Samenvatting basiskennis geschiedenis – PABO toelatingstoets
H1 - Tijd van jagers en boeren (3000 v. Chr.)
1.1 – Jagers-verzamelaars
De eerste mensensoorten zijn in Afrika ontstaan -> 4,4 miljoen jaar
geleden
1,7 miljoen jaar. Geleden trok de homo habilis (de handige mens) vanuit
Afrika naar Azië en Europa
In Europa kwamen neanderthalers -> aangepast aan het toen koude
klimaat
100.000 tot 50.000 jaar geleden trok de homo sapiens (de verstandige
mens) naar alle werelddelen behalve Antarctica -> kon zich sneller
aanpassen, andere menssoorten stierven uit en de homo sapiens bleven
Jagers en verzamelaars leven een nomadisch bestaan -> rondtrekken op
zoek naar voedsel, komen nu nog voor in het Amazonegebied in Zuid-
Amerika, tropische klimaat daar heeft een permanent groeiseizoen
Rendierjagers:
- Ongeveer 13.000 jaar geleden eindigde de laatste IJstijd en kwam er
een toendraklimaat ’s zomers max 10 graden
- Nomadische leefwijze en trokken naar plekken om te jagen en
voedsel te verzamelen
- In de zomer in de omgeving van de Lage Landen om trekkende
kuddes te onderscheppen. Huid, vlees en botten van de dieren
werden gebruikt als voedsel, kleding, tenten en gereedschappen
- Ze gebruikte vooral vuursteen, kleine scherpe schrapers en messen
- Bij de jacht gebruiken ze speren en pijl en boog
- Geen sporen gevonden van woningen -> dus gaan ervan uit dat ze
in tenten leefden van de huiden
Jagers en vissers:
- Ontstaan van warmer klimaat en de jagers-verzamelaars in de Lage
Landen hoefden niet meer ver rond te trekken
- Was in een gebied genoeg voedsel en dieren
- Sommige jager-verzamelaars gebruikte boomstamkano’s met peddel
en visfuiken bij het vissen
1.2 - De overgang van jagen en verzamelen naar landbouw
Trokken rond in kleine groepen op zoek, hadden weinig bezittingen
Eerste boeren leefden ca. 10.000 jaar v. Chr. In het Midden-Oosten ->
Vruchtbare Halvemaan
De agrarische revolutie
- De boeren gingen de natuur naar hun hand zetten
- De bevolking nam toe, omdat er meer voedsel beschikbaar was
- Sommige mensen werden vrijgesteld van werken op het land en
konden zich specialiseren
- De samenleving werd gelaagd en complex -> hiërarchie
- In de Vruchtbare Halvemaan gingen boeren akkers met graan
inzaaien -> wilde dieren moesten worden weggehouden ->
volwassenen dieren gedood en de jonge dieren gefokt
- Boeren ontwikkelden nieuwe technieken zoals spinnen en weven van
wol
, - Boeren moesten wel meer tijd besteden aan het verkrijgen van
voedsel en jager-verzamelaars minder
- Vroege vormen van landbouw leidde vaak tot erosie van de bodem
- De afvalhopen bij nederzettingen werden een bron van ziekten
Rond 5.300 v. Chr. was het landbouwgebied uitgebreid tot en met West-
Europa
Er werden grote boerderijen gebouwd en akkers werden aangelegd in het
bos op kaalgekapte plekken
Archeologen gaven aan deze cultuur de naam -> bandkeramiekcultuur
vanwege de opvallende versiering in de vorm van een band op het
aardewerk
Een andere groep was de trechterbekercultuur -> leefden tussen 3.500 en
2.700 v. Chr. -> naam door de potten bekers en schalen die samen met
sieraden en wapens in een hunebed werden mee begraven
De eerste boeren maakten veel gebruik van stenen wapens en
gereedschappen -> ook wel de steentijd
Rond 4.000 v. Chr. werd de vuursteen opgegraven -> geleidelijk aan
werken ook metalen gebruikt en ging men daar wapens en
gereedschappen van maken
- Eerst alleen van koper -> nauwelijks bruikbaar want te zacht en
buigbaar
- Mengen van koper en tin zorgde voor legering bron en was
bruikbaarder
- Rond 2.100 v. Chr. kwam in Europa de eerste bronzen voorwerpen
- Vanaf 700 v. Chr. werd in Europa ook gebruik gemaakt van ijzer ->
kon ook meerdere plekken gevonden worden, maar smolt bij hoge
temperatuur dus veel nieuwe technologische inzichten
1.3 - Religieuze uitingen: grottekeningen, beeldjes en grafgiften
In Spanje en Frankrijk zijn grottekeningen gevonden, vaak van dieren en
soms handafdrukken
Er zijn ook beeldjes teruggevonden, houten beeldjes en er wordt vaak bij
gedacht dat het een religieuze betekenis had
1.4 - De bronnen van dit tijdvak
In de prehistorie zijn er geen geschreven bronnen, de prehistorie eindigt
wanneer er op die plek geschreven bronnen worden gevonden
Archeologie is de wetenschap van bodemsporen, doen van opgravingen en
rapporteren en interpreteren van vondsten, dit kan wel gevonden zijn
De grondlaag waarin het voorwerp gevonden is kan iets zeggen over de
tijd
Palen in de bodem kunnen iets vrijgeven over de woningen die er
eventueel stonden
Meisje van Yde is hiervan een voorbeeld, een veenlijk
H2 – Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v. Chr. – 500 na Chr.)
2.1 - De eerste beschavingen: het ontstaan van stadstaten
Stadstaten in het Midden-Oosten (3000 v. Chr. – 600 v. Chr.)
- De stadstaten in het Midden-Oosten ontstonden in Mesopotamië
tussen de Eufraat en Tigris en langs de Nijl -> landbouw afhankelijk
van irrigatie -> er werd zoveel voedsel gemaakt dat er mensen
werden vrijgesteld van het werken op het land
, - Goden moesten gunstig gestemd worden dus er werden tempels
gebouwd
- Vruchtbare grond werd verdedigd door soldaten, maar werd ook
meer veroverd en daarbij ook slaven meegenomen
- De organisatie werd geleid door ambtenaren en bestuurders en deze
werden geleid dooor een koning
- Belastingen werden geheven op verbouwde producten en vee zodat
alle mensen gevoed konden worden
- Eerste schrift ontstond door de belastingambtenaren wat bestond uit
kleitabletten met een tekening van een geit, schaap of graan ->
later werd het spijkerschrift
Griekse stadstaten van 800-300 v. Chr
- Athene, Sparta en Thebe
- Deze steden stichtten in het Middellandse Zeegebied koloniën, in
Griekenland was er namelijk weinig vruchtbare grond
- In de stadstaat Athene werden nieuwe ideeën ontwikkeld en er
ontstond een democratische bestuursvorm waarbij alle vrije
mannelijk burgers invloed hadden
- Socrates, Aristoteles en Plato zorgden voor ideeën voor een ideaal
bestuur als filosofen
2.2 – Het Romeinse rijk
Het romeinse rijk was van 270 v. Chr. tot 476 na Chr.
- Veel zaken vanuit de Griekse cultuur zoals, religie, wetenschap en
bouwstijlen -> Grieks-Romeinse cultuur
- Na de ondergang van het West-Romeinse rijk verdween de
beschaving grotendeels
Het centrum was de stad Rome, rond 750 v. Chr. ontstaan uit
nederzettingen
Rond 270 v. Chr. was heel Italië veroverd en vervolgens werd het
Middellandse Zeegebied tot één rijk gevoegd
Later trokken de Romeinen naar het noordwesten van Europa en rond 50
v. Chr. in de Lage Landen -> legers werden geleid door Julius Caesar
Zijn opvolger werd eerste keizer van het Romeinse Rijk: Ceasar Augustus
(27 v. Chr. tot 14 na Chr.)
- Er begon een periode van stabiliteit en welvaart tot ongeveer 250 na
Chr. de Pax Romana (de Romeinse vrede)
Op plaatsen zonder een natuurlijke grens werden muren gebouwd
Bestuur
- Overal golden dezelfde wetten en hielden rechtbanken hier toezicht
op
- Het leger zorgde voor rust en veiligheid, waardoor er handel gevoerd
kon worden
- Men gebruikte Latijn als taal, Romeinse schrift en het romeinse
muntstelsel
- Romanisering -> gewoonten overnemen van de Romeinen
- Hoofdstraten kruisen op het forum (marktplein)
- Om de stad heen een stadsmuur met torens, poorten en
verdedigingsgracht
- De stad had in 100 na Chr. ongeveer een miljoen inwoners
Ondergang West-Romeinse rijk
H1 - Tijd van jagers en boeren (3000 v. Chr.)
1.1 – Jagers-verzamelaars
De eerste mensensoorten zijn in Afrika ontstaan -> 4,4 miljoen jaar
geleden
1,7 miljoen jaar. Geleden trok de homo habilis (de handige mens) vanuit
Afrika naar Azië en Europa
In Europa kwamen neanderthalers -> aangepast aan het toen koude
klimaat
100.000 tot 50.000 jaar geleden trok de homo sapiens (de verstandige
mens) naar alle werelddelen behalve Antarctica -> kon zich sneller
aanpassen, andere menssoorten stierven uit en de homo sapiens bleven
Jagers en verzamelaars leven een nomadisch bestaan -> rondtrekken op
zoek naar voedsel, komen nu nog voor in het Amazonegebied in Zuid-
Amerika, tropische klimaat daar heeft een permanent groeiseizoen
Rendierjagers:
- Ongeveer 13.000 jaar geleden eindigde de laatste IJstijd en kwam er
een toendraklimaat ’s zomers max 10 graden
- Nomadische leefwijze en trokken naar plekken om te jagen en
voedsel te verzamelen
- In de zomer in de omgeving van de Lage Landen om trekkende
kuddes te onderscheppen. Huid, vlees en botten van de dieren
werden gebruikt als voedsel, kleding, tenten en gereedschappen
- Ze gebruikte vooral vuursteen, kleine scherpe schrapers en messen
- Bij de jacht gebruiken ze speren en pijl en boog
- Geen sporen gevonden van woningen -> dus gaan ervan uit dat ze
in tenten leefden van de huiden
Jagers en vissers:
- Ontstaan van warmer klimaat en de jagers-verzamelaars in de Lage
Landen hoefden niet meer ver rond te trekken
- Was in een gebied genoeg voedsel en dieren
- Sommige jager-verzamelaars gebruikte boomstamkano’s met peddel
en visfuiken bij het vissen
1.2 - De overgang van jagen en verzamelen naar landbouw
Trokken rond in kleine groepen op zoek, hadden weinig bezittingen
Eerste boeren leefden ca. 10.000 jaar v. Chr. In het Midden-Oosten ->
Vruchtbare Halvemaan
De agrarische revolutie
- De boeren gingen de natuur naar hun hand zetten
- De bevolking nam toe, omdat er meer voedsel beschikbaar was
- Sommige mensen werden vrijgesteld van werken op het land en
konden zich specialiseren
- De samenleving werd gelaagd en complex -> hiërarchie
- In de Vruchtbare Halvemaan gingen boeren akkers met graan
inzaaien -> wilde dieren moesten worden weggehouden ->
volwassenen dieren gedood en de jonge dieren gefokt
- Boeren ontwikkelden nieuwe technieken zoals spinnen en weven van
wol
, - Boeren moesten wel meer tijd besteden aan het verkrijgen van
voedsel en jager-verzamelaars minder
- Vroege vormen van landbouw leidde vaak tot erosie van de bodem
- De afvalhopen bij nederzettingen werden een bron van ziekten
Rond 5.300 v. Chr. was het landbouwgebied uitgebreid tot en met West-
Europa
Er werden grote boerderijen gebouwd en akkers werden aangelegd in het
bos op kaalgekapte plekken
Archeologen gaven aan deze cultuur de naam -> bandkeramiekcultuur
vanwege de opvallende versiering in de vorm van een band op het
aardewerk
Een andere groep was de trechterbekercultuur -> leefden tussen 3.500 en
2.700 v. Chr. -> naam door de potten bekers en schalen die samen met
sieraden en wapens in een hunebed werden mee begraven
De eerste boeren maakten veel gebruik van stenen wapens en
gereedschappen -> ook wel de steentijd
Rond 4.000 v. Chr. werd de vuursteen opgegraven -> geleidelijk aan
werken ook metalen gebruikt en ging men daar wapens en
gereedschappen van maken
- Eerst alleen van koper -> nauwelijks bruikbaar want te zacht en
buigbaar
- Mengen van koper en tin zorgde voor legering bron en was
bruikbaarder
- Rond 2.100 v. Chr. kwam in Europa de eerste bronzen voorwerpen
- Vanaf 700 v. Chr. werd in Europa ook gebruik gemaakt van ijzer ->
kon ook meerdere plekken gevonden worden, maar smolt bij hoge
temperatuur dus veel nieuwe technologische inzichten
1.3 - Religieuze uitingen: grottekeningen, beeldjes en grafgiften
In Spanje en Frankrijk zijn grottekeningen gevonden, vaak van dieren en
soms handafdrukken
Er zijn ook beeldjes teruggevonden, houten beeldjes en er wordt vaak bij
gedacht dat het een religieuze betekenis had
1.4 - De bronnen van dit tijdvak
In de prehistorie zijn er geen geschreven bronnen, de prehistorie eindigt
wanneer er op die plek geschreven bronnen worden gevonden
Archeologie is de wetenschap van bodemsporen, doen van opgravingen en
rapporteren en interpreteren van vondsten, dit kan wel gevonden zijn
De grondlaag waarin het voorwerp gevonden is kan iets zeggen over de
tijd
Palen in de bodem kunnen iets vrijgeven over de woningen die er
eventueel stonden
Meisje van Yde is hiervan een voorbeeld, een veenlijk
H2 – Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v. Chr. – 500 na Chr.)
2.1 - De eerste beschavingen: het ontstaan van stadstaten
Stadstaten in het Midden-Oosten (3000 v. Chr. – 600 v. Chr.)
- De stadstaten in het Midden-Oosten ontstonden in Mesopotamië
tussen de Eufraat en Tigris en langs de Nijl -> landbouw afhankelijk
van irrigatie -> er werd zoveel voedsel gemaakt dat er mensen
werden vrijgesteld van het werken op het land
, - Goden moesten gunstig gestemd worden dus er werden tempels
gebouwd
- Vruchtbare grond werd verdedigd door soldaten, maar werd ook
meer veroverd en daarbij ook slaven meegenomen
- De organisatie werd geleid door ambtenaren en bestuurders en deze
werden geleid dooor een koning
- Belastingen werden geheven op verbouwde producten en vee zodat
alle mensen gevoed konden worden
- Eerste schrift ontstond door de belastingambtenaren wat bestond uit
kleitabletten met een tekening van een geit, schaap of graan ->
later werd het spijkerschrift
Griekse stadstaten van 800-300 v. Chr
- Athene, Sparta en Thebe
- Deze steden stichtten in het Middellandse Zeegebied koloniën, in
Griekenland was er namelijk weinig vruchtbare grond
- In de stadstaat Athene werden nieuwe ideeën ontwikkeld en er
ontstond een democratische bestuursvorm waarbij alle vrije
mannelijk burgers invloed hadden
- Socrates, Aristoteles en Plato zorgden voor ideeën voor een ideaal
bestuur als filosofen
2.2 – Het Romeinse rijk
Het romeinse rijk was van 270 v. Chr. tot 476 na Chr.
- Veel zaken vanuit de Griekse cultuur zoals, religie, wetenschap en
bouwstijlen -> Grieks-Romeinse cultuur
- Na de ondergang van het West-Romeinse rijk verdween de
beschaving grotendeels
Het centrum was de stad Rome, rond 750 v. Chr. ontstaan uit
nederzettingen
Rond 270 v. Chr. was heel Italië veroverd en vervolgens werd het
Middellandse Zeegebied tot één rijk gevoegd
Later trokken de Romeinen naar het noordwesten van Europa en rond 50
v. Chr. in de Lage Landen -> legers werden geleid door Julius Caesar
Zijn opvolger werd eerste keizer van het Romeinse Rijk: Ceasar Augustus
(27 v. Chr. tot 14 na Chr.)
- Er begon een periode van stabiliteit en welvaart tot ongeveer 250 na
Chr. de Pax Romana (de Romeinse vrede)
Op plaatsen zonder een natuurlijke grens werden muren gebouwd
Bestuur
- Overal golden dezelfde wetten en hielden rechtbanken hier toezicht
op
- Het leger zorgde voor rust en veiligheid, waardoor er handel gevoerd
kon worden
- Men gebruikte Latijn als taal, Romeinse schrift en het romeinse
muntstelsel
- Romanisering -> gewoonten overnemen van de Romeinen
- Hoofdstraten kruisen op het forum (marktplein)
- Om de stad heen een stadsmuur met torens, poorten en
verdedigingsgracht
- De stad had in 100 na Chr. ongeveer een miljoen inwoners
Ondergang West-Romeinse rijk
