyten et al. (2019) – Culturele identiteit en welzijn ......................................... 18
1
, Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................18
Common Ingroup Identity Model ................................................................................................ 18
Identity Complexity Model ......................................................................................................... 18
Acculturatie-strategieën ............................................................................................................ 19
Kennis ............................................................................................................................................19
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................21
Hoorcollege 6 & Chiao et al. (2016) – Culturele identiteit: aandacht en ontwikkeling ....................... 22
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................22
Bicultural Identity Integration .................................................................................................... 22
Theorieën over diversiteit ........................................................................................................... 23
Kennis ............................................................................................................................................23
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................25
Hoorcollege 7 & Kedia et al. (2017) – Succesvolle interdisciplinariteit en sociale neurowetenschap 27
Kennis ............................................................................................................................................27
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................28
Hoorcollege 8 & Miller (2016) – genderidentiteit ............................................................................ 29
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................29
Vier perspectieven op gender .................................................................................................... 29
Social Role Theory ..................................................................................................................... 30
Dual-pathway genderschematheorie ......................................................................................... 30
Kennis ............................................................................................................................................31
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................32
Hoorcollege 9 & Hoffman & Umaña-Taylor (2023) – Identiteit op school en werk ............................. 33
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................33
Identity-based motivation theory ............................................................................................... 33
RIASEC model ............................................................................................................................ 33
Kennis ............................................................................................................................................33
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................35
Hoorcollege 10 & Littman et al. (2023) – Identiteit in organisaties en de klinische praktijk ............... 36
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................36
Intergroepscontact hypothese ................................................................................................... 36
Decategorization, recategorization en mutual intergroup differentiation model ....................... 37
Kennis ............................................................................................................................................37
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................39
2
,HOORCOLLEGE 1 & HAMMACK (2015) – DE PSYCHOLOGIE VAN IDENTITEIT
BELANGRIJKE THEORIEËN/MODELLEN
Identity Complexity Model
Voorbeeld: vrouw die wiskundige is van beroep.
• Intersection: identificeert zich als vrouwelijke wiskundige,
dus als de combinatie van beide groepen. Andere vrouwen
die niet wiskundige zijn of andere wiskundigen die niet vrouw
zijn behoren allemaal tot de outgroup. De ingroup bestaat
enkel uit specifiek andere vrouwelijke wiskundigen.
• Dominance: identificeert zich als vrouw (dominantie sociale
identiteit), en daar vallen ook wiskundige vrouwen onder.
• Compartmentalisation: identificatie is afhankelijk van
situatie: bijv. op het werk identificatie als wiskundige, daarbuiten als vrouw. De dominante identiteit hangt af
van de situatie waarin iemand zich bevindt.
• Merger: samennemen van identiteiten op een gelijkwaardige wijze.
Marcia’s 4 Stages Model (identity status theory)
Commitment
Aanwezig Afwezig
Aanwezig Identity achievement Moratorium
Je hebt wat dingen Je bent dingen aan het
geprobeerd en je hebt een proberen, maar hebt nog
Exploratie
keuze gemaakt geen keuzes gemaakt
Afwezig Identity foreclosure Identity di;usion
Nooit echt de opties Geen idee wat je leuk
ontdekt, meteen voor een vindt, niks aan het
keuze gegaan uitzoeken, geen keuzes
gemaakt
Multidimensional Model of Racial Identity
African Americans bezitten meerdere sociale identiteiten en ze bepalen bij elke sociale situatie welke identiteit op dat
moment het meest belangrijk of zichtbaar is. Er worden vier dimensies onderscheiden die gemeten kunnen worden:
• Salience: het belang van raciale identiteit voor het zelfconcept kan wisselen per situatie, afhankelijk van de
specifieke sociale context.
• Centrality: de mate waarin ze hun raciale identiteit als centraal of niet-centraal beschouwen binnen het
algehele zelfbeeld.
• Regard: affect, positieve of negatieve gevoelens die iemand heeft over zijn raciale identiteit.
• Ideology: inhoudelijke overtuigingen over de eigen groep en de politieke houding die ze kunnen aannemen.
3
,Witte raciale identiteitsontwikkeling: 5 fases
1. Contact: eerste interacties met niet-witte mensen;
2. Desintegratie: het besef van de eigen witte identiteit;
3. Re-integratie: gevoelens van vijandigheid tegenover niet-witte mensen;
4. Pseudo-onafhankelijkheid: intellectuele acceptatie en nieuwsgierigheid over ras en rassenverhoudingen;
5. Autonomie: erkennen en aanvaarden van raciale verschillen.
KENNIS
• Identiteit = persoonlijke identiteit (waarmee identificeer ik me) + sociale identiteit (met wie identificeer ik
me).
o Subjectief gevoel van de persoon, wie ik ‘echt’ ben en waar ik bij hoor.
o Consistent en continu over tijd en contexten.
o Functioneel voor het welbevinden.
o Geeft betekenis aan levensgebeurtenissen en beïnvloedt keuzes.
• Self-concept (zelfevaluatie) = zelfwaardering + competentiebeleving + interpretaties en waarnemingen.
• Self = ik als totaliteit, identiteit + self-concept.
• Definitie identiteit van Erikson: “Identiteit is het bewuste gevoel van wie we zijn, dat we ontwikkelen door
sociale interactie en dat voortdurend verandert door nieuwe ervaringen en informatie die we opdoen in ons
dagelijks contact met anderen.”
Discipline Focus Belangrijke benaderingen
Sociale psychologie Gender, nationaliteit/etniciteit, Sociale identiteitstheorie, social
religie, beroep, leeftijd identity complexity
Ontwikkelingspsychologie Persoonlijke Traditionele statische
identiteitsontwikkeling identiteitsmodellen van Erikson en
(leeftijdsgebonden en Marcia, dynamische
verandering) identiteitsmodellen
Persoonlijkheidsleer Identiteit als deel van de McAdams, nadruk op
persoonlijkheid culturele/maatschappelijke/historische
context
Klinische psychologie Identiteit als symptoom of Traumamodellen, self-concept clarity
causale factor
Psychologische functieleer Cognitieve functies gerelateerd Sekse/genderverschillen in het brein
aan identiteit (dimorphism), autobiografisch
geheugen
• Descartes: “Ik denk, dus ik ben.” à belang zelfbewuste cognitie.
• Locke: waarneming à gelijke eigenschappen van objecten of personen zorgen ervoor dat het bewustzijn een
mate van samenhang ervaart, wat een gevoel van eenheid geeft aan zintuigelijke ervaringen.
• Hume & Kant: identiteit ligt niet in eigenschappen van personen, maar wordt gevormd door onze
geheugenprocessen à identiteit ontstaat uit hoe we in ons geheugen gelijkheid en stabiliteit waarnemen.
o Toevoeging Kant: we kunnen het zelf alleen begrijpen in relatie tot de wereld om ons heen.
• Dilthey: hermeneutische benadering à belang van betekenisgeving.
4
,JAMES & MEAD EN DE STROMINGEN DIE UIT HUN IDEEËN ZIJN VOORTGEKOMEN:
William James Cognitie, emotie en fysiologische respons. Nadruk op binnenwereld van individu en
ervaren van continuïteit en betekenis.
Erikson Identiteit is een proces en uitkomst van ontwikkeling gedurende het leven, met het
zwaartepunt in de adolescentie. In de adolescentie is er psychosociaal moratorium, een
overgangsmoment waarin met verschillende rollen geëxperimenteerd kan worden.
Marcia Identity status theory. Op basis van exploratie en commitment wordt er onderscheid
gemaakt tussen vier fases: achievement, moratorium, foreclosure, didusion.
George Herbert Mead Sociaal geconstrueerd zelf door conversation of gestures (sociale ervaring en activiteit),
symbolic interactionism. Nadruk op buitenwereld van individu en hoe identiteit wordt
gevormd in sociale relaties, rollen en categorieën.
Godman Stigma en identiteitsmanagement. De mens is een acteur die zijn imago zorgvuldig
beheert. Impression management = beslissen wat je al dan niet van jezelf laat zien, om zo
te bepalen hoe anderen je zien. Onderscheidt drie soorten identiteit:
• Ego-identiteit = hoe iemand zichzelf van binnen ervaart, gevoel van continuïteit
(subjective sense of self).
• Sociale identiteit = hoe anderen iemand zien op basis van sociale rollen en
groepslidmaatschap.
• Persoonlijke identiteit = de delen van iemands levensverhaal die hij bewust deelt in
interacties met anderen (self-presented biography).
McCall & Simmons Role-identity theory. Rol-identiteit = het beeld en de rol die iemand voor zichzelf creëert
binnen een bepaalde sociale positie. Door socialisatie geleerd welke sociale posities er
bestaan en welke betekenissen en verwachtingen er bij die posities horen, vervolgens
internaliseren van de sociale structuur.
Stryker Je identiteiten bestaan binnen een hiërarchie van hoe belangrijk ze voor je zijn en de
context bepaalt welke identiteit naar voren komt. Structural symbolic interactionism =
de samenleving vormt het zelf, waarna het zelf de sociale interacties vormgeeft. Mead
gaat ervan uit dat de samenleving ontstaat uit sociale interactie, maar Stryker stelt dat de
samenleving al bestaat vóór de interactie.
Tajfel & Turner Social identity theory. Sociale identiteit = “De delen van iemands zelfbeeld die
voortkomen uit de sociale categorieën waarvan iemand denkt dat hij deel uitmaakt.”
Mensen handelen zodanig dat ze een positief zelfbeeld behouden of versterken ten
aanzien van hun sociale identiteit.
Kritiek op identity status theory omdat men vond dat het belangrijke elementen uit Eriksons oorspronkelijke visie niet
goed weerspiegelt:
• Te weinig nadruk op ego-synthese (innerlijke samenhang), temporele continuïteit (gevoel van identiteit door
de tijd heen) en rolstabiliteit;
• Beperkte externe validiteit van het onderzoek vanwege voornamelijk Amerikaanse studentenpopulaties;
• Te weinig aandacht voor sociale, historische en culturele contexten die bij Erikson juist belangrijk waren;
• Het idee van ‘status’ neigt naar vaste categorieën of eindpunten, wat ingaat tegen het dynamische en
procesmatige van Erikson;
• Onvoldoende aandacht voor ras en etniciteit, daardoor tekorten in het verklaren van culturele variatie in
identiteitsvorming.
5
,HOORCOLLEGE 2 & CROCETTI ET AL. (2023) – PERSOONLIJKE EN SOCIALE
IDENTITEITEN
BELANGRIJKE THEORIEËN/MODELLEN
Sociale identiteitstheorie (SIT)
Dient als uitgangspunt om te begrijpen waar intergroepsconflict vandaan komt. Het idee van ‘wij vs zij’ zorgt voor
conflicten tussen groepen. De basisprincipes zijn sociale categorisatie en sociale identificatie, wat samen met
sociale vergelijking kan zorgen voor dat wij vs zij gevoel. We zijn geneigd om onze eigen groepen positief te
differentiëren van andere groepen, omdat we een positief zelfbeeld willen behouden. Deze neiging komt tot uiting op
een aantal manieren (en wordt versterkt in het geval van conflict):
• Intergroup accentuation: verschillen tussen groepen worden vergroot (wij zijn heel anders dan zij), terwijl
verschillen binnen groepen worden verkleind (zij zijn allemaal hetzelfde).
• Ingroup favoritism: positiever voelen t.o.v. andere groepsleden vs leden van andere groepen, wat bijdraagt
aan een positiever zelfconcept, zelfbeeld en meer zelfvertrouwen.
• Outgroup derogation: andere groepen naar beneden halen om je beter te voelen over je eigen groep.
Groepsgedrag zoals dat van bijv. voetbalhooligans komt voort uit een combinatie van categorisatie (wij vs zij), sociale
identificatie (nauwe verbondenheid met de club) en er ontstaat een conflict met een andere groep bij (waargenomen)
competitie om bronnen, status of macht of ervaren dreiging van status, macht, bronnen of positie. Op het moment
van het conflict is hun groepsidentiteit heel erg saillant, maar op het moment dat twee hooligans van verschillende
clubs op het schoolplein staan om hun kind op te halen, is dit niet het geval. Context is dus erg belangrijk!
Dynamische modellen van identiteitsvorming: driefactor identiteitsmodel
Kritiek op de traditionele modellen (Erikson, Marcia) was dat identiteitsvorming al ver voor de adolescentie begint en
geen einde kent. Het is geen statisch opeenvolgend, maar eerder een dynamisch heen-en-weer proces. Ook verschilt
het per domein, bijv. op interpersoonlijk of beroepsvlak. Daarom zijn dynamische modellen ontwikkeld, waaronder
het driefactor identiteitsmodel van Crocetti.
• Commitment: blijvende keuzes die mensen hebben
gemaakt binnen verschillende ontwikkelingsdomeinen,
waar zelfvertrouwen uit kan voortkomen.
• In-depth exploration: de mate waarin mensen actief
nadenken over de commitments die al zijn aangegaan,
waarbij wordt nagedacht over de keuzes, aanvullende
informatie wordt gezocht en de commitments met
anderen worden besproken.
• Reconsideration of commitment: het vergelijken van
huidige commitments met mogelijke alternatieven, bijv.
omdat de huidige niet langer bevredigend zijn.
1. Identity formation cycle: vorming van identiteit waarbij verschillende alternatieven tegen elkaar worden
afgezet en je een keuze maakt.
2. Identity maintenance cycle: er komen tijden waarbij je reflecteert op je keuzes, ze als het ware opnieuw
exploreert en je bijv. constateert dat je nog altijd de juiste commitment hebt. Dit wordt dan versterkt.
3. Wanneer je erachter komt dat je toch niet zo goed weet of deze commitment de juiste is en er een vrij
aantrekkelijk alternatief in beeld komt, ga je alles heroverwegen. In-depth exploration kan dus leiden tot
6
, versterking van je commitment (in de identity maintenance cycle blijven) of tot het overgaan op
heroverwegen.
Het dynamische model van Luyckx wordt kort aangestipt. In essentie lijkt het heel erg op die van Crocetti, alleen dan
wat uitgebreider. Er worden twee soorten commitment onderscheiden: commitment making (CM; ik heb besloten
wat ik wil doen in mijn leven) en identification with commitment (IC; ik heb het gevoel dat wat ik wil doen in mijn
leven goed bij mij past). En exploratie is opgesplitst in drie vormen: exploration in breadt (EB; ik denk vaak na over
verschillende toekomstplannen), exploration in depth (ED; ik praat vaak met anderen over mijn toekomstplannen)
en rumination exploration (RE; ik vind het moeilijk om het denken over toekomstplannen te stoppen). Dat laatste,
rumination, beschrijft Crocetti niet in haar model/theorie.
Gedurende de adolescentie nemen CM en IC langzaam toe en zitten op een erg vergelijkbaar niveau. Wat betreft
exploratie is er bij EB en ED een sterke toename te zien aan het begin van de adolescentie, wat daarna redelijk
stabiliseert en uiteindelijk afneemt. EB is constant het hoogst, gevolgd door ED. RE is relatief een stuk lager
gedurende de hele adolescentie dan de andere vormen van exploratie, wat in principe positief is, aangezien
rumineren/piekeren niet erg prettig is.
Sociaal-cognitieve identiteitsstrategieën
Strategie Gedrag Definitie van zichzelf leunt
op…
Information- Zelfreflectief, actief zoeken naar en verkennen van informatie die Persoonlijke kenmerken zoals
oriented voor henzelf relevant is. Meer persoonlijk gericht. waarden, doelen,
standaarden.
Normative Commitments op meer automatische manier uitvoeren, door Collectieve kenmerken zoals
overnemen van voorschrijvend gedrag en waarden en door familie, religie, etniciteit.
aanpassen aan verwachtingen van voor hen belangrijke anderen.
Meer sociaal gericht.
Diduse- Stellen omgaan met identiteitskwesties zo lang mogelijk uit. Sociale, situationele
avoidant aspecten zoals reputatie,
populariteit en impression
management.
KENNIS
• Sociale identiteit: het antwoord op de vraag “wie ben ik?” op basis van gedeelde sociale structuren of de
groepen waar je bij hoort.
• Sociale categorisatie: kijkt naar bij welke groep je hoort. Het cognitieve proces waarbij mensen de wereld
indelen in groepen waar ze bij horen (wij) en waar ze niet bij horen (zij) op basis van overeenkomsten en
verschillen. Automatisch proces om de complexe wereld simpeler en begrijpelijker te maken.
• Sociale identificatie: hoe belangrijk een groep voor je is. De mate waarin we ons psychologisch verbonden
voelen met de groepen waarvan we lid zijn. De groep is dan een belangrijke bron van zelfdefinitie en
zelfvertrouwen.
Er zijn verschillende theorieën over waarom we ons met groepen identificeren:
• Basisbehoefte erbij te horen (‘need to belong’).
• Zelfvertrouwen hypothese: je krijgt zelfvertrouwen van de groepen waar je bij hoort die goed zijn.
• Optimale distinctiviteitstheorie: het is belangrijk om erbij te horen, maar ook om bij een groep te horen die
wel anders is dan een andere groep.
• Onzekerheidsreductie theorie.
7
,• Continuïteitsbehoefte: fijn om lid te zijn van een groep, omdat je dan continuïteit hebt.
• Behoefte aan effectiviteit en controle.
• Stigma: kenmerken van een groep waaraan negatieve sociale evaluatie hangt. Het is niet inherent aan de
groep of identiteit, maar de context bepaalt stigma. Het vormt een bedreiging voor de positieve sociale
identiteit. Er zijn een aantal identiteitsmanagementstrategieën voor het omgaan met wanneer mensen
negatief uit de sociale vergelijking komen.
o Sociale creativiteit: strategieën om een positiever zelfbeeld te krijgen zonder de positie
daadwerkelijk te verbeteren. Dat wordt gedaan door verandering in de sociale vergelijking waarbij
je de unieke kwaliteiten van je groep benadrukt en kan doen aan neerwaartse vergelijking met
andere groepen waar je wel positief uit komt.
o Individuele mobiliteit: verandering van sociale positie door een plek hoger op de sociale ladder te
zoeken, bijv. door jezelf omhoog te werken naar een andere sociale groep. De positie van de
oorspronkelijke groep blijft gelijk, en het individu zoekt een ‘betere’ groep.
§ Alleen mogelijk als je lid kan worden van een hogere-status groep en als je je niet strikt
identificeert met je groep. Voor bijv. vrouwen of etnische minderheden is dat lastig, want
die identiteit kan je moeilijk veranderen. Oplossing daarvoor is self-group distancing
waarbij je afstand creëert tussen jezelf en je groep om te proberen je eigen positie te
verbeteren (bijv. ik ben niet zoals andere vrouwen).
o Sociale competitie: strategieën om de positie van de groep te verbeteren. Dit gebeurt
voornamelijk wanneer je de groep heel erg belangrijk vindt of er niet weg kan. Het verhogen van de
status van de groep kan bijv. d.m.v. protestbewegingen of communities binnen organisaties.
• Identiteitsverwarring aan het begin van de adolescentie kan verklaard worden door lichamelijke
veranderingen (puberteit, uiterlijk), cognitieve veranderingen (zelfbewustzijn, toekomstperspectief) en
sociale veranderingen (grotere sociale wereld, meer keuzes in sociale groepen en waarden).
• Identiteitsverwarring, continue heroverwegingen en minder stabiele identiteit (moratorium) hangt samen
met meer externaliserende en meer internaliserende problematiek. Een duidelijke, stabiele identiteit heeft
een beschermende functie daartegen, maar perioden van onzekerheid en exploratie zijn vaak nodig om tot
stabiliteit te komen.
• Self-concept clarity (SCC): de mate waarin iemands zelfbeeld duidelijk, samenhangend en stabiel is.
• Andere mensen hebben ook invloed op de ontwikkeling van je identiteit en je zelfbeeld:
o Zonder anderen kan je niet doen aan sociale vergelijking;
o Anderen houden je een spiegel voor;
o Ze faciliteren exploratie door een veilige omgeving te creëren.
o Ze fungeren als rolmodellen.
o Ze helpen betekenis te geven aan persoonlijke gebeurtenissen.
8
, ONDERZOEKSRESULTATEN
• Aan het begin van adolescentie neemt verwarring toe en synthese af. In midden en late adolescentie neemt
verwarring af en groeit synthese duidelijk. Rond 23 jaar is er ineens nog een piek van verwarring en daling van
synthese, mogelijk doordat je klaar bent met studie en gaat werken. Daarna stabiliseert het weer. Meeste
verwarring is dus in vroege en midden adolescentie.
• Ongeveer 70% van de adolescenten heeft een stabiel patroon van identiteit: zij veranderen niet van
identiteitsstatus binnen 5 jaar, tijdens de adolescentie. Van de mensen die wel van status veranderden,
verschoven ze met name van diffusion/moratorium/foreclosure naar achievement. 17-20% van de
adolescenten zit aan het einde van de adolescentie in identity achievement.
• Uit onderzoek met het driefactor identiteitsmodel van Crocetti is gebleken dat er gedurende de adolescentie
toenames zijn in commitment en in-depth exploration (identity certainty) en afnames in reconsideration
(identity uncertainty). Ook neigen adolescenten ertoe om over te stappen van identity formation naar
identity maintenance cycle. Dus meer exploratie en commitment/identiteitssynthese naarmate de leeftijd
stijgt.
• De processen die aan de basis liggen van de identity maintenance cycle (commitment en in-depth
exploration) hangen positief samen met information-oriented en normative sociaal-cognitieve
identiteitsstrategieën. Deze twee strategieën helpen dus bij het consolideren van het gevoel van identiteit.
• Wanneer jonge mensen gebruikmaken van een combinatie van zowel de information-oriented als de
normative strategie zijn ze flexibeler. Het voordeel is dat deze mensen hogere niveaus van commitment en
in-depth exploration laten zien dan leeftijdsgenoten die één van de twee strategieën gebruiken.
• De diffuse-avoidant strategie hangt samen met een hoge mate van reconsideration of commitment. Met
andere woorden: wie zijn keuzes blijft betwijfelen en geen passende alternatieven vindt, loopt het risico om
in een toestand van identiteitsonzekerheid te blijven hangen.
• Sociaal-cognitieve identiteitsstrategieën zijn predictoren voor maatschappelijke betrokkenheid onder
adolescenten (diffuse-avoidant is een negatieve voorspeller, de anderen zijn positief). Het omgekeerde geldt
ook: maatschappelijke betrokkenheid voorspelt positieve veranderingen in identiteit.
• SCC hangt negatief samen met onzekerheid en positief met zelfwaardering.
• SCC van ouders heeft invloed op dat van adolescenten, maar niet andersom. Ouders zijn namelijk een
rolmodel en omdat ze vaak een hogere SCC hebben dan hun kind, wordt dat van hen minder snel beïnvloed.
o Het patroon qua invloed van vader op zoon en van moeder op dochter (zelfde gender) is
vergelijkbaar met dat van vader op dochter en moeder op zoon (tegengestelde gender). De invloed
van beide ouders is dus praktisch even groot; gender maakt niet uit.
• SCC is een beschermende factor voor vertonen van delinquent gedrag en/of meedoen met delinquent
gedrag van beste vriend(in). Commitment beschermt tegen risicogedrag (bijv. middelengebruik), vooral bij
groepsdruk. Zowel SCC als commitment duiden op een duidelijk, stabiel zelfbeeld, dus samengevat kan
worden gesteld dat dit leidt tot een lagere gevoeligheid voor groepsdruk.
• Een gezinsklimaat gekenmerkt door conflict (ruzie, agressie, kritiek) is een onveilige basis die tot
onzekerheid kan leiden. Cohesie (nauwe banden tussen gezinsleden) is juist een veilige basis om te
exploreren en identiteit te heroverwegen.
o Alleen bij adolescenten (niet bij jongvolwassenen) kan cohesie ook negatieve gevolgen hebben: het
voorspelt exploratieve ruminatie, mogelijk omdat de nauwe banden een soort van verstikkend
kunnen werken terwijl adolescenten zich willen losmaken. Cohesie kan exploratie tegenwerken.
o Alleen bij jongvolwassenen (niet bij adolescenten) voorspelt cohesie identificatie met
commitment.
• Gezinsrelaties hebben echter niet alleen gevolgen voor het kind, maar de ontwikkeling van het kind heeft ook
invloed op het gezin. In tegenstelling tot SCC werkt dat dus beide kanten op.
o Commitment van de adolescent had een positieve invloed op de relatie met de moeder, die meer
steunend en minder conflicterend werd. Ook een meer evenwichtige relatie met broer/zus.
o Over tijd leidde in-depth exploration van de adolescent tot verbeterde relaties met alle
gezinsleden.
• Wanneer adolescenten zich geaccepteerd en gesteund voelen door hun vrienden, vertonen ze minder
reconsideration of commitment. Commitment en in-depth exploration zorgen voor meer balanced
9
OVERZICHT VAN DE STOF: HOORCOLLEGES EN LITERATUUR
INHOUDSOPGAVE
Hoorcollege 1 & Hammack (2015) – De psychologie van identiteit ................................................... 3
Belangrijke theorieën/modellen ........................................................................................................ 3
Identity Complexity Model ........................................................................................................... 3
Marcia’s 4 Stages Model (identity status theory) ......................................................................... 3
Multidimensional Model of Racial Identity ................................................................................... 3
Witte raciale identiteitsontwikkeling: 5 fases .............................................................................. 4
Kennis ............................................................................................................................................. 4
Hoorcollege 2 & Crocetti et al. (2023) – Persoonlijke en sociale identiteiten .................................... 6
Belangrijke theorieën/modellen ........................................................................................................ 6
Sociale identiteitstheorie (SIT) ..................................................................................................... 6
Dynamische modellen van identiteitsvorming: driefactor identiteitsmodel ................................ 6
Sociaal-cognitieve identiteitsstrategieën .................................................................................... 7
Kennis ............................................................................................................................................. 7
Onderzoeksresultaten ...................................................................................................................... 9
Hoorcollege 3 & McAdams (2019) – Identiteit volgens persoonlijkheidsleer en autobiografisch
geheugen .................................................................................................................................... 10
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................10
Layers of personality .................................................................................................................. 10
Conway Model ........................................................................................................................... 12
Kennis ............................................................................................................................................12
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................13
Hoorcollege 4 & Shiner et al. (2021) – Narratieve identiteitsontwikkeling en
persoonlijkheidsstoornissen ....................................................................................................... 14
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................14
AMPD ......................................................................................................................................... 14
Kennis ............................................................................................................................................15
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................17
Hoorcollege 5 & Verkuyten et al. (2019) – Culturele identiteit en welzijn ......................................... 18
1
, Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................18
Common Ingroup Identity Model ................................................................................................ 18
Identity Complexity Model ......................................................................................................... 18
Acculturatie-strategieën ............................................................................................................ 19
Kennis ............................................................................................................................................19
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................21
Hoorcollege 6 & Chiao et al. (2016) – Culturele identiteit: aandacht en ontwikkeling ....................... 22
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................22
Bicultural Identity Integration .................................................................................................... 22
Theorieën over diversiteit ........................................................................................................... 23
Kennis ............................................................................................................................................23
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................25
Hoorcollege 7 & Kedia et al. (2017) – Succesvolle interdisciplinariteit en sociale neurowetenschap 27
Kennis ............................................................................................................................................27
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................28
Hoorcollege 8 & Miller (2016) – genderidentiteit ............................................................................ 29
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................29
Vier perspectieven op gender .................................................................................................... 29
Social Role Theory ..................................................................................................................... 30
Dual-pathway genderschematheorie ......................................................................................... 30
Kennis ............................................................................................................................................31
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................32
Hoorcollege 9 & Hoffman & Umaña-Taylor (2023) – Identiteit op school en werk ............................. 33
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................33
Identity-based motivation theory ............................................................................................... 33
RIASEC model ............................................................................................................................ 33
Kennis ............................................................................................................................................33
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................35
Hoorcollege 10 & Littman et al. (2023) – Identiteit in organisaties en de klinische praktijk ............... 36
Belangrijke theorieën/modellen .......................................................................................................36
Intergroepscontact hypothese ................................................................................................... 36
Decategorization, recategorization en mutual intergroup differentiation model ....................... 37
Kennis ............................................................................................................................................37
Onderzoeksresultaten .....................................................................................................................39
2
,HOORCOLLEGE 1 & HAMMACK (2015) – DE PSYCHOLOGIE VAN IDENTITEIT
BELANGRIJKE THEORIEËN/MODELLEN
Identity Complexity Model
Voorbeeld: vrouw die wiskundige is van beroep.
• Intersection: identificeert zich als vrouwelijke wiskundige,
dus als de combinatie van beide groepen. Andere vrouwen
die niet wiskundige zijn of andere wiskundigen die niet vrouw
zijn behoren allemaal tot de outgroup. De ingroup bestaat
enkel uit specifiek andere vrouwelijke wiskundigen.
• Dominance: identificeert zich als vrouw (dominantie sociale
identiteit), en daar vallen ook wiskundige vrouwen onder.
• Compartmentalisation: identificatie is afhankelijk van
situatie: bijv. op het werk identificatie als wiskundige, daarbuiten als vrouw. De dominante identiteit hangt af
van de situatie waarin iemand zich bevindt.
• Merger: samennemen van identiteiten op een gelijkwaardige wijze.
Marcia’s 4 Stages Model (identity status theory)
Commitment
Aanwezig Afwezig
Aanwezig Identity achievement Moratorium
Je hebt wat dingen Je bent dingen aan het
geprobeerd en je hebt een proberen, maar hebt nog
Exploratie
keuze gemaakt geen keuzes gemaakt
Afwezig Identity foreclosure Identity di;usion
Nooit echt de opties Geen idee wat je leuk
ontdekt, meteen voor een vindt, niks aan het
keuze gegaan uitzoeken, geen keuzes
gemaakt
Multidimensional Model of Racial Identity
African Americans bezitten meerdere sociale identiteiten en ze bepalen bij elke sociale situatie welke identiteit op dat
moment het meest belangrijk of zichtbaar is. Er worden vier dimensies onderscheiden die gemeten kunnen worden:
• Salience: het belang van raciale identiteit voor het zelfconcept kan wisselen per situatie, afhankelijk van de
specifieke sociale context.
• Centrality: de mate waarin ze hun raciale identiteit als centraal of niet-centraal beschouwen binnen het
algehele zelfbeeld.
• Regard: affect, positieve of negatieve gevoelens die iemand heeft over zijn raciale identiteit.
• Ideology: inhoudelijke overtuigingen over de eigen groep en de politieke houding die ze kunnen aannemen.
3
,Witte raciale identiteitsontwikkeling: 5 fases
1. Contact: eerste interacties met niet-witte mensen;
2. Desintegratie: het besef van de eigen witte identiteit;
3. Re-integratie: gevoelens van vijandigheid tegenover niet-witte mensen;
4. Pseudo-onafhankelijkheid: intellectuele acceptatie en nieuwsgierigheid over ras en rassenverhoudingen;
5. Autonomie: erkennen en aanvaarden van raciale verschillen.
KENNIS
• Identiteit = persoonlijke identiteit (waarmee identificeer ik me) + sociale identiteit (met wie identificeer ik
me).
o Subjectief gevoel van de persoon, wie ik ‘echt’ ben en waar ik bij hoor.
o Consistent en continu over tijd en contexten.
o Functioneel voor het welbevinden.
o Geeft betekenis aan levensgebeurtenissen en beïnvloedt keuzes.
• Self-concept (zelfevaluatie) = zelfwaardering + competentiebeleving + interpretaties en waarnemingen.
• Self = ik als totaliteit, identiteit + self-concept.
• Definitie identiteit van Erikson: “Identiteit is het bewuste gevoel van wie we zijn, dat we ontwikkelen door
sociale interactie en dat voortdurend verandert door nieuwe ervaringen en informatie die we opdoen in ons
dagelijks contact met anderen.”
Discipline Focus Belangrijke benaderingen
Sociale psychologie Gender, nationaliteit/etniciteit, Sociale identiteitstheorie, social
religie, beroep, leeftijd identity complexity
Ontwikkelingspsychologie Persoonlijke Traditionele statische
identiteitsontwikkeling identiteitsmodellen van Erikson en
(leeftijdsgebonden en Marcia, dynamische
verandering) identiteitsmodellen
Persoonlijkheidsleer Identiteit als deel van de McAdams, nadruk op
persoonlijkheid culturele/maatschappelijke/historische
context
Klinische psychologie Identiteit als symptoom of Traumamodellen, self-concept clarity
causale factor
Psychologische functieleer Cognitieve functies gerelateerd Sekse/genderverschillen in het brein
aan identiteit (dimorphism), autobiografisch
geheugen
• Descartes: “Ik denk, dus ik ben.” à belang zelfbewuste cognitie.
• Locke: waarneming à gelijke eigenschappen van objecten of personen zorgen ervoor dat het bewustzijn een
mate van samenhang ervaart, wat een gevoel van eenheid geeft aan zintuigelijke ervaringen.
• Hume & Kant: identiteit ligt niet in eigenschappen van personen, maar wordt gevormd door onze
geheugenprocessen à identiteit ontstaat uit hoe we in ons geheugen gelijkheid en stabiliteit waarnemen.
o Toevoeging Kant: we kunnen het zelf alleen begrijpen in relatie tot de wereld om ons heen.
• Dilthey: hermeneutische benadering à belang van betekenisgeving.
4
,JAMES & MEAD EN DE STROMINGEN DIE UIT HUN IDEEËN ZIJN VOORTGEKOMEN:
William James Cognitie, emotie en fysiologische respons. Nadruk op binnenwereld van individu en
ervaren van continuïteit en betekenis.
Erikson Identiteit is een proces en uitkomst van ontwikkeling gedurende het leven, met het
zwaartepunt in de adolescentie. In de adolescentie is er psychosociaal moratorium, een
overgangsmoment waarin met verschillende rollen geëxperimenteerd kan worden.
Marcia Identity status theory. Op basis van exploratie en commitment wordt er onderscheid
gemaakt tussen vier fases: achievement, moratorium, foreclosure, didusion.
George Herbert Mead Sociaal geconstrueerd zelf door conversation of gestures (sociale ervaring en activiteit),
symbolic interactionism. Nadruk op buitenwereld van individu en hoe identiteit wordt
gevormd in sociale relaties, rollen en categorieën.
Godman Stigma en identiteitsmanagement. De mens is een acteur die zijn imago zorgvuldig
beheert. Impression management = beslissen wat je al dan niet van jezelf laat zien, om zo
te bepalen hoe anderen je zien. Onderscheidt drie soorten identiteit:
• Ego-identiteit = hoe iemand zichzelf van binnen ervaart, gevoel van continuïteit
(subjective sense of self).
• Sociale identiteit = hoe anderen iemand zien op basis van sociale rollen en
groepslidmaatschap.
• Persoonlijke identiteit = de delen van iemands levensverhaal die hij bewust deelt in
interacties met anderen (self-presented biography).
McCall & Simmons Role-identity theory. Rol-identiteit = het beeld en de rol die iemand voor zichzelf creëert
binnen een bepaalde sociale positie. Door socialisatie geleerd welke sociale posities er
bestaan en welke betekenissen en verwachtingen er bij die posities horen, vervolgens
internaliseren van de sociale structuur.
Stryker Je identiteiten bestaan binnen een hiërarchie van hoe belangrijk ze voor je zijn en de
context bepaalt welke identiteit naar voren komt. Structural symbolic interactionism =
de samenleving vormt het zelf, waarna het zelf de sociale interacties vormgeeft. Mead
gaat ervan uit dat de samenleving ontstaat uit sociale interactie, maar Stryker stelt dat de
samenleving al bestaat vóór de interactie.
Tajfel & Turner Social identity theory. Sociale identiteit = “De delen van iemands zelfbeeld die
voortkomen uit de sociale categorieën waarvan iemand denkt dat hij deel uitmaakt.”
Mensen handelen zodanig dat ze een positief zelfbeeld behouden of versterken ten
aanzien van hun sociale identiteit.
Kritiek op identity status theory omdat men vond dat het belangrijke elementen uit Eriksons oorspronkelijke visie niet
goed weerspiegelt:
• Te weinig nadruk op ego-synthese (innerlijke samenhang), temporele continuïteit (gevoel van identiteit door
de tijd heen) en rolstabiliteit;
• Beperkte externe validiteit van het onderzoek vanwege voornamelijk Amerikaanse studentenpopulaties;
• Te weinig aandacht voor sociale, historische en culturele contexten die bij Erikson juist belangrijk waren;
• Het idee van ‘status’ neigt naar vaste categorieën of eindpunten, wat ingaat tegen het dynamische en
procesmatige van Erikson;
• Onvoldoende aandacht voor ras en etniciteit, daardoor tekorten in het verklaren van culturele variatie in
identiteitsvorming.
5
,HOORCOLLEGE 2 & CROCETTI ET AL. (2023) – PERSOONLIJKE EN SOCIALE
IDENTITEITEN
BELANGRIJKE THEORIEËN/MODELLEN
Sociale identiteitstheorie (SIT)
Dient als uitgangspunt om te begrijpen waar intergroepsconflict vandaan komt. Het idee van ‘wij vs zij’ zorgt voor
conflicten tussen groepen. De basisprincipes zijn sociale categorisatie en sociale identificatie, wat samen met
sociale vergelijking kan zorgen voor dat wij vs zij gevoel. We zijn geneigd om onze eigen groepen positief te
differentiëren van andere groepen, omdat we een positief zelfbeeld willen behouden. Deze neiging komt tot uiting op
een aantal manieren (en wordt versterkt in het geval van conflict):
• Intergroup accentuation: verschillen tussen groepen worden vergroot (wij zijn heel anders dan zij), terwijl
verschillen binnen groepen worden verkleind (zij zijn allemaal hetzelfde).
• Ingroup favoritism: positiever voelen t.o.v. andere groepsleden vs leden van andere groepen, wat bijdraagt
aan een positiever zelfconcept, zelfbeeld en meer zelfvertrouwen.
• Outgroup derogation: andere groepen naar beneden halen om je beter te voelen over je eigen groep.
Groepsgedrag zoals dat van bijv. voetbalhooligans komt voort uit een combinatie van categorisatie (wij vs zij), sociale
identificatie (nauwe verbondenheid met de club) en er ontstaat een conflict met een andere groep bij (waargenomen)
competitie om bronnen, status of macht of ervaren dreiging van status, macht, bronnen of positie. Op het moment
van het conflict is hun groepsidentiteit heel erg saillant, maar op het moment dat twee hooligans van verschillende
clubs op het schoolplein staan om hun kind op te halen, is dit niet het geval. Context is dus erg belangrijk!
Dynamische modellen van identiteitsvorming: driefactor identiteitsmodel
Kritiek op de traditionele modellen (Erikson, Marcia) was dat identiteitsvorming al ver voor de adolescentie begint en
geen einde kent. Het is geen statisch opeenvolgend, maar eerder een dynamisch heen-en-weer proces. Ook verschilt
het per domein, bijv. op interpersoonlijk of beroepsvlak. Daarom zijn dynamische modellen ontwikkeld, waaronder
het driefactor identiteitsmodel van Crocetti.
• Commitment: blijvende keuzes die mensen hebben
gemaakt binnen verschillende ontwikkelingsdomeinen,
waar zelfvertrouwen uit kan voortkomen.
• In-depth exploration: de mate waarin mensen actief
nadenken over de commitments die al zijn aangegaan,
waarbij wordt nagedacht over de keuzes, aanvullende
informatie wordt gezocht en de commitments met
anderen worden besproken.
• Reconsideration of commitment: het vergelijken van
huidige commitments met mogelijke alternatieven, bijv.
omdat de huidige niet langer bevredigend zijn.
1. Identity formation cycle: vorming van identiteit waarbij verschillende alternatieven tegen elkaar worden
afgezet en je een keuze maakt.
2. Identity maintenance cycle: er komen tijden waarbij je reflecteert op je keuzes, ze als het ware opnieuw
exploreert en je bijv. constateert dat je nog altijd de juiste commitment hebt. Dit wordt dan versterkt.
3. Wanneer je erachter komt dat je toch niet zo goed weet of deze commitment de juiste is en er een vrij
aantrekkelijk alternatief in beeld komt, ga je alles heroverwegen. In-depth exploration kan dus leiden tot
6
, versterking van je commitment (in de identity maintenance cycle blijven) of tot het overgaan op
heroverwegen.
Het dynamische model van Luyckx wordt kort aangestipt. In essentie lijkt het heel erg op die van Crocetti, alleen dan
wat uitgebreider. Er worden twee soorten commitment onderscheiden: commitment making (CM; ik heb besloten
wat ik wil doen in mijn leven) en identification with commitment (IC; ik heb het gevoel dat wat ik wil doen in mijn
leven goed bij mij past). En exploratie is opgesplitst in drie vormen: exploration in breadt (EB; ik denk vaak na over
verschillende toekomstplannen), exploration in depth (ED; ik praat vaak met anderen over mijn toekomstplannen)
en rumination exploration (RE; ik vind het moeilijk om het denken over toekomstplannen te stoppen). Dat laatste,
rumination, beschrijft Crocetti niet in haar model/theorie.
Gedurende de adolescentie nemen CM en IC langzaam toe en zitten op een erg vergelijkbaar niveau. Wat betreft
exploratie is er bij EB en ED een sterke toename te zien aan het begin van de adolescentie, wat daarna redelijk
stabiliseert en uiteindelijk afneemt. EB is constant het hoogst, gevolgd door ED. RE is relatief een stuk lager
gedurende de hele adolescentie dan de andere vormen van exploratie, wat in principe positief is, aangezien
rumineren/piekeren niet erg prettig is.
Sociaal-cognitieve identiteitsstrategieën
Strategie Gedrag Definitie van zichzelf leunt
op…
Information- Zelfreflectief, actief zoeken naar en verkennen van informatie die Persoonlijke kenmerken zoals
oriented voor henzelf relevant is. Meer persoonlijk gericht. waarden, doelen,
standaarden.
Normative Commitments op meer automatische manier uitvoeren, door Collectieve kenmerken zoals
overnemen van voorschrijvend gedrag en waarden en door familie, religie, etniciteit.
aanpassen aan verwachtingen van voor hen belangrijke anderen.
Meer sociaal gericht.
Diduse- Stellen omgaan met identiteitskwesties zo lang mogelijk uit. Sociale, situationele
avoidant aspecten zoals reputatie,
populariteit en impression
management.
KENNIS
• Sociale identiteit: het antwoord op de vraag “wie ben ik?” op basis van gedeelde sociale structuren of de
groepen waar je bij hoort.
• Sociale categorisatie: kijkt naar bij welke groep je hoort. Het cognitieve proces waarbij mensen de wereld
indelen in groepen waar ze bij horen (wij) en waar ze niet bij horen (zij) op basis van overeenkomsten en
verschillen. Automatisch proces om de complexe wereld simpeler en begrijpelijker te maken.
• Sociale identificatie: hoe belangrijk een groep voor je is. De mate waarin we ons psychologisch verbonden
voelen met de groepen waarvan we lid zijn. De groep is dan een belangrijke bron van zelfdefinitie en
zelfvertrouwen.
Er zijn verschillende theorieën over waarom we ons met groepen identificeren:
• Basisbehoefte erbij te horen (‘need to belong’).
• Zelfvertrouwen hypothese: je krijgt zelfvertrouwen van de groepen waar je bij hoort die goed zijn.
• Optimale distinctiviteitstheorie: het is belangrijk om erbij te horen, maar ook om bij een groep te horen die
wel anders is dan een andere groep.
• Onzekerheidsreductie theorie.
7
,• Continuïteitsbehoefte: fijn om lid te zijn van een groep, omdat je dan continuïteit hebt.
• Behoefte aan effectiviteit en controle.
• Stigma: kenmerken van een groep waaraan negatieve sociale evaluatie hangt. Het is niet inherent aan de
groep of identiteit, maar de context bepaalt stigma. Het vormt een bedreiging voor de positieve sociale
identiteit. Er zijn een aantal identiteitsmanagementstrategieën voor het omgaan met wanneer mensen
negatief uit de sociale vergelijking komen.
o Sociale creativiteit: strategieën om een positiever zelfbeeld te krijgen zonder de positie
daadwerkelijk te verbeteren. Dat wordt gedaan door verandering in de sociale vergelijking waarbij
je de unieke kwaliteiten van je groep benadrukt en kan doen aan neerwaartse vergelijking met
andere groepen waar je wel positief uit komt.
o Individuele mobiliteit: verandering van sociale positie door een plek hoger op de sociale ladder te
zoeken, bijv. door jezelf omhoog te werken naar een andere sociale groep. De positie van de
oorspronkelijke groep blijft gelijk, en het individu zoekt een ‘betere’ groep.
§ Alleen mogelijk als je lid kan worden van een hogere-status groep en als je je niet strikt
identificeert met je groep. Voor bijv. vrouwen of etnische minderheden is dat lastig, want
die identiteit kan je moeilijk veranderen. Oplossing daarvoor is self-group distancing
waarbij je afstand creëert tussen jezelf en je groep om te proberen je eigen positie te
verbeteren (bijv. ik ben niet zoals andere vrouwen).
o Sociale competitie: strategieën om de positie van de groep te verbeteren. Dit gebeurt
voornamelijk wanneer je de groep heel erg belangrijk vindt of er niet weg kan. Het verhogen van de
status van de groep kan bijv. d.m.v. protestbewegingen of communities binnen organisaties.
• Identiteitsverwarring aan het begin van de adolescentie kan verklaard worden door lichamelijke
veranderingen (puberteit, uiterlijk), cognitieve veranderingen (zelfbewustzijn, toekomstperspectief) en
sociale veranderingen (grotere sociale wereld, meer keuzes in sociale groepen en waarden).
• Identiteitsverwarring, continue heroverwegingen en minder stabiele identiteit (moratorium) hangt samen
met meer externaliserende en meer internaliserende problematiek. Een duidelijke, stabiele identiteit heeft
een beschermende functie daartegen, maar perioden van onzekerheid en exploratie zijn vaak nodig om tot
stabiliteit te komen.
• Self-concept clarity (SCC): de mate waarin iemands zelfbeeld duidelijk, samenhangend en stabiel is.
• Andere mensen hebben ook invloed op de ontwikkeling van je identiteit en je zelfbeeld:
o Zonder anderen kan je niet doen aan sociale vergelijking;
o Anderen houden je een spiegel voor;
o Ze faciliteren exploratie door een veilige omgeving te creëren.
o Ze fungeren als rolmodellen.
o Ze helpen betekenis te geven aan persoonlijke gebeurtenissen.
8
, ONDERZOEKSRESULTATEN
• Aan het begin van adolescentie neemt verwarring toe en synthese af. In midden en late adolescentie neemt
verwarring af en groeit synthese duidelijk. Rond 23 jaar is er ineens nog een piek van verwarring en daling van
synthese, mogelijk doordat je klaar bent met studie en gaat werken. Daarna stabiliseert het weer. Meeste
verwarring is dus in vroege en midden adolescentie.
• Ongeveer 70% van de adolescenten heeft een stabiel patroon van identiteit: zij veranderen niet van
identiteitsstatus binnen 5 jaar, tijdens de adolescentie. Van de mensen die wel van status veranderden,
verschoven ze met name van diffusion/moratorium/foreclosure naar achievement. 17-20% van de
adolescenten zit aan het einde van de adolescentie in identity achievement.
• Uit onderzoek met het driefactor identiteitsmodel van Crocetti is gebleken dat er gedurende de adolescentie
toenames zijn in commitment en in-depth exploration (identity certainty) en afnames in reconsideration
(identity uncertainty). Ook neigen adolescenten ertoe om over te stappen van identity formation naar
identity maintenance cycle. Dus meer exploratie en commitment/identiteitssynthese naarmate de leeftijd
stijgt.
• De processen die aan de basis liggen van de identity maintenance cycle (commitment en in-depth
exploration) hangen positief samen met information-oriented en normative sociaal-cognitieve
identiteitsstrategieën. Deze twee strategieën helpen dus bij het consolideren van het gevoel van identiteit.
• Wanneer jonge mensen gebruikmaken van een combinatie van zowel de information-oriented als de
normative strategie zijn ze flexibeler. Het voordeel is dat deze mensen hogere niveaus van commitment en
in-depth exploration laten zien dan leeftijdsgenoten die één van de twee strategieën gebruiken.
• De diffuse-avoidant strategie hangt samen met een hoge mate van reconsideration of commitment. Met
andere woorden: wie zijn keuzes blijft betwijfelen en geen passende alternatieven vindt, loopt het risico om
in een toestand van identiteitsonzekerheid te blijven hangen.
• Sociaal-cognitieve identiteitsstrategieën zijn predictoren voor maatschappelijke betrokkenheid onder
adolescenten (diffuse-avoidant is een negatieve voorspeller, de anderen zijn positief). Het omgekeerde geldt
ook: maatschappelijke betrokkenheid voorspelt positieve veranderingen in identiteit.
• SCC hangt negatief samen met onzekerheid en positief met zelfwaardering.
• SCC van ouders heeft invloed op dat van adolescenten, maar niet andersom. Ouders zijn namelijk een
rolmodel en omdat ze vaak een hogere SCC hebben dan hun kind, wordt dat van hen minder snel beïnvloed.
o Het patroon qua invloed van vader op zoon en van moeder op dochter (zelfde gender) is
vergelijkbaar met dat van vader op dochter en moeder op zoon (tegengestelde gender). De invloed
van beide ouders is dus praktisch even groot; gender maakt niet uit.
• SCC is een beschermende factor voor vertonen van delinquent gedrag en/of meedoen met delinquent
gedrag van beste vriend(in). Commitment beschermt tegen risicogedrag (bijv. middelengebruik), vooral bij
groepsdruk. Zowel SCC als commitment duiden op een duidelijk, stabiel zelfbeeld, dus samengevat kan
worden gesteld dat dit leidt tot een lagere gevoeligheid voor groepsdruk.
• Een gezinsklimaat gekenmerkt door conflict (ruzie, agressie, kritiek) is een onveilige basis die tot
onzekerheid kan leiden. Cohesie (nauwe banden tussen gezinsleden) is juist een veilige basis om te
exploreren en identiteit te heroverwegen.
o Alleen bij adolescenten (niet bij jongvolwassenen) kan cohesie ook negatieve gevolgen hebben: het
voorspelt exploratieve ruminatie, mogelijk omdat de nauwe banden een soort van verstikkend
kunnen werken terwijl adolescenten zich willen losmaken. Cohesie kan exploratie tegenwerken.
o Alleen bij jongvolwassenen (niet bij adolescenten) voorspelt cohesie identificatie met
commitment.
• Gezinsrelaties hebben echter niet alleen gevolgen voor het kind, maar de ontwikkeling van het kind heeft ook
invloed op het gezin. In tegenstelling tot SCC werkt dat dus beide kanten op.
o Commitment van de adolescent had een positieve invloed op de relatie met de moeder, die meer
steunend en minder conflicterend werd. Ook een meer evenwichtige relatie met broer/zus.
o Over tijd leidde in-depth exploration van de adolescent tot verbeterde relaties met alle
gezinsleden.
• Wanneer adolescenten zich geaccepteerd en gesteund voelen door hun vrienden, vertonen ze minder
reconsideration of commitment. Commitment en in-depth exploration zorgen voor meer balanced
9
