Welke benaderingen heeft Bowlby gebruikt als inspiratie voor de
gehechtheidstheorie?
Psychoanalyse (Freud)
Deze theorie benadrukte het belang van familierelaties voor de ontwikkeling van
emotionele stabiliteit en eigenwaarde, met de nadruk op het individu. Bowlby waardeerde
dit inzicht, maar vond dat er meer aandacht moest zijn voor de concrete ervaringen die het
kind opdoet en hoe deze ervaringen het kind vormen.
Leertheorie (Bandura)
Deze theorie stelde dat gedrag wordt aangeleerd door anderen te spiegelen. Hechting
werd binnen deze theorie gezien als aangeleerd gedrag. Bowlby nam het concept van
"modeling" over, waarbij kinderen leren van hun verzorgers en de feedback die ze
ontvangen. Hij was echter van mening dat hechtingsgedrag meer was dan alleen
aangeleerd gedrag; volgens hem was het een primair instinct, vergelijkbaar met de
natuurlijke drang om te eten wanneer je honger hebt.
Cognitieve wetenschap (Piaget)
Bowlby nam het idee van interne modellen of verwachtingen uit deze theorie over.
Kinderen leren van hun ervaringen met verzorgers en bouwen op basis daarvan een intern
beeld op van relaties. Dit concept baseerde Piaget op objectpermanentie, het besef dat
objecten blijven bestaan, zelfs als ze niet zichtbaar zijn. Bowlby breidde dit idee echter uit
en bekritiseerde Piaget omdat er te weinig rekening werd gehouden met hoe deze interne
modellen zich ontwikkelen in de kindertijd. Zijn gehechtheidstheorie probeerde dit aspect
verder te verhelderen.
Evolutionaire biologie (Darwin)
Evenals de experimenten van Harlow met aapjes, stelde deze theorie dat hechting een
overlevingsmechanisme is en aangeboren is, net zoals bij dieren. Bowlby erkende deze
biologische basis, maar bekritiseerde de eenzijdige focus op diergedrag en pleitte ervoor
om ook aandacht te hebben voor menselijke interacties. De ethologie van Lorenz, een
subtheorie binnen de evolutionaire biologie, vormde hierbij ook een belangrijk
uitgangspunt.
Wat bedoelde Bowlby met: gehechtheid in de smalle betekenis van het woord,
gehechtheid in de brede betekenis, en gehechtheidsgedrag?
In de smalle, technische betekenis van gehechtheid wordt verwezen naar de specifieke
acties en reacties die mensen vertonen om ervoor te zorgen dat ze fysiek contact en
nabijheid met hun verzorger behouden. Voorbeelden hiervan zijn gedragingen zoals huilen
en het volgen van de verzorger. Deze gedragingen zijn erop gericht om de verzorger in de
buurt te houden, wat voor het kind een gevoel van veiligheid en bescherming biedt.
In de bredere betekenis van gehechtheid, zoals vaak gebruikt in het dagelijks
taalgebruik, gaat het niet alleen om het behouden van fysieke nabijheid, maar ook om het
verkrijgen van emotionele stabiliteit en het opbouwen van een warme, affectieve band
tussen het kind en de verzorger. Het draait hier om de algemene relatie en verbondenheid
die ze met elkaar hebben, en niet enkel om het directe fysieke contact.
Daarnaast spreekt Bowlby over gehechtheidsgedrag, wat verwijst naar alle gedragingen
die een kind vertoont om nabijheid te zoeken bij een gehechtheidspersoon, zoals huilen,
schreeuwen, kruipen naar de verzorger of zich vastklampen. Dit gedrag is bedoeld om de
verzorger in de buurt te krijgen en blijft doorgaan totdat de verzorger weer beschikbaar is.
Naarmate het kind ouder wordt en leert dat de verzorger beschikbaar blijft, zelfs wanneer
diegene niet fysiek aanwezig is, neemt dit gedrag geleidelijk af.
1
, Hoe verschilt gehechtheidsgedrag van baby’s/peuters (6-18 maanden) van
gehechtheidsgedrag van kleuters (3-5 jaar)?
Gehechtheidsgedrag van baby's en peuters (6-18 maanden)
Bij kinderen van 6 tot 18 maanden is er een sterke behoefte aan de fysieke aanwezigheid
en nabijheid van de verzorger. Door gehechtheidsgedrag zoals kruipen, oogcontact
zoeken en opletten waar de gehechtheidsfiguur zich bevindt, proberen ze deze verbinding
te behouden. Op deze leeftijd zijn ze vaak bang dat de verzorger weggaat, wat hun
verlangen naar constante nabijheid versterkt. Hoewel ze zich steeds meer ontwikkelen en
de omgeving gaan verkennen, blijft de angst voor scheiding sterk aanwezig.
Gehechtheidsgedrag van kleuters (3-5 jaar)
Kinderen van 3 tot 5 jaar daarentegen vertonen minder afhankelijkheid van directe
nabijheid dankzij hun toegenomen cognitieve, motorische en verbale vaardigheden. Ze
begrijpen beter dat een verzorger na een scheiding weer terug zal komen, vooral als ze
een veilige gehechtheid hebben ontwikkeld. Door hun groeiende vermogen tot conversatie
en eerdere ervaringen hebben ze een intern model of schema ontwikkeld, een
"internalised secure base", waarmee ze zichzelf gerust kunnen stellen. Dit geeft ze meer
vertrouwen dat de verzorger beschikbaar blijft, ook als die niet fysiek aanwezig is.
Hierdoor kunnen ze hun omgeving met meer vertrouwen zelfstandig verkennen.
Wat betekent het begrip gehechtheidsnetwerk (attachment network), en welke
empirische bevindingen ondersteunen het belang van het gehechtheidsnetwerk?
Het begrip "gehechtheidsnetwerk" verwijst naar de gehechtheidsrelaties die een kind
opbouwt met meerdere belangrijke hechtingsfiguren in zijn omgeving, naast de moeder.
Hoewel John Bowlby oorspronkelijk stelde dat de moeder de belangrijkste
gehechtheidsfiguur is, is er sindsdien veel kritiek op deze opvatting gekomen.
Verschillende empirische bevindingen
Kinderen met twee veilige gehechtheidsrelaties (bijv. met vader en moeder) laten
op latere leeftijd vaak minder gedragsproblemen zien en ontwikkelen betere
taalvaardigheden dan kinderen met slechts één of geen veilige
gehechtheidsrelaties.
Veilige gehechtheid met zowel vader als moeder blijkt even belangrijk te zijn.
Het aantal gehechtheidspersonen is minder van belang dan de kwaliteit van de
interactie en de tijd die aan de relatie wordt besteed. Het gaat vooral om de sterkte
van de band die wordt opgebouwd.
In instellingen waar kinderen te maken hebben met veel wisselende verzorgers of
weinig tijd en interactie met een vaste verzorger, is het voor kinderen erg moeilijk
om een veilige gehechtheid te ontwikkelen.
De afwezigheid van consistente en betrouwbare hechtingsfiguren kan de
ontwikkeling van een stabiele gehechtheid ondermijnen.
2
gehechtheidstheorie?
Psychoanalyse (Freud)
Deze theorie benadrukte het belang van familierelaties voor de ontwikkeling van
emotionele stabiliteit en eigenwaarde, met de nadruk op het individu. Bowlby waardeerde
dit inzicht, maar vond dat er meer aandacht moest zijn voor de concrete ervaringen die het
kind opdoet en hoe deze ervaringen het kind vormen.
Leertheorie (Bandura)
Deze theorie stelde dat gedrag wordt aangeleerd door anderen te spiegelen. Hechting
werd binnen deze theorie gezien als aangeleerd gedrag. Bowlby nam het concept van
"modeling" over, waarbij kinderen leren van hun verzorgers en de feedback die ze
ontvangen. Hij was echter van mening dat hechtingsgedrag meer was dan alleen
aangeleerd gedrag; volgens hem was het een primair instinct, vergelijkbaar met de
natuurlijke drang om te eten wanneer je honger hebt.
Cognitieve wetenschap (Piaget)
Bowlby nam het idee van interne modellen of verwachtingen uit deze theorie over.
Kinderen leren van hun ervaringen met verzorgers en bouwen op basis daarvan een intern
beeld op van relaties. Dit concept baseerde Piaget op objectpermanentie, het besef dat
objecten blijven bestaan, zelfs als ze niet zichtbaar zijn. Bowlby breidde dit idee echter uit
en bekritiseerde Piaget omdat er te weinig rekening werd gehouden met hoe deze interne
modellen zich ontwikkelen in de kindertijd. Zijn gehechtheidstheorie probeerde dit aspect
verder te verhelderen.
Evolutionaire biologie (Darwin)
Evenals de experimenten van Harlow met aapjes, stelde deze theorie dat hechting een
overlevingsmechanisme is en aangeboren is, net zoals bij dieren. Bowlby erkende deze
biologische basis, maar bekritiseerde de eenzijdige focus op diergedrag en pleitte ervoor
om ook aandacht te hebben voor menselijke interacties. De ethologie van Lorenz, een
subtheorie binnen de evolutionaire biologie, vormde hierbij ook een belangrijk
uitgangspunt.
Wat bedoelde Bowlby met: gehechtheid in de smalle betekenis van het woord,
gehechtheid in de brede betekenis, en gehechtheidsgedrag?
In de smalle, technische betekenis van gehechtheid wordt verwezen naar de specifieke
acties en reacties die mensen vertonen om ervoor te zorgen dat ze fysiek contact en
nabijheid met hun verzorger behouden. Voorbeelden hiervan zijn gedragingen zoals huilen
en het volgen van de verzorger. Deze gedragingen zijn erop gericht om de verzorger in de
buurt te houden, wat voor het kind een gevoel van veiligheid en bescherming biedt.
In de bredere betekenis van gehechtheid, zoals vaak gebruikt in het dagelijks
taalgebruik, gaat het niet alleen om het behouden van fysieke nabijheid, maar ook om het
verkrijgen van emotionele stabiliteit en het opbouwen van een warme, affectieve band
tussen het kind en de verzorger. Het draait hier om de algemene relatie en verbondenheid
die ze met elkaar hebben, en niet enkel om het directe fysieke contact.
Daarnaast spreekt Bowlby over gehechtheidsgedrag, wat verwijst naar alle gedragingen
die een kind vertoont om nabijheid te zoeken bij een gehechtheidspersoon, zoals huilen,
schreeuwen, kruipen naar de verzorger of zich vastklampen. Dit gedrag is bedoeld om de
verzorger in de buurt te krijgen en blijft doorgaan totdat de verzorger weer beschikbaar is.
Naarmate het kind ouder wordt en leert dat de verzorger beschikbaar blijft, zelfs wanneer
diegene niet fysiek aanwezig is, neemt dit gedrag geleidelijk af.
1
, Hoe verschilt gehechtheidsgedrag van baby’s/peuters (6-18 maanden) van
gehechtheidsgedrag van kleuters (3-5 jaar)?
Gehechtheidsgedrag van baby's en peuters (6-18 maanden)
Bij kinderen van 6 tot 18 maanden is er een sterke behoefte aan de fysieke aanwezigheid
en nabijheid van de verzorger. Door gehechtheidsgedrag zoals kruipen, oogcontact
zoeken en opletten waar de gehechtheidsfiguur zich bevindt, proberen ze deze verbinding
te behouden. Op deze leeftijd zijn ze vaak bang dat de verzorger weggaat, wat hun
verlangen naar constante nabijheid versterkt. Hoewel ze zich steeds meer ontwikkelen en
de omgeving gaan verkennen, blijft de angst voor scheiding sterk aanwezig.
Gehechtheidsgedrag van kleuters (3-5 jaar)
Kinderen van 3 tot 5 jaar daarentegen vertonen minder afhankelijkheid van directe
nabijheid dankzij hun toegenomen cognitieve, motorische en verbale vaardigheden. Ze
begrijpen beter dat een verzorger na een scheiding weer terug zal komen, vooral als ze
een veilige gehechtheid hebben ontwikkeld. Door hun groeiende vermogen tot conversatie
en eerdere ervaringen hebben ze een intern model of schema ontwikkeld, een
"internalised secure base", waarmee ze zichzelf gerust kunnen stellen. Dit geeft ze meer
vertrouwen dat de verzorger beschikbaar blijft, ook als die niet fysiek aanwezig is.
Hierdoor kunnen ze hun omgeving met meer vertrouwen zelfstandig verkennen.
Wat betekent het begrip gehechtheidsnetwerk (attachment network), en welke
empirische bevindingen ondersteunen het belang van het gehechtheidsnetwerk?
Het begrip "gehechtheidsnetwerk" verwijst naar de gehechtheidsrelaties die een kind
opbouwt met meerdere belangrijke hechtingsfiguren in zijn omgeving, naast de moeder.
Hoewel John Bowlby oorspronkelijk stelde dat de moeder de belangrijkste
gehechtheidsfiguur is, is er sindsdien veel kritiek op deze opvatting gekomen.
Verschillende empirische bevindingen
Kinderen met twee veilige gehechtheidsrelaties (bijv. met vader en moeder) laten
op latere leeftijd vaak minder gedragsproblemen zien en ontwikkelen betere
taalvaardigheden dan kinderen met slechts één of geen veilige
gehechtheidsrelaties.
Veilige gehechtheid met zowel vader als moeder blijkt even belangrijk te zijn.
Het aantal gehechtheidspersonen is minder van belang dan de kwaliteit van de
interactie en de tijd die aan de relatie wordt besteed. Het gaat vooral om de sterkte
van de band die wordt opgebouwd.
In instellingen waar kinderen te maken hebben met veel wisselende verzorgers of
weinig tijd en interactie met een vaste verzorger, is het voor kinderen erg moeilijk
om een veilige gehechtheid te ontwikkelen.
De afwezigheid van consistente en betrouwbare hechtingsfiguren kan de
ontwikkeling van een stabiele gehechtheid ondermijnen.
2
