INHOUDSOPGAVE
1. Wat is biopsychologie ............................................................................................................................................................. 3
2. De anatomie van het zenuwstelsel ......................................................................................................................................... 3
2.1. Functionele indeling van het zenuwstelsel .............................................................................................................................. 3
2.2. Neuroanatomie........................................................................................................................................................................ 4
2.2.1. Macro-anatomie van het zenuwstelsel ............................................................................................................................ 4
2.2.2. Micro-anatomie van het zenuwstelsel ........................................................................................................................... 11
1. Neurofysiologie van het zenuwstelsel .................................................................................................................................. 12
1.1. Actiepotentiaal ................................................................................................................................................................ 12
1.2. Synaps en neurale geleiding ............................................................................................................................................ 13
1.3. De neurotransmitters ...................................................................................................................................................... 15
1.3.1. Aminozuren ............................................................................................................................................................ 15
1.3.2. Monoamines ........................................................................................................................................................... 15
1.3.3. Acetylcholine .......................................................................................................................................................... 15
1.3.4. Onconventionele neurotransmitters ...................................................................................................................... 15
1.3.5. Neuropeptiden ....................................................................................................................................................... 16
1. Inleiding ............................................................................................................................................................................... 17
2. Sensoriek .............................................................................................................................................................................. 18
2.1. Somatosensoriek.................................................................................................................................................................... 19
2.1.1. Propriocepsis .................................................................................................................................................................. 19
2.1.2. Bewuste verwerking van sensorische prikkels ............................................................................................................... 20
2.1.3. Baansystemen ................................................................................................................................................................ 20
3. Reflexen ............................................................................................................................................................................... 22
1. Principes van de werking van het zenuwstelsel .................................................................................................................... 23
2. Ontwikkeling van het zenuwstelsel ...................................................................................................................................... 24
2.1. Neurulatie en vorming van de hersenblaasjes ....................................................................................................................... 24
2.2. Neurale proliferatie, migratie en rijping ................................................................................................................................ 26
2.3. Arborisatie, synaptogenese, pruning en apoptosis ................................................................................................................ 27
2.4. Neuroplasticiteit .................................................................................................................................................................... 27
3. Klinische toepassingen ......................................................................................................................................................... 28
3.1. Ontwikkelingsstoornissen ...................................................................................................................................................... 28
3.2. Ontwikkeling van schizofrenie ............................................................................................................................................... 28
1. Genetica ............................................................................................................................................................................... 29
1.1. Celkern en chromosomen ...................................................................................................................................................... 29
1.2. DNA en genen ........................................................................................................................................................................ 29
1.4. Eiwitsynthese ................................................................................................................................................................... 30
2. Chromosomale afwijkingen .................................................................................................................................................. 30
2.1. Numerieke chromosoom afwijking ........................................................................................................................................ 30
, 2.2. Structurele chromosoom afwijkingen .................................................................................................................................... 31
3. Mendeliaanse genetica ......................................................................................................................................................... 32
4. Epigenetica ........................................................................................................................................................................... 34
1. Situering en inleiding ............................................................................................................................................................ 35
2. Organisatie van motoriek ..................................................................................................................................................... 35
2.1. Dalende Baansystemen ......................................................................................................................................................... 36
2.2. Commandosystemen ............................................................................................................................................................. 38
2.3. COördinatieniveau ................................................................................................................................................................. 39
2.4. Perifeer servosysteem ............................................................................................................................................................ 40
3. Praxis .................................................................................................................................................................................... 41
4. Overzicht .............................................................................................................................................................................. 41
1. Executief functioneren ......................................................................................................................................................... 43
1.1. Basisprincipes van executieve functies .................................................................................................................................. 43
1.2. Mentale basisfuncties ............................................................................................................................................................ 43
1.2.1. Bewustzijn ...................................................................................................................................................................... 43
1.2.2. Aandacht ........................................................................................................................................................................ 43
1.2.3. Cognitie .......................................................................................................................................................................... 44
1.3. Ontwikkeling van executieve functies – model Barkley ......................................................................................................... 44
1.3.1. Gedragsinhibitie ............................................................................................................................................................. 44
1.3.2. Non-verbaal werkgeheugen ........................................................................................................................................... 45
1.3.3. Internalisatie van spraak ................................................................................................................................................ 45
1.3.4. Zelfregulatie van affect, motivatie en activatie.............................................................................................................. 45
1.3.5. Reconstitutie .................................................................................................................................................................. 45
1.4. De executieve functies ........................................................................................................................................................... 46
1.4.1. Problemen met executieve functies ....................................................................................................................... 46
2. Neurale netwerken en baansystemen .................................................................................................................................. 47
2.1. Summatie ............................................................................................................................................................................... 47
2.2. Schakelingen .......................................................................................................................................................................... 48
, HOOFDSTUK 1 – NEURO ANATOMIE
1. WAT IS BIOPSYCHOLOGIE
= de biologische mechanismen van het gedrag
• Nature <-> nurture → via complexe neurobiologie
• De grens tussen biologie en psychologie vervaagt
2. DE ANATOMIE VAN HET ZENUWSTELSEL
2.1. FUNCTIONELE INDELING VAN HET ZENUWS TELSEL
Centraal zenuwstelsel = hersenen en ruggenmerg
Perifere zenuwstelsel = craniale en ruggenmergzenuwen
Functionele indeling:
• Centraal zenuwstelsel staat in voor de verwerking van inkomende en uitgaande informatie
• Perifere zenuwstelsel → geleiden van sensorische en motorische informatie tussen het CZ en het lichaam
o Afferente zenuwstelsel
▪ Stuurt sensorische info vanaf receptoren naar het CZ
• Somatische receptoren → registreert gewaarwordingen van de buitenwereld en
positie lichaamsdelen → we zijn hiervan bewust
• Viscerale reseptoren → registreert ingewande parameters → niet bewust
o Efferente zenuwstelsel (= motorisch van aard)
▪ Geleidt motorische info vanaf het CZ naar de uitvoeringsorganen
• Somatische zenuwstelsel → bewuste aansturing van spieren → (on)willekeurige
bewegingen
• Automatische zenuwstelsel → automatische processen
o Parasympatisch zenuwstelsel → lichamelijke en geestelijke rust (zoals
vertering)
o Symatisch zenuwstelsel → stress reacties (zoals fight or flight)
, 2.2. NEUROANATOMIE
2.2.1. MACRO-ANATOMIE VAN HET ZENUWSTELSEL
HET PERIFERE ZENUWSTELSEL
Het perifere zenuwstelsel verbindt de neuronen van het centrale zenuwstelsel met de rest van het lichaam (zowel
sensorische als motorische informatie). Bundels axonen vormen samen de perifere zenuwen, onderverdeeld in de
craniale en de ruggenmergzenuwen. Naast de somatische (bewuste) zenuwen is er ook het autonome (onbewuste)
zenuwstelsel.
CRANIALE ZENUWEN
De Nervus Vagus is een belangrijk deel van het parasympatisch zenuwstelsel
RUGGENMERGZENUWEN EN PLEXUSSEN
De ruggenmergzenuwen zijn 31 paar zenuwen die aftakken van het ruggenmerg → ingedeeld aan de hand van de
locatie waar ze ontspringen, de plek waar ze ontspringen is in de opening tussen de wervels = foramen vertebrale
• 8 paar cervicale
• 12 paar thoracale
• 5 paar lumbale
• 5 paar sacrale
• 1 paar coccygiale
1. Wat is biopsychologie ............................................................................................................................................................. 3
2. De anatomie van het zenuwstelsel ......................................................................................................................................... 3
2.1. Functionele indeling van het zenuwstelsel .............................................................................................................................. 3
2.2. Neuroanatomie........................................................................................................................................................................ 4
2.2.1. Macro-anatomie van het zenuwstelsel ............................................................................................................................ 4
2.2.2. Micro-anatomie van het zenuwstelsel ........................................................................................................................... 11
1. Neurofysiologie van het zenuwstelsel .................................................................................................................................. 12
1.1. Actiepotentiaal ................................................................................................................................................................ 12
1.2. Synaps en neurale geleiding ............................................................................................................................................ 13
1.3. De neurotransmitters ...................................................................................................................................................... 15
1.3.1. Aminozuren ............................................................................................................................................................ 15
1.3.2. Monoamines ........................................................................................................................................................... 15
1.3.3. Acetylcholine .......................................................................................................................................................... 15
1.3.4. Onconventionele neurotransmitters ...................................................................................................................... 15
1.3.5. Neuropeptiden ....................................................................................................................................................... 16
1. Inleiding ............................................................................................................................................................................... 17
2. Sensoriek .............................................................................................................................................................................. 18
2.1. Somatosensoriek.................................................................................................................................................................... 19
2.1.1. Propriocepsis .................................................................................................................................................................. 19
2.1.2. Bewuste verwerking van sensorische prikkels ............................................................................................................... 20
2.1.3. Baansystemen ................................................................................................................................................................ 20
3. Reflexen ............................................................................................................................................................................... 22
1. Principes van de werking van het zenuwstelsel .................................................................................................................... 23
2. Ontwikkeling van het zenuwstelsel ...................................................................................................................................... 24
2.1. Neurulatie en vorming van de hersenblaasjes ....................................................................................................................... 24
2.2. Neurale proliferatie, migratie en rijping ................................................................................................................................ 26
2.3. Arborisatie, synaptogenese, pruning en apoptosis ................................................................................................................ 27
2.4. Neuroplasticiteit .................................................................................................................................................................... 27
3. Klinische toepassingen ......................................................................................................................................................... 28
3.1. Ontwikkelingsstoornissen ...................................................................................................................................................... 28
3.2. Ontwikkeling van schizofrenie ............................................................................................................................................... 28
1. Genetica ............................................................................................................................................................................... 29
1.1. Celkern en chromosomen ...................................................................................................................................................... 29
1.2. DNA en genen ........................................................................................................................................................................ 29
1.4. Eiwitsynthese ................................................................................................................................................................... 30
2. Chromosomale afwijkingen .................................................................................................................................................. 30
2.1. Numerieke chromosoom afwijking ........................................................................................................................................ 30
, 2.2. Structurele chromosoom afwijkingen .................................................................................................................................... 31
3. Mendeliaanse genetica ......................................................................................................................................................... 32
4. Epigenetica ........................................................................................................................................................................... 34
1. Situering en inleiding ............................................................................................................................................................ 35
2. Organisatie van motoriek ..................................................................................................................................................... 35
2.1. Dalende Baansystemen ......................................................................................................................................................... 36
2.2. Commandosystemen ............................................................................................................................................................. 38
2.3. COördinatieniveau ................................................................................................................................................................. 39
2.4. Perifeer servosysteem ............................................................................................................................................................ 40
3. Praxis .................................................................................................................................................................................... 41
4. Overzicht .............................................................................................................................................................................. 41
1. Executief functioneren ......................................................................................................................................................... 43
1.1. Basisprincipes van executieve functies .................................................................................................................................. 43
1.2. Mentale basisfuncties ............................................................................................................................................................ 43
1.2.1. Bewustzijn ...................................................................................................................................................................... 43
1.2.2. Aandacht ........................................................................................................................................................................ 43
1.2.3. Cognitie .......................................................................................................................................................................... 44
1.3. Ontwikkeling van executieve functies – model Barkley ......................................................................................................... 44
1.3.1. Gedragsinhibitie ............................................................................................................................................................. 44
1.3.2. Non-verbaal werkgeheugen ........................................................................................................................................... 45
1.3.3. Internalisatie van spraak ................................................................................................................................................ 45
1.3.4. Zelfregulatie van affect, motivatie en activatie.............................................................................................................. 45
1.3.5. Reconstitutie .................................................................................................................................................................. 45
1.4. De executieve functies ........................................................................................................................................................... 46
1.4.1. Problemen met executieve functies ....................................................................................................................... 46
2. Neurale netwerken en baansystemen .................................................................................................................................. 47
2.1. Summatie ............................................................................................................................................................................... 47
2.2. Schakelingen .......................................................................................................................................................................... 48
, HOOFDSTUK 1 – NEURO ANATOMIE
1. WAT IS BIOPSYCHOLOGIE
= de biologische mechanismen van het gedrag
• Nature <-> nurture → via complexe neurobiologie
• De grens tussen biologie en psychologie vervaagt
2. DE ANATOMIE VAN HET ZENUWSTELSEL
2.1. FUNCTIONELE INDELING VAN HET ZENUWS TELSEL
Centraal zenuwstelsel = hersenen en ruggenmerg
Perifere zenuwstelsel = craniale en ruggenmergzenuwen
Functionele indeling:
• Centraal zenuwstelsel staat in voor de verwerking van inkomende en uitgaande informatie
• Perifere zenuwstelsel → geleiden van sensorische en motorische informatie tussen het CZ en het lichaam
o Afferente zenuwstelsel
▪ Stuurt sensorische info vanaf receptoren naar het CZ
• Somatische receptoren → registreert gewaarwordingen van de buitenwereld en
positie lichaamsdelen → we zijn hiervan bewust
• Viscerale reseptoren → registreert ingewande parameters → niet bewust
o Efferente zenuwstelsel (= motorisch van aard)
▪ Geleidt motorische info vanaf het CZ naar de uitvoeringsorganen
• Somatische zenuwstelsel → bewuste aansturing van spieren → (on)willekeurige
bewegingen
• Automatische zenuwstelsel → automatische processen
o Parasympatisch zenuwstelsel → lichamelijke en geestelijke rust (zoals
vertering)
o Symatisch zenuwstelsel → stress reacties (zoals fight or flight)
, 2.2. NEUROANATOMIE
2.2.1. MACRO-ANATOMIE VAN HET ZENUWSTELSEL
HET PERIFERE ZENUWSTELSEL
Het perifere zenuwstelsel verbindt de neuronen van het centrale zenuwstelsel met de rest van het lichaam (zowel
sensorische als motorische informatie). Bundels axonen vormen samen de perifere zenuwen, onderverdeeld in de
craniale en de ruggenmergzenuwen. Naast de somatische (bewuste) zenuwen is er ook het autonome (onbewuste)
zenuwstelsel.
CRANIALE ZENUWEN
De Nervus Vagus is een belangrijk deel van het parasympatisch zenuwstelsel
RUGGENMERGZENUWEN EN PLEXUSSEN
De ruggenmergzenuwen zijn 31 paar zenuwen die aftakken van het ruggenmerg → ingedeeld aan de hand van de
locatie waar ze ontspringen, de plek waar ze ontspringen is in de opening tussen de wervels = foramen vertebrale
• 8 paar cervicale
• 12 paar thoracale
• 5 paar lumbale
• 5 paar sacrale
• 1 paar coccygiale