Handboek voor leraren samenvatting
,Inhoud
1. Hoe begin je met lesgeven en coachen leidend tot leren? ..................................................5
1.1 Hoe creëer je een krachtige leeromgeving? .....................................................................5
1.1.1 De zes rollen van de leraar ....................................................................................5
1.1.2 Hoe herken je een krachtige leeromgeving?...........................................................7
1.1.3 De leeromgeving als onderwijsregelkring ..............................................................8
1.1.4 De rol van competentie, autonomie en relatie .......................................................8
1.1.5 Competentie; maak de taak transparant en motiverend ........................................8
1.1.6 Autonomie: creëer keuzevrijheid en ga uit van growth mindset ...............................9
1.1.7 Relatie: communiceer en betrek de hele klas erbij ............................................... 12
1.2 Wat is leren? .......................................................................................................... 13
1.2.1 Leeractiviteiten van leerlingen ............................................................................ 13
1.2.2 Beheersingsniveaus OBIT ................................................................................... 13
1.3 Hoe werkt het geheugen? ....................................................................................... 14
1.3.1 Het zintuigelijk geheugen: de poortwachter ......................................................... 14
1.3.2 Het kortetermijngeheugen: werkgeheugen .......................................................... 14
1.3.3 Van kort naar lang: herhaling en codering ............................................................ 14
1.3.4 Langetermijngeheugen: kennisreservoir .............................................................. 15
2.1.2 Het VUT-Model ...................................................................................................... 16
2.1.3 Didactisch analyse model ...................................................................................... 18
2.1.5 Het lesvoorbereidingsformulier .............................................................................. 18
2.2 De beginsituatie ........................................................................................................... 19
2.1.1 De beginsituatie van leerlingen nader bekeken ........................................................ 19
2.2.2 Bepalen van de beginsituatie van de leerlingen ....................................................... 20
2.4 Welke kennis van adolescenten is helpend in jouw klas? ............................................... 21
2.4.1 Beelvorming voor jongeren ..................................................................................... 21
2.4.2 Adolescentie: drie periodes ................................................................................ 21
2.4.3 Disbalans in het puberbrein ................................................................................ 22
2.4.4 Invloed van het gezin .......................................................................................... 22
2.4.5 Conclusies ........................................................................................................ 22
3.1 Welke fasen heeft het lesmodel directe instructie ...................................................... 23
6. Helpen leertheorieën jou bij het lesgeven? ...................................................................... 24
6.1 Behaviorisme: wat is het belang van conditioneren? ...................................................... 24
6.1.1 Onderzoek binnen objectief waarneembare kaders ................................................. 24
6.1.2 Bruikbaarheid voor het onderwijs ........................................................................... 25
6.2 Cognitivisme: wat is het belang van metacognitie? ........................................................ 25
, 6.2.1 De leerling als informatie verwerkend systeem........................................................ 25
6.3 Handelingspsychologie: wat is het belang van mentale handelingen? ............................ 25
6.3.1 De mentale handeling ............................................................................................ 25
6.4 Constructivistische leertheorie: wat zijn de kenmerken?................................................ 26
6.4.1 Constructivistische uitgangspunten ....................................................................... 26
10. Waarom is elke school anders? ........................................................................................ 28
10.1 Waartoe dient ons onderwijsstelsel? ........................................................................... 28
10.1.1 De rol van school in het leven van jongeren ........................................................... 28
10.1.2 Functies van het onderwijs ................................................................................... 28
10.1.3 Het onderwijsstelsel in beeld................................................................................ 29
10.1.4 De visie van een school ........................................................................................ 29
10.2 Welke kwesties spelen er op scholen? ........................................................................ 29
10.2.1 Kansenongelijkheid .............................................................................................. 29
10.2.2 Openbaar of bijzonder .......................................................................................... 29
10.2.3 Burgerschap als uitdaging .................................................................................... 30
10.2.4 Keuze van onderwijsconcept ................................................................................ 30
10.2.5 Gemotiveerd of gedemotiveerd............................................................................. 30
10.3 Hoe kun je motivatie bevorderen? ............................................................................... 30
10.3.1 Verschillende types van motivatie bij leerlingen .................................................... 30
10.3.2 Controleren als onbewuste reactie van docenten .................................................. 31
10.3.3 Autonomie-ondersteunend gedrag als drieslag ..................................................... 31
10.3.4 Autonomie-ondersteunende uitspraken................................................................ 31
10.4 Uit welke onderwijsconcepten kun je kiezen? .............................................................. 31
10.4.1 Natuurlijk leren .................................................................................................... 31
10.4.2 Gepersonaliseerd leren ........................................................................................ 32
10.4.3 Daltonscholen ..................................................................................................... 32
10.4.4 Jenaplanonderwijs ............................................................................................... 32
10.4.5 Montessorischolen .............................................................................................. 32
10.4.6 Vrije scholen ........................................................................................................ 32
10.4.7 Onderwijsconcepten in het mbo ........................................................................... 32
10.5 Wat bieden profielscholen aan extra’s? ....................................................................... 33
10.5.1 Voorbeelden van profielscholen ........................................................................... 33
10.5.2 Docent zijn op een profielschool ........................................................................... 33
10.6 Herken je de cultuur en structuur van scholen? ........................................................... 33
10.6.1 Cultuur en onderwijsconcept ............................................................................... 33
10.6.2 Zorgstructuur op scholen ..................................................................................... 33
, 10.6.3 Relatie tussen visie, organisatieconcept en structuur van onderwijs ...................... 33
12. Hoe word je een goede leraar? ......................................................................................... 35
12.1 Wat wordt er van je gevraagd als leraar? ...................................................................... 35
12.1.1 Bekwaamheidseisen en beroepscontexten ........................................................... 35
12.1.2 Professionele identiteit ........................................................................................ 35
12.1.3 Assertiviteit en proactiviteit .................................................................................. 35
12.1.4 Empathisch vermogen en echte ontmoeting ......................................................... 36
13. Kies je als docent voor het voortgezet of beroepsonderwijs ............................................... 37
13.1 Wat maakt het VMBO voorbereidend? ......................................................................... 37
13.1.1 Leerwegen en profielen vmbo ............................................................................... 37
13.1.2 Vmbo-leerlingen .................................................................................................. 38
13.1.3 Praktijk kleurt het vmbo ........................................................................................ 38
13.1.4 Zorgzame didactiek op het vmbo .......................................................................... 38
13.2 Wat maakt de havo en vwo algemeen vormend............................................................ 39
13.2.1 De havo en het vwo in vogelvlucht......................................................................... 39
13.2.2 De doelgroep in beeld .......................................................................................... 40
13.2.3 Ontluikende praktijkgerichtheid op de havo .......................................................... 41
13.2.4 Zoektocht naar een leerplan dat werkt .................................................................. 41
13.3 Wat maakt het mbo beroepsgericht?........................................................................... 41
13.3.1 Niveaus en leerwegen mbo................................................................................... 41
13.3.2 De mbo student ................................................................................................... 42
13.3.3 Drievoudige kwalificatie MBO ............................................................................... 42
13.3.4 Van theorieles tot kritische beroepssituatie .......................................................... 43
,Inhoud
1. Hoe begin je met lesgeven en coachen leidend tot leren? ..................................................5
1.1 Hoe creëer je een krachtige leeromgeving? .....................................................................5
1.1.1 De zes rollen van de leraar ....................................................................................5
1.1.2 Hoe herken je een krachtige leeromgeving?...........................................................7
1.1.3 De leeromgeving als onderwijsregelkring ..............................................................8
1.1.4 De rol van competentie, autonomie en relatie .......................................................8
1.1.5 Competentie; maak de taak transparant en motiverend ........................................8
1.1.6 Autonomie: creëer keuzevrijheid en ga uit van growth mindset ...............................9
1.1.7 Relatie: communiceer en betrek de hele klas erbij ............................................... 12
1.2 Wat is leren? .......................................................................................................... 13
1.2.1 Leeractiviteiten van leerlingen ............................................................................ 13
1.2.2 Beheersingsniveaus OBIT ................................................................................... 13
1.3 Hoe werkt het geheugen? ....................................................................................... 14
1.3.1 Het zintuigelijk geheugen: de poortwachter ......................................................... 14
1.3.2 Het kortetermijngeheugen: werkgeheugen .......................................................... 14
1.3.3 Van kort naar lang: herhaling en codering ............................................................ 14
1.3.4 Langetermijngeheugen: kennisreservoir .............................................................. 15
2.1.2 Het VUT-Model ...................................................................................................... 16
2.1.3 Didactisch analyse model ...................................................................................... 18
2.1.5 Het lesvoorbereidingsformulier .............................................................................. 18
2.2 De beginsituatie ........................................................................................................... 19
2.1.1 De beginsituatie van leerlingen nader bekeken ........................................................ 19
2.2.2 Bepalen van de beginsituatie van de leerlingen ....................................................... 20
2.4 Welke kennis van adolescenten is helpend in jouw klas? ............................................... 21
2.4.1 Beelvorming voor jongeren ..................................................................................... 21
2.4.2 Adolescentie: drie periodes ................................................................................ 21
2.4.3 Disbalans in het puberbrein ................................................................................ 22
2.4.4 Invloed van het gezin .......................................................................................... 22
2.4.5 Conclusies ........................................................................................................ 22
3.1 Welke fasen heeft het lesmodel directe instructie ...................................................... 23
6. Helpen leertheorieën jou bij het lesgeven? ...................................................................... 24
6.1 Behaviorisme: wat is het belang van conditioneren? ...................................................... 24
6.1.1 Onderzoek binnen objectief waarneembare kaders ................................................. 24
6.1.2 Bruikbaarheid voor het onderwijs ........................................................................... 25
6.2 Cognitivisme: wat is het belang van metacognitie? ........................................................ 25
, 6.2.1 De leerling als informatie verwerkend systeem........................................................ 25
6.3 Handelingspsychologie: wat is het belang van mentale handelingen? ............................ 25
6.3.1 De mentale handeling ............................................................................................ 25
6.4 Constructivistische leertheorie: wat zijn de kenmerken?................................................ 26
6.4.1 Constructivistische uitgangspunten ....................................................................... 26
10. Waarom is elke school anders? ........................................................................................ 28
10.1 Waartoe dient ons onderwijsstelsel? ........................................................................... 28
10.1.1 De rol van school in het leven van jongeren ........................................................... 28
10.1.2 Functies van het onderwijs ................................................................................... 28
10.1.3 Het onderwijsstelsel in beeld................................................................................ 29
10.1.4 De visie van een school ........................................................................................ 29
10.2 Welke kwesties spelen er op scholen? ........................................................................ 29
10.2.1 Kansenongelijkheid .............................................................................................. 29
10.2.2 Openbaar of bijzonder .......................................................................................... 29
10.2.3 Burgerschap als uitdaging .................................................................................... 30
10.2.4 Keuze van onderwijsconcept ................................................................................ 30
10.2.5 Gemotiveerd of gedemotiveerd............................................................................. 30
10.3 Hoe kun je motivatie bevorderen? ............................................................................... 30
10.3.1 Verschillende types van motivatie bij leerlingen .................................................... 30
10.3.2 Controleren als onbewuste reactie van docenten .................................................. 31
10.3.3 Autonomie-ondersteunend gedrag als drieslag ..................................................... 31
10.3.4 Autonomie-ondersteunende uitspraken................................................................ 31
10.4 Uit welke onderwijsconcepten kun je kiezen? .............................................................. 31
10.4.1 Natuurlijk leren .................................................................................................... 31
10.4.2 Gepersonaliseerd leren ........................................................................................ 32
10.4.3 Daltonscholen ..................................................................................................... 32
10.4.4 Jenaplanonderwijs ............................................................................................... 32
10.4.5 Montessorischolen .............................................................................................. 32
10.4.6 Vrije scholen ........................................................................................................ 32
10.4.7 Onderwijsconcepten in het mbo ........................................................................... 32
10.5 Wat bieden profielscholen aan extra’s? ....................................................................... 33
10.5.1 Voorbeelden van profielscholen ........................................................................... 33
10.5.2 Docent zijn op een profielschool ........................................................................... 33
10.6 Herken je de cultuur en structuur van scholen? ........................................................... 33
10.6.1 Cultuur en onderwijsconcept ............................................................................... 33
10.6.2 Zorgstructuur op scholen ..................................................................................... 33
, 10.6.3 Relatie tussen visie, organisatieconcept en structuur van onderwijs ...................... 33
12. Hoe word je een goede leraar? ......................................................................................... 35
12.1 Wat wordt er van je gevraagd als leraar? ...................................................................... 35
12.1.1 Bekwaamheidseisen en beroepscontexten ........................................................... 35
12.1.2 Professionele identiteit ........................................................................................ 35
12.1.3 Assertiviteit en proactiviteit .................................................................................. 35
12.1.4 Empathisch vermogen en echte ontmoeting ......................................................... 36
13. Kies je als docent voor het voortgezet of beroepsonderwijs ............................................... 37
13.1 Wat maakt het VMBO voorbereidend? ......................................................................... 37
13.1.1 Leerwegen en profielen vmbo ............................................................................... 37
13.1.2 Vmbo-leerlingen .................................................................................................. 38
13.1.3 Praktijk kleurt het vmbo ........................................................................................ 38
13.1.4 Zorgzame didactiek op het vmbo .......................................................................... 38
13.2 Wat maakt de havo en vwo algemeen vormend............................................................ 39
13.2.1 De havo en het vwo in vogelvlucht......................................................................... 39
13.2.2 De doelgroep in beeld .......................................................................................... 40
13.2.3 Ontluikende praktijkgerichtheid op de havo .......................................................... 41
13.2.4 Zoektocht naar een leerplan dat werkt .................................................................. 41
13.3 Wat maakt het mbo beroepsgericht?........................................................................... 41
13.3.1 Niveaus en leerwegen mbo................................................................................... 41
13.3.2 De mbo student ................................................................................................... 42
13.3.3 Drievoudige kwalificatie MBO ............................................................................... 42
13.3.4 Van theorieles tot kritische beroepssituatie .......................................................... 43
