Personenrecht
Hoofdstuk 2: Personen
Het begrip ‘persoon’
Wat is een persoon? Geen wettelijke definitie, wel aanwijzingen in BW
- Wordt gedefinieerd in het goederenrecht: je hebt personen en goederen
Personen: art 3.35, 2e lid BW
Een natuurlijk persoon of rechtspersoon heeft een vermogen en, behoudens
indien de wet anders bepaalt, slechts één enkel vermogen
- Natuurlijke personen: een mens
Je bent mens vanaf je levens en levensvatbaar geboren bent, tot je
dood
- Rechtspersonen: een door een natuurlijke persoon opgerichte juridische
identiteit
Bv. NV, BV
Voorwerpen: art 3.38 BW
Voorwerpen, ongeacht of ze natuurlijk of kunstmatig, lichamelijk of onlichamelijk
zijn, zijn te onderscheiden van dieren. Voorwerpen en dieren zijn te
onderscheiden van personen
Personen nemen deel aan de rechtsgemeenschap door een bundel van rechten
en verplichtingen uit te oefenen met betrekking tot de eigen persoon, andere
personen en voorwerpen
Rechtspersoonlijkheid = individuele hoedanigheid waarmee een persoon aan de
rechtsgemeenschap deelneemt
Recht is antropocentrisch: de mens is het middelpunt (het is gemaakt door en
voor mensen)
Enkel natuurlijke personen (mensen) en rechtspersonen (entiteiten die door en
met mensen worden gecreëerd) hebben rechtspersoonlijkheid
- Ze hebben rechten en plichten en kunnen die plichten juridisch afdwingen
- Een microfoon kan bv. niet naar de rechtbank gaan
1
, Ze zijn rechtssubjecten
Voorwerpen zijn dingen
Een dier heeft geen rechtspersoonlijkheid. Een dier is geen eigen juridische
identiteit. Kan geen rechten en plichten afdwingen
- Als ik mijn hond slechte brokken geef, kan die niet naar de rechter stappen
- Enkel mensen hebben rechtspersoonlijkheid
Staat ter discussie
Het is belangrijk om aan het hele ecosysteem rechtspersoonlijkheid
toe te kennen: dieren & milieu -> krijgen rechten en plichten. Ze zijn
dan niet afhankelijk van mensen om rechten en plichten te hebben
Er zijn volgens het goederenrecht voorwerpen en personen
Maar dieren?
- Tot 2019 hadden dieren geen eigen statuut -> waren voorwerpen (OBW
dateerde uit de tijd van Napoleon: weinig verschil tussen bv. paard en
tractor)
- Vandaag: niet meer het gevoel dat dieren voorwerpen zijn
- Nieuwe goederenrecht 2019: art 3.38 BW -> naast personen en
voorwerpen zijn er ook nog de dieren
- Dieren zijn een aparte categorie geworden (3 categorieën: personen,
voorwerpen en dieren)
MAAR art 3.39 BW
- Impact is niet groot
- Dieren hebben een gevoelsvermogen en biologische noden, maar we
passen het recht van de voorwerpen op hen toe
Symboolwetgeving: dieren hebben gevoelens, maar juridisch zijn ze ‘dingen’
Hoe moeten we dieren dan juridisch behandelen?
Parlementaire voorbereiding
Wetsontwerp houdende invoering van boek 3 “goederen” in het nieuw BW
(2018)
- Goederenrecht moet worden gemoderniseerd
- Categorie dieren is gemaakt, maar er is nog niet veel veranderd
- In de toekomst zouden dieren rechtssubjecten kunnen worden -> drager
van rechten en plichten
- Als iemand de rechten van de dieren schendt, zou het dier
vertegenwoordigd naar de rechtbank kunnen gaan -> voor de toekomst
Dieren als quasi-goed?
Hof van Beroep Antwerpen
- Echtscheidingszaak -> koppel zonder kinderen, met honden
2
, -Als en huwelijk misloopt, worden de goederen die gezamenlijk zijn
aangekocht tijdens het huwelijk verdeeld
Honden zijn voorwerpen, dus regels volgens verdelen van andere
voorwerpen, zoals auto’s, kasten, …
Rechter zegt: dat gaan we niet doen -> regels toepassen van kinderen: doen
alsof de honden de kinderen zijn van het koppel
Verblijfsregeling voor honden: bv. week om week
De natuurlijke persoon
Vanaf geboorte tot dood
De geboorte
De kennisgeving
Levens en levensvatbaar geboren = je moet ademen (leven), en meer dan 1x
geademd hebben (levensvatbaar)
Wanneer?
- Ten laatste de volgende werkdag (maandag tot zaterdag: dus enkel op
zaterdag dagje extra)
Wie?
- In zorgvoorziening
Verantwoordelijke (of afgevaardigde)
- Thuis/ andere plaats
Arts, vroedvrouw, aanwezige, persoon van die het huis is
Wat?
- Feit van geboorte en medisch attest
Wat als het niet gebeurt?
- Geldboete en/ of gevangenisstraf
- We willen weten dat het kind bestaat en niet bv. gevangengenomen kan
worden
Geboorteakte = aangifte
Wanneer?
- Binnen 15 dagen na bevalling
- Is de laatste dag zaterdag-zondag-feestdag? -> eerstvolgende werkdag
Wie?
- Ouders: vader/ meemoeder en/ of moeder
3
, Waar?
- Gemeentehuis plaats van geboorte
Wat?
- Art 44 OBW
Wat als niet?
- Geldboete en/ of gevangenisstraf.
- Kind krijgt wel een geboorteakte op basis van info bij kennisgeving
Bv. u bevalt aan boord van een Belgisch cruiseschip
- Schip vaart onder Belgische vlag, maar vaart in internationale wateren.
Welke nationaliteit heeft het kind? Hoe gebeurt de geboorteaangifte?
- Gezagvoerder van schip (kapitein) moet op moment geboorte een proces
verbaal opstellen = kennisgeving.
- In eerste haven waar hij binnenkomt -> met proces verbaal naar
ambtenaar van burgerlijke stand (België) of in buitenland -> naar
Belgische ….
Vanaf de geboorte …
Normale duur zwangerschap: 40 weken vanaf laatste menstruatie (=
ongeveer 2 weken voor verwekking)
Voor de geboorte ben je juridisch gezien een ding
In tijdstip tussen verwekking en geboorte, heb je nog geen rechtssubjectiviteit ->
pas op einde van zwangerschap
Stel: je bent verwekt door Marc Coucke. Nog voor je geboren bent, overlijd Marc
Coucke, maar jij bestaat nog niet -> zonder rechtssubjectiviteit kan je niet erven
- Speciale mechanisme voor ontwikkeld in het recht
We tellen in onze termijnen vanaf het moment van de verwekking (niet moment
van de laatste menstruatie)
- We tellen omdat we in ons recht een infans conceptus-regel hebben
Infans conceptus-regel
- Voor zover
Al verwerkt
Later levend en levensvatbaar geboren -> We kennen retroactief
rechten toe aan kinderen die een natuurlijke persoon geworden zijn
- Vermoeden
Als er onzekerheid is in het recht: vermoeden
4
Hoofdstuk 2: Personen
Het begrip ‘persoon’
Wat is een persoon? Geen wettelijke definitie, wel aanwijzingen in BW
- Wordt gedefinieerd in het goederenrecht: je hebt personen en goederen
Personen: art 3.35, 2e lid BW
Een natuurlijk persoon of rechtspersoon heeft een vermogen en, behoudens
indien de wet anders bepaalt, slechts één enkel vermogen
- Natuurlijke personen: een mens
Je bent mens vanaf je levens en levensvatbaar geboren bent, tot je
dood
- Rechtspersonen: een door een natuurlijke persoon opgerichte juridische
identiteit
Bv. NV, BV
Voorwerpen: art 3.38 BW
Voorwerpen, ongeacht of ze natuurlijk of kunstmatig, lichamelijk of onlichamelijk
zijn, zijn te onderscheiden van dieren. Voorwerpen en dieren zijn te
onderscheiden van personen
Personen nemen deel aan de rechtsgemeenschap door een bundel van rechten
en verplichtingen uit te oefenen met betrekking tot de eigen persoon, andere
personen en voorwerpen
Rechtspersoonlijkheid = individuele hoedanigheid waarmee een persoon aan de
rechtsgemeenschap deelneemt
Recht is antropocentrisch: de mens is het middelpunt (het is gemaakt door en
voor mensen)
Enkel natuurlijke personen (mensen) en rechtspersonen (entiteiten die door en
met mensen worden gecreëerd) hebben rechtspersoonlijkheid
- Ze hebben rechten en plichten en kunnen die plichten juridisch afdwingen
- Een microfoon kan bv. niet naar de rechtbank gaan
1
, Ze zijn rechtssubjecten
Voorwerpen zijn dingen
Een dier heeft geen rechtspersoonlijkheid. Een dier is geen eigen juridische
identiteit. Kan geen rechten en plichten afdwingen
- Als ik mijn hond slechte brokken geef, kan die niet naar de rechter stappen
- Enkel mensen hebben rechtspersoonlijkheid
Staat ter discussie
Het is belangrijk om aan het hele ecosysteem rechtspersoonlijkheid
toe te kennen: dieren & milieu -> krijgen rechten en plichten. Ze zijn
dan niet afhankelijk van mensen om rechten en plichten te hebben
Er zijn volgens het goederenrecht voorwerpen en personen
Maar dieren?
- Tot 2019 hadden dieren geen eigen statuut -> waren voorwerpen (OBW
dateerde uit de tijd van Napoleon: weinig verschil tussen bv. paard en
tractor)
- Vandaag: niet meer het gevoel dat dieren voorwerpen zijn
- Nieuwe goederenrecht 2019: art 3.38 BW -> naast personen en
voorwerpen zijn er ook nog de dieren
- Dieren zijn een aparte categorie geworden (3 categorieën: personen,
voorwerpen en dieren)
MAAR art 3.39 BW
- Impact is niet groot
- Dieren hebben een gevoelsvermogen en biologische noden, maar we
passen het recht van de voorwerpen op hen toe
Symboolwetgeving: dieren hebben gevoelens, maar juridisch zijn ze ‘dingen’
Hoe moeten we dieren dan juridisch behandelen?
Parlementaire voorbereiding
Wetsontwerp houdende invoering van boek 3 “goederen” in het nieuw BW
(2018)
- Goederenrecht moet worden gemoderniseerd
- Categorie dieren is gemaakt, maar er is nog niet veel veranderd
- In de toekomst zouden dieren rechtssubjecten kunnen worden -> drager
van rechten en plichten
- Als iemand de rechten van de dieren schendt, zou het dier
vertegenwoordigd naar de rechtbank kunnen gaan -> voor de toekomst
Dieren als quasi-goed?
Hof van Beroep Antwerpen
- Echtscheidingszaak -> koppel zonder kinderen, met honden
2
, -Als en huwelijk misloopt, worden de goederen die gezamenlijk zijn
aangekocht tijdens het huwelijk verdeeld
Honden zijn voorwerpen, dus regels volgens verdelen van andere
voorwerpen, zoals auto’s, kasten, …
Rechter zegt: dat gaan we niet doen -> regels toepassen van kinderen: doen
alsof de honden de kinderen zijn van het koppel
Verblijfsregeling voor honden: bv. week om week
De natuurlijke persoon
Vanaf geboorte tot dood
De geboorte
De kennisgeving
Levens en levensvatbaar geboren = je moet ademen (leven), en meer dan 1x
geademd hebben (levensvatbaar)
Wanneer?
- Ten laatste de volgende werkdag (maandag tot zaterdag: dus enkel op
zaterdag dagje extra)
Wie?
- In zorgvoorziening
Verantwoordelijke (of afgevaardigde)
- Thuis/ andere plaats
Arts, vroedvrouw, aanwezige, persoon van die het huis is
Wat?
- Feit van geboorte en medisch attest
Wat als het niet gebeurt?
- Geldboete en/ of gevangenisstraf
- We willen weten dat het kind bestaat en niet bv. gevangengenomen kan
worden
Geboorteakte = aangifte
Wanneer?
- Binnen 15 dagen na bevalling
- Is de laatste dag zaterdag-zondag-feestdag? -> eerstvolgende werkdag
Wie?
- Ouders: vader/ meemoeder en/ of moeder
3
, Waar?
- Gemeentehuis plaats van geboorte
Wat?
- Art 44 OBW
Wat als niet?
- Geldboete en/ of gevangenisstraf.
- Kind krijgt wel een geboorteakte op basis van info bij kennisgeving
Bv. u bevalt aan boord van een Belgisch cruiseschip
- Schip vaart onder Belgische vlag, maar vaart in internationale wateren.
Welke nationaliteit heeft het kind? Hoe gebeurt de geboorteaangifte?
- Gezagvoerder van schip (kapitein) moet op moment geboorte een proces
verbaal opstellen = kennisgeving.
- In eerste haven waar hij binnenkomt -> met proces verbaal naar
ambtenaar van burgerlijke stand (België) of in buitenland -> naar
Belgische ….
Vanaf de geboorte …
Normale duur zwangerschap: 40 weken vanaf laatste menstruatie (=
ongeveer 2 weken voor verwekking)
Voor de geboorte ben je juridisch gezien een ding
In tijdstip tussen verwekking en geboorte, heb je nog geen rechtssubjectiviteit ->
pas op einde van zwangerschap
Stel: je bent verwekt door Marc Coucke. Nog voor je geboren bent, overlijd Marc
Coucke, maar jij bestaat nog niet -> zonder rechtssubjectiviteit kan je niet erven
- Speciale mechanisme voor ontwikkeld in het recht
We tellen in onze termijnen vanaf het moment van de verwekking (niet moment
van de laatste menstruatie)
- We tellen omdat we in ons recht een infans conceptus-regel hebben
Infans conceptus-regel
- Voor zover
Al verwerkt
Later levend en levensvatbaar geboren -> We kennen retroactief
rechten toe aan kinderen die een natuurlijke persoon geworden zijn
- Vermoeden
Als er onzekerheid is in het recht: vermoeden
4
