GERECHTELIJK RECHT
INHOUDSOPGAVE
ALGEMENE INLEIDING, BRONNEN EN BEGINSELEN ............................................................................................... 5
Algemene inleiding .................................................................................................................................................. 5
Bronnen .................................................................................................................................................................. 9
De Grondwet ........................................................................................................................................................ 9
Het Gerechtelijk Wetboek (Code Judiciaire) ........................................................................................................... 9
Bijzondere wetten ............................................................................................................................................... 11
Rechtspraak ....................................................................................................................................................... 11
Rechtsleer ......................................................................................................................................................... 12
Algemene rechtsbeginselen en gebruiken ............................................................................................................ 12
Internationale normen ........................................................................................................................................ 12
Beginselen .............................................................................................................................................................13
Recht op toegang tot de rechter .......................................................................................................................... 13
Recht van verdediging ......................................................................................................................................... 14
Onafhankelijkheid rechterlijke macht .................................................................................................................. 14
Onpartijdigheid .................................................................................................................................................. 15
Motiveringsplicht ................................................................................................................................................ 16
Redelijke termijn ................................................................................................................................................ 16
Beschikkingsbeginsel (principe dispositif) – partijautonomie ................................................................................ 17
TOEPASSINGSGEBIED & BEGRIPPEN ................................................................................................................... 23
Toepassingsgebied..................................................................................................................................................23
Personeel toepassingsgebied .............................................................................................................................. 23
Materieel toepassingsgebied............................................................................................................................... 25
Temporeel toepassingsgebied ............................................................................................................................. 27
Ruimtelijk toepassingsgebied .............................................................................................................................. 31
Basisbegrippen van het burgerlijk procesrecht..........................................................................................................31
Wie heeft de rechtsvordering? Wie eist/vordert? .................................................................................................. 34
BEVOEGDHEID ................................................................................................................................................... 43
Inleideidende begrippen..........................................................................................................................................43
Territoriale bevoegdheid ..........................................................................................................................................44
Materiële bevoegdheid ............................................................................................................................................45
Waarde van de vordering ..................................................................................................................................... 46
Urgentie ............................................................................................................................................................. 47
Hoedanigheid van de partijen .............................................................................................................................. 48
Bevoegdheid en tussenvorderingen .........................................................................................................................48
Aanhangigheid ........................................................................................................................................................49
Samenhang ............................................................................................................................................................49
Bevoegdheidsverdeling ...........................................................................................................................................50
De vrederechter.................................................................................................................................................. 50
De politierechtbank ............................................................................................................................................ 51
Rechtbank van eerste aanleg .............................................................................................................................. 51
De ondernemingsrechtbank ................................................................................................................................ 53
De arbeidsrechtbank .......................................................................................................................................... 54
1
, De voorzitters ..................................................................................................................................................... 54
De arrondissementsrechtbank ............................................................................................................................ 55
Het hof van beroep ............................................................................................................................................. 55
Het arbeidshof ................................................................................................................................................... 56
Het hof van cassatie ........................................................................................................................................... 56
Bevoegdheidsgeschillen..........................................................................................................................................57
Bevoegdheidsincidenten in eerste aanleg ............................................................................................................ 57
Procedure voor arrondissementsrechtbank ..............................................................................................................58
Appellabiliteit van een vonnis over de bevoegdheid...................................................................................................58
Bevoegdheidsincidenten in hoger beroep ............................................................................................................ 60
Afwikkeling bevoegdheidsincident ...........................................................................................................................61
Afwijzing ............................................................................................................................................................ 61
Gegrond ............................................................................................................................................................. 61
Incidenten binnen de schoot van een rechtscollege ..................................................................................................61
GERECHTELIJKE ORGANISATIE ........................................................................................................................... 63
Inleiding .................................................................................................................................................................63
Het gerechtelijk landschap ......................................................................................................................................63
Concrete samenstelling van hoven en rechtbanken.............................................................................................. 66
Reglementering van het gerechtelijk landschap ................................................................................................... 69
Beslechting van geschillen over reglementering van het gerechtelijk landschap ..................................................... 70
Het gerechtelijk landschap: het ger. arr. Brussel en de interactie met de Taalwet Gerechtszaken (W. 15 juni 1935)... 70
Taalwijziging – verwijzing naar anderstalige rechtbank .......................................................................................... 71
De bewoners van het huis ................................................................................................................................... 72
De bezoekers van het huis................................................................................................................................... 75
VAN INGEREEDHEIDBRENGING TOT UITVOERING ................................................................................................ 79
VAN GEDINGINLEIDING TOT RECHTSDAG ............................................................................................................ 79
Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................................................................79
Fase 1: Inleiding ......................................................................................................................................................79
De tegensprekelijke gedinginleiding door dagvaarding .......................................................................................... 79
Termijnberekening 1 ........................................................................................................................................... 81
Termijnberekening 2 ........................................................................................................................................... 82
Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................................................................84
Scharniermoment 1: Inleidingszitting .......................................................................................................................84
Minnelijk oplossen van geschillen ............................................................................................................................86
Bemiddeling ...........................................................................................................................................................86
Scharniermoment 1: inleidingszitting .......................................................................................................................88
Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................................................................88
Fase 2: instaatstelling .............................................................................................................................................88
Meedelen van stukken ........................................................................................................................................ 89
Nemen van conclusie en rechtsdagbepaling ........................................................................................................ 89
Food for thought .....................................................................................................................................................97
VAN INGEREEDHEIDBRENGING TOT UITVOERING ................................................................................................ 98
PLEITZITTING – BERAAD – UITSPRAAK.................................................................................................................. 98
Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................................................................98
Scharniermoment 2 ................................................................................................................................................98
Advies OM ............................................................................................................................................................ 100
2
, Fase 3 - Beraad ..................................................................................................................................................... 102
Fase 3 – Uitspraak ................................................................................................................................................. 105
Werking van het vonnis.......................................................................................................................................... 110
Inter Partes ...................................................................................................................................................... 111
Gezag van gewijsde: omvang ................................................................................................................................. 111
Derdenwerking ..................................................................................................................................................... 114
TUSSENGESCHILLEN EN GERECHTSKOSTEN ......................................................................................................116
Tussengeschillen (incidenten/incidents) ................................................................................................................ 116
Tussengeschillen over de eis ............................................................................................................................. 116
Tussengeschillen m.b.t. de eis........................................................................................................................... 119
Tussengeschillen over de eis ............................................................................................................................. 120
Tussengeschillen over de partijen ...................................................................................................................... 122
Tussengeschillen over andere procesactoren..................................................................................................... 124
Tussengeschillen over de loop van het geding .................................................................................................... 126
Gerechtskosten .................................................................................................................................................... 126
Rechtsplegingsvergoeding ................................................................................................................................ 126
Gerechtskosten ................................................................................................................................................ 130
SANCTIEREGELING EN SPOEDPROCEDURES .....................................................................................................133
De rechtspleging ................................................................................................................................................... 133
Verweer ................................................................................................................................................................ 133
Recapitulatie.................................................................................................................................................... 133
Soorten ............................................................................................................................................................ 133
Rangorde van verweer ...................................................................................................................................... 134
De sanctieregeling bij proceshandelingen .............................................................................................................. 135
Nietigheidsleer ................................................................................................................................................. 137
Enkele illustraties ............................................................................................................................................. 138
Sanctieregeling bij procestermijnen................................................................................................................... 141
Enkele illustraties ............................................................................................................................................. 145
Kortgeding ............................................................................................................................................................ 146
Niet onttrokken aan de rechtsmacht.................................................................................................................. 146
Spoed .............................................................................................................................................................. 147
Uitspraak bij voorraad ....................................................................................................................................... 147
Procedureregels ............................................................................................................................................... 148
Rechtspleging op eenzijdig verzoekschrift .............................................................................................................. 149
RECHTSMIDDELEN ............................................................................................................................................151
Verstek ................................................................................................................................................................. 152
Gevallen .......................................................................................................................................................... 152
Hypothese 1: niet verschijnen op inleidingszitting .............................................................................................. 153
Hypothese 2: niet verschijnen op latere zitting ................................................................................................... 154
Gevolgen.......................................................................................................................................................... 155
Taak van de rechter ............................................................................................................................................... 155
Rechtsmiddelen – Verzet ....................................................................................................................................... 157
Casus .................................................................................................................................................................. 160
Rechtsmiddelen – Hoger beroep ............................................................................................................................ 160
Vonnis vatbaar voor hoger beroep ..................................................................................................................... 161
Fase 3: Uitspraak .................................................................................................................................................. 162
Vonnis vatbaar voor hoger beroep .......................................................................................................................... 163
Geschil vatbaar voor hoger beroep......................................................................................................................... 164
Hoger beroep........................................................................................................................................................ 167
3
, Geschil vatbaar voor hoger beroep .................................................................................................................... 167
Partijen in hoger beroep .................................................................................................................................... 168
Termijn (principiaal of hoofd)beroep .................................................................................................................. 169
Uitgelokt hoger beroep...................................................................................................................................... 170
Hoger beroep in onsplistbare geschillen ............................................................................................................ 172
Incidenteel beroep ........................................................................................................................................... 173
Termijn incidenteel beroep ................................................................................................................................ 178
Belang ............................................................................................................................................................. 179
Vereiste: bestaan van een rechtsband (1)........................................................................................................... 179
Vereiste: bestaan van een rechtsband (2)........................................................................................................... 180
Vereiste: bestaan van een rechtsband (3)........................................................................................................... 180
Rechtspleging .................................................................................................................................................. 180
Gevolgen.......................................................................................................................................................... 181
Geen schorsende werking art. 1397, eerste lid ................................................................................................... 181
Devolutieve werking van het hoger beroep ......................................................................................................... 182
“Gewone” devolutieve werking .......................................................................................................................... 182
“Verruimde” devolutieve werking ....................................................................................................................... 184
Voorziening in cassatie (buitengewoon rechtsmiddel) ............................................................................................. 187
Derdenverzet ........................................................................................................................................................ 188
Rechtsmiddelen ................................................................................................................................................... 190
BEWAREND BESLAG EN EXECUTIE .....................................................................................................................191
De gedwongen tenuitvoerlegging ........................................................................................................................... 191
De uitvoering in natura/reële executie .................................................................................................................... 192
Tijdstip van de tenuitvoerlegging ............................................................................................................................ 193
Exequatur ............................................................................................................................................................. 193
Dwangsom ........................................................................................................................................................... 194
Het beslag ............................................................................................................................................................ 198
De beslagrechter .................................................................................................................................................. 202
De bevoegdheid ............................................................................................................................................... 202
Rechtspleging .................................................................................................................................................. 204
Bewarend beslag .................................................................................................................................................. 204
Begripsomschrijving ......................................................................................................................................... 204
Toepassingsvoorwaarden.................................................................................................................................. 205
Geldigheidsduur ............................................................................................................................................... 205
Het kantonnement ........................................................................................................................................... 205
Rechtsmiddelen – wijziging – intrekking - ophebing ............................................................................................ 206
Soorten bewarend beslag ................................................................................................................................. 206
Uitvoerend beslag ................................................................................................................................................. 209
Begripsomschrijving ......................................................................................................................................... 209
Toepassingsvoorwaarden.................................................................................................................................. 209
Kantonnement ................................................................................................................................................. 210
Soorten uitvoerend beslag ................................................................................................................................ 211
De IOS-Procedure ................................................................................................................................................. 213
` .......................................................................................................................................................................215
EXAMEN ...........................................................................................................................................................216
4
INHOUDSOPGAVE
ALGEMENE INLEIDING, BRONNEN EN BEGINSELEN ............................................................................................... 5
Algemene inleiding .................................................................................................................................................. 5
Bronnen .................................................................................................................................................................. 9
De Grondwet ........................................................................................................................................................ 9
Het Gerechtelijk Wetboek (Code Judiciaire) ........................................................................................................... 9
Bijzondere wetten ............................................................................................................................................... 11
Rechtspraak ....................................................................................................................................................... 11
Rechtsleer ......................................................................................................................................................... 12
Algemene rechtsbeginselen en gebruiken ............................................................................................................ 12
Internationale normen ........................................................................................................................................ 12
Beginselen .............................................................................................................................................................13
Recht op toegang tot de rechter .......................................................................................................................... 13
Recht van verdediging ......................................................................................................................................... 14
Onafhankelijkheid rechterlijke macht .................................................................................................................. 14
Onpartijdigheid .................................................................................................................................................. 15
Motiveringsplicht ................................................................................................................................................ 16
Redelijke termijn ................................................................................................................................................ 16
Beschikkingsbeginsel (principe dispositif) – partijautonomie ................................................................................ 17
TOEPASSINGSGEBIED & BEGRIPPEN ................................................................................................................... 23
Toepassingsgebied..................................................................................................................................................23
Personeel toepassingsgebied .............................................................................................................................. 23
Materieel toepassingsgebied............................................................................................................................... 25
Temporeel toepassingsgebied ............................................................................................................................. 27
Ruimtelijk toepassingsgebied .............................................................................................................................. 31
Basisbegrippen van het burgerlijk procesrecht..........................................................................................................31
Wie heeft de rechtsvordering? Wie eist/vordert? .................................................................................................. 34
BEVOEGDHEID ................................................................................................................................................... 43
Inleideidende begrippen..........................................................................................................................................43
Territoriale bevoegdheid ..........................................................................................................................................44
Materiële bevoegdheid ............................................................................................................................................45
Waarde van de vordering ..................................................................................................................................... 46
Urgentie ............................................................................................................................................................. 47
Hoedanigheid van de partijen .............................................................................................................................. 48
Bevoegdheid en tussenvorderingen .........................................................................................................................48
Aanhangigheid ........................................................................................................................................................49
Samenhang ............................................................................................................................................................49
Bevoegdheidsverdeling ...........................................................................................................................................50
De vrederechter.................................................................................................................................................. 50
De politierechtbank ............................................................................................................................................ 51
Rechtbank van eerste aanleg .............................................................................................................................. 51
De ondernemingsrechtbank ................................................................................................................................ 53
De arbeidsrechtbank .......................................................................................................................................... 54
1
, De voorzitters ..................................................................................................................................................... 54
De arrondissementsrechtbank ............................................................................................................................ 55
Het hof van beroep ............................................................................................................................................. 55
Het arbeidshof ................................................................................................................................................... 56
Het hof van cassatie ........................................................................................................................................... 56
Bevoegdheidsgeschillen..........................................................................................................................................57
Bevoegdheidsincidenten in eerste aanleg ............................................................................................................ 57
Procedure voor arrondissementsrechtbank ..............................................................................................................58
Appellabiliteit van een vonnis over de bevoegdheid...................................................................................................58
Bevoegdheidsincidenten in hoger beroep ............................................................................................................ 60
Afwikkeling bevoegdheidsincident ...........................................................................................................................61
Afwijzing ............................................................................................................................................................ 61
Gegrond ............................................................................................................................................................. 61
Incidenten binnen de schoot van een rechtscollege ..................................................................................................61
GERECHTELIJKE ORGANISATIE ........................................................................................................................... 63
Inleiding .................................................................................................................................................................63
Het gerechtelijk landschap ......................................................................................................................................63
Concrete samenstelling van hoven en rechtbanken.............................................................................................. 66
Reglementering van het gerechtelijk landschap ................................................................................................... 69
Beslechting van geschillen over reglementering van het gerechtelijk landschap ..................................................... 70
Het gerechtelijk landschap: het ger. arr. Brussel en de interactie met de Taalwet Gerechtszaken (W. 15 juni 1935)... 70
Taalwijziging – verwijzing naar anderstalige rechtbank .......................................................................................... 71
De bewoners van het huis ................................................................................................................................... 72
De bezoekers van het huis................................................................................................................................... 75
VAN INGEREEDHEIDBRENGING TOT UITVOERING ................................................................................................ 79
VAN GEDINGINLEIDING TOT RECHTSDAG ............................................................................................................ 79
Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................................................................79
Fase 1: Inleiding ......................................................................................................................................................79
De tegensprekelijke gedinginleiding door dagvaarding .......................................................................................... 79
Termijnberekening 1 ........................................................................................................................................... 81
Termijnberekening 2 ........................................................................................................................................... 82
Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................................................................84
Scharniermoment 1: Inleidingszitting .......................................................................................................................84
Minnelijk oplossen van geschillen ............................................................................................................................86
Bemiddeling ...........................................................................................................................................................86
Scharniermoment 1: inleidingszitting .......................................................................................................................88
Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................................................................88
Fase 2: instaatstelling .............................................................................................................................................88
Meedelen van stukken ........................................................................................................................................ 89
Nemen van conclusie en rechtsdagbepaling ........................................................................................................ 89
Food for thought .....................................................................................................................................................97
VAN INGEREEDHEIDBRENGING TOT UITVOERING ................................................................................................ 98
PLEITZITTING – BERAAD – UITSPRAAK.................................................................................................................. 98
Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................................................................98
Scharniermoment 2 ................................................................................................................................................98
Advies OM ............................................................................................................................................................ 100
2
, Fase 3 - Beraad ..................................................................................................................................................... 102
Fase 3 – Uitspraak ................................................................................................................................................. 105
Werking van het vonnis.......................................................................................................................................... 110
Inter Partes ...................................................................................................................................................... 111
Gezag van gewijsde: omvang ................................................................................................................................. 111
Derdenwerking ..................................................................................................................................................... 114
TUSSENGESCHILLEN EN GERECHTSKOSTEN ......................................................................................................116
Tussengeschillen (incidenten/incidents) ................................................................................................................ 116
Tussengeschillen over de eis ............................................................................................................................. 116
Tussengeschillen m.b.t. de eis........................................................................................................................... 119
Tussengeschillen over de eis ............................................................................................................................. 120
Tussengeschillen over de partijen ...................................................................................................................... 122
Tussengeschillen over andere procesactoren..................................................................................................... 124
Tussengeschillen over de loop van het geding .................................................................................................... 126
Gerechtskosten .................................................................................................................................................... 126
Rechtsplegingsvergoeding ................................................................................................................................ 126
Gerechtskosten ................................................................................................................................................ 130
SANCTIEREGELING EN SPOEDPROCEDURES .....................................................................................................133
De rechtspleging ................................................................................................................................................... 133
Verweer ................................................................................................................................................................ 133
Recapitulatie.................................................................................................................................................... 133
Soorten ............................................................................................................................................................ 133
Rangorde van verweer ...................................................................................................................................... 134
De sanctieregeling bij proceshandelingen .............................................................................................................. 135
Nietigheidsleer ................................................................................................................................................. 137
Enkele illustraties ............................................................................................................................................. 138
Sanctieregeling bij procestermijnen................................................................................................................... 141
Enkele illustraties ............................................................................................................................................. 145
Kortgeding ............................................................................................................................................................ 146
Niet onttrokken aan de rechtsmacht.................................................................................................................. 146
Spoed .............................................................................................................................................................. 147
Uitspraak bij voorraad ....................................................................................................................................... 147
Procedureregels ............................................................................................................................................... 148
Rechtspleging op eenzijdig verzoekschrift .............................................................................................................. 149
RECHTSMIDDELEN ............................................................................................................................................151
Verstek ................................................................................................................................................................. 152
Gevallen .......................................................................................................................................................... 152
Hypothese 1: niet verschijnen op inleidingszitting .............................................................................................. 153
Hypothese 2: niet verschijnen op latere zitting ................................................................................................... 154
Gevolgen.......................................................................................................................................................... 155
Taak van de rechter ............................................................................................................................................... 155
Rechtsmiddelen – Verzet ....................................................................................................................................... 157
Casus .................................................................................................................................................................. 160
Rechtsmiddelen – Hoger beroep ............................................................................................................................ 160
Vonnis vatbaar voor hoger beroep ..................................................................................................................... 161
Fase 3: Uitspraak .................................................................................................................................................. 162
Vonnis vatbaar voor hoger beroep .......................................................................................................................... 163
Geschil vatbaar voor hoger beroep......................................................................................................................... 164
Hoger beroep........................................................................................................................................................ 167
3
, Geschil vatbaar voor hoger beroep .................................................................................................................... 167
Partijen in hoger beroep .................................................................................................................................... 168
Termijn (principiaal of hoofd)beroep .................................................................................................................. 169
Uitgelokt hoger beroep...................................................................................................................................... 170
Hoger beroep in onsplistbare geschillen ............................................................................................................ 172
Incidenteel beroep ........................................................................................................................................... 173
Termijn incidenteel beroep ................................................................................................................................ 178
Belang ............................................................................................................................................................. 179
Vereiste: bestaan van een rechtsband (1)........................................................................................................... 179
Vereiste: bestaan van een rechtsband (2)........................................................................................................... 180
Vereiste: bestaan van een rechtsband (3)........................................................................................................... 180
Rechtspleging .................................................................................................................................................. 180
Gevolgen.......................................................................................................................................................... 181
Geen schorsende werking art. 1397, eerste lid ................................................................................................... 181
Devolutieve werking van het hoger beroep ......................................................................................................... 182
“Gewone” devolutieve werking .......................................................................................................................... 182
“Verruimde” devolutieve werking ....................................................................................................................... 184
Voorziening in cassatie (buitengewoon rechtsmiddel) ............................................................................................. 187
Derdenverzet ........................................................................................................................................................ 188
Rechtsmiddelen ................................................................................................................................................... 190
BEWAREND BESLAG EN EXECUTIE .....................................................................................................................191
De gedwongen tenuitvoerlegging ........................................................................................................................... 191
De uitvoering in natura/reële executie .................................................................................................................... 192
Tijdstip van de tenuitvoerlegging ............................................................................................................................ 193
Exequatur ............................................................................................................................................................. 193
Dwangsom ........................................................................................................................................................... 194
Het beslag ............................................................................................................................................................ 198
De beslagrechter .................................................................................................................................................. 202
De bevoegdheid ............................................................................................................................................... 202
Rechtspleging .................................................................................................................................................. 204
Bewarend beslag .................................................................................................................................................. 204
Begripsomschrijving ......................................................................................................................................... 204
Toepassingsvoorwaarden.................................................................................................................................. 205
Geldigheidsduur ............................................................................................................................................... 205
Het kantonnement ........................................................................................................................................... 205
Rechtsmiddelen – wijziging – intrekking - ophebing ............................................................................................ 206
Soorten bewarend beslag ................................................................................................................................. 206
Uitvoerend beslag ................................................................................................................................................. 209
Begripsomschrijving ......................................................................................................................................... 209
Toepassingsvoorwaarden.................................................................................................................................. 209
Kantonnement ................................................................................................................................................. 210
Soorten uitvoerend beslag ................................................................................................................................ 211
De IOS-Procedure ................................................................................................................................................. 213
` .......................................................................................................................................................................215
EXAMEN ...........................................................................................................................................................216
4