HOOFDSTUK
1
funderingen
architect Dries Posen
De belasting van de ondergrond door een gebouw wordt bepaald door het eigen gewicht van het gebouw, door
zijn gebruik en door de externe en interne belasting, waaraan het gebouw wordt onderworpen. Al deze lasten
moeten zodanig worden overgedragen naar de ondergrond dat de vaste stand van het gebouw verzekerd is.
Deze cursus, vnl. een apograaf/excerpt van publicaties van het WTCB, behandelt courante funderingen van
gebouwen voor kleine en middelgrote gebouwen. Andere dan de getoonde voorbeelden zijn terug te vinden in
o.a. de pwp-presentatie.
, I. Inhoudsopgave
1 PRINCIPES ................................................................................................................. 3
1.1 ROL VAN DE FUNDERING .................................................................................................. 3
1.2 GROND ..................................................................................................................... 4
1.2.1 Indeling van gronden ........................................................................................... 4
1.2.2 Grondonderzoek .................................................................................................. 6
1.2.3 Water in de grond ............................................................................................... 8
1.2.4 Ondoorlatendheid van ondergrondse gebouwdelen .................................................. 9
1.2.5 Draagvermogen van de grond ..............................................................................12
1.2.6 Zettingen ..........................................................................................................12
2 FUNDERINGSTYPEN .................................................................................................. 13
2.1 FUNDERINGEN OP GERINGE DIEPTE .....................................................................................13
2.1.1 Alleenstaande zolen ............................................................................................13
2.1.2 Funderingsstroken ..............................................................................................15
2.1.3 Funderingsplaten................................................................................................17
2.1.4 Betonvloer op de grond .......................................................................................18
2.2 DIEPFUNDERINGEN .......................................................................................................19
2.2.1 Putten ...............................................................................................................19
2.2.2 Palen ................................................................................................................20
3 KEUZE VAN HET FUNDERINGSTYPE .......................................................................... 21
4 MAATBEPALING VAN DE FUNDERING ....................................................................... 21
5 WATERDICHTHEID EN THERMISCHE ISOLATIE VAN DE ONDERBOUW ...................... 22
5.1 AFDICHTING VAN KELDERWANDEN ......................................................................................22
5.1.1 Afdichtingstechnieken .........................................................................................23
6 UITVOERING VAN FUNDERINGEN ............................................................................. 28
6.1 GRONDWERKEN ...........................................................................................................28
6.1.1 Natuurlijke hellingshoek of natuurlijke talud ..........................................................28
6.1.2 Grondkeringen ...................................................................................................29
6.1.3 Inklinken ...........................................................................................................30
6.1.4 Uitleveren .........................................................................................................30
6.2 AANAARDING RONDOM FUNDERINGEN ..................................................................................30
7 VERSTERKING VAN BESTAANDE FUNDERINGEN ....................................................... 31
7.1 ONDERMETSELEN .........................................................................................................31
7.2 ONDERSCHOEIING ........................................................................................................33
7.3 MICROPALEN ..............................................................................................................34
7.4 IN DE GROND GEDRUKTE PALEN .........................................................................................35
7.5 JET-GROUTING............................................................................................................35
7.6 GRONDVERBETERING.....................................................................................................35
faculteit architectuur
constructie 2 – cursus funderingen
pg. 2/37
, 1 Principes
1.1 Rol van de fundering
Een fundering bevat het contactvlak van het bouwwerk met de vaste bouwgrond. Ze brengt de
belasting van/op het gebouw hierop over zodat een nagenoeg vaste stand verzekerd wordt, m.a.w.
bewegingen in verticale of horizontale zin blijven binnen bepaalde grenzen.
De door de fundering op te nemen en over te dragen werkingen zijn over het algemeen:
• het eigen gewicht (EG)
• de nuttige lasten (NL)
• de toevallige lasten (TL)
• in sommige gevallen grond- en/of waterdruk (*)
• minder courant: zwelling van de grond t.g.v. schommelingen van het watergehalte
• de effecten van thermische bewegingen
De kennis van deze krachtwerkingen is noodzakelijk voor de maatbepaling van de fundering en de
structuur.
omhoog geduwd zwembad t.g.v. hydrostatische druk omhoog geduwde skate kuil t.g.v. hydrostatische druk
(*) Een fundering moet gewoonlijk ook meewerken aan de bescherming van de constructie tegen
het in de grond aanwezige water. In dit opzicht vormen de funderingen, de eventuele vloeren op
de grond en de keldermuren één geheel.
Het ondergrondse gedeelte van een constructie (keldermuren), dat een tussenelement vormt
tussen de fundering en de structuur, moet de krachten op de structuur verdragen en kunnen
weerstaan aan de druk van de grond en het water van buiten de constructie.
In het geval van een klassieke keermuur onderworpen aan een gronddruk en eventueel waterdruk,
wordt de stabiliteit van het geheel bepaald, rekening houdend met een tendens van de muur om
evenwijdig met zichzelf op zijn basis te verschuiven en om rond zijn basis te kantelen. Bij de
maatbepaling moet men rekening houden met de hierdoor veroorzaakte interne krachten.
In het geval van een keldermuur worden voor de stabiliteit gunstige invloeden uitgeoefend,
enerzijds door het gewicht van de muur en anderzijds door de horizontale reacties uitgeoefend
door de eventuele plaat op de grond en door de vloer.
faculteit architectuur
constructie 2 – cursus funderingen
pg. 3/37
, 1.2 Grond
1.2.1 Indeling van gronden
’t Betreft een vereenvoudigde indeling van gronden. Men onderscheidt voornamelijk losse grond
en rotsachtige grond.
Losse grond kan doorgaans tussen de vingers worden verbrokkeld en zonder voorafgaandelijke
verkleining worden uitgegraven. Hij wordt gekenmerkt door zijn korrelsamenstelling, zijn
consistentie, zijn gehalte organische en kalkhoudende stoffen. Men onderscheidt veen, klei, leem,
zand, grind en mengsels hiervan.
Grond die uitsluitend is samengesteld uit zand en/of grind is onsamenhangende grond. Grond die
vnl. is samengesteld uit leem en/of klei is coherente grond.
Vaste grond wordt gekenmerkt door zijn sterkte, waardoor hij doorgaans voor het uitgraven moet
worden verkleind. ’t Betreft, afhankelijk van de dikte en de vorm van de laag, uitstekende
bouwgronden.
1.2.1.1 Niet/weinig samendrukbare gronden
Zand
De mineralogische samenstelling van zand is erg uiteenlopend naargelang soort, vindplaats en
geologische herkomst. Grotendeels bestaat het uit kwarts, een glashelder mineraal, dat echter
door bijmengselen allerlei kleuren kan aannemen. Duinzand heeft kleine korrels, heidezand is wat
grover. Zand is net zoals grind waterdoorlatend, doch kent een kleinere korrelgrootte.
’t Betreft goede bouwgrond vanaf een laagdikte van minstens 3 meter.
Grind
Grindbanken met een laagdikte van 3 meter en een gelaagdheid loodrecht op de drukkracht geven
een grote weerstand en zijn betrouwbaar.
Rotsgrond
’t Betreft sterk gebonden steenmassa’s van eruptieve of sedimentaire oorsprong, die afhankelijk
van de vorm en de dikte van de laag gewoonlijk uitstekende bouwgronden vormen. Wanneer de
gelaagdheid in dezelfde richting van de kracht of in een hoek verloopt, bestaat er gevaar voor
afschuiving van de lagen.
Het draagvermogen hangt af van de drukvastheid van het gesteente en bij een dunne laag van de
aard van de eronder liggende lagen.
faculteit architectuur
constructie 2 – cursus funderingen
pg. 4/37
1
funderingen
architect Dries Posen
De belasting van de ondergrond door een gebouw wordt bepaald door het eigen gewicht van het gebouw, door
zijn gebruik en door de externe en interne belasting, waaraan het gebouw wordt onderworpen. Al deze lasten
moeten zodanig worden overgedragen naar de ondergrond dat de vaste stand van het gebouw verzekerd is.
Deze cursus, vnl. een apograaf/excerpt van publicaties van het WTCB, behandelt courante funderingen van
gebouwen voor kleine en middelgrote gebouwen. Andere dan de getoonde voorbeelden zijn terug te vinden in
o.a. de pwp-presentatie.
, I. Inhoudsopgave
1 PRINCIPES ................................................................................................................. 3
1.1 ROL VAN DE FUNDERING .................................................................................................. 3
1.2 GROND ..................................................................................................................... 4
1.2.1 Indeling van gronden ........................................................................................... 4
1.2.2 Grondonderzoek .................................................................................................. 6
1.2.3 Water in de grond ............................................................................................... 8
1.2.4 Ondoorlatendheid van ondergrondse gebouwdelen .................................................. 9
1.2.5 Draagvermogen van de grond ..............................................................................12
1.2.6 Zettingen ..........................................................................................................12
2 FUNDERINGSTYPEN .................................................................................................. 13
2.1 FUNDERINGEN OP GERINGE DIEPTE .....................................................................................13
2.1.1 Alleenstaande zolen ............................................................................................13
2.1.2 Funderingsstroken ..............................................................................................15
2.1.3 Funderingsplaten................................................................................................17
2.1.4 Betonvloer op de grond .......................................................................................18
2.2 DIEPFUNDERINGEN .......................................................................................................19
2.2.1 Putten ...............................................................................................................19
2.2.2 Palen ................................................................................................................20
3 KEUZE VAN HET FUNDERINGSTYPE .......................................................................... 21
4 MAATBEPALING VAN DE FUNDERING ....................................................................... 21
5 WATERDICHTHEID EN THERMISCHE ISOLATIE VAN DE ONDERBOUW ...................... 22
5.1 AFDICHTING VAN KELDERWANDEN ......................................................................................22
5.1.1 Afdichtingstechnieken .........................................................................................23
6 UITVOERING VAN FUNDERINGEN ............................................................................. 28
6.1 GRONDWERKEN ...........................................................................................................28
6.1.1 Natuurlijke hellingshoek of natuurlijke talud ..........................................................28
6.1.2 Grondkeringen ...................................................................................................29
6.1.3 Inklinken ...........................................................................................................30
6.1.4 Uitleveren .........................................................................................................30
6.2 AANAARDING RONDOM FUNDERINGEN ..................................................................................30
7 VERSTERKING VAN BESTAANDE FUNDERINGEN ....................................................... 31
7.1 ONDERMETSELEN .........................................................................................................31
7.2 ONDERSCHOEIING ........................................................................................................33
7.3 MICROPALEN ..............................................................................................................34
7.4 IN DE GROND GEDRUKTE PALEN .........................................................................................35
7.5 JET-GROUTING............................................................................................................35
7.6 GRONDVERBETERING.....................................................................................................35
faculteit architectuur
constructie 2 – cursus funderingen
pg. 2/37
, 1 Principes
1.1 Rol van de fundering
Een fundering bevat het contactvlak van het bouwwerk met de vaste bouwgrond. Ze brengt de
belasting van/op het gebouw hierop over zodat een nagenoeg vaste stand verzekerd wordt, m.a.w.
bewegingen in verticale of horizontale zin blijven binnen bepaalde grenzen.
De door de fundering op te nemen en over te dragen werkingen zijn over het algemeen:
• het eigen gewicht (EG)
• de nuttige lasten (NL)
• de toevallige lasten (TL)
• in sommige gevallen grond- en/of waterdruk (*)
• minder courant: zwelling van de grond t.g.v. schommelingen van het watergehalte
• de effecten van thermische bewegingen
De kennis van deze krachtwerkingen is noodzakelijk voor de maatbepaling van de fundering en de
structuur.
omhoog geduwd zwembad t.g.v. hydrostatische druk omhoog geduwde skate kuil t.g.v. hydrostatische druk
(*) Een fundering moet gewoonlijk ook meewerken aan de bescherming van de constructie tegen
het in de grond aanwezige water. In dit opzicht vormen de funderingen, de eventuele vloeren op
de grond en de keldermuren één geheel.
Het ondergrondse gedeelte van een constructie (keldermuren), dat een tussenelement vormt
tussen de fundering en de structuur, moet de krachten op de structuur verdragen en kunnen
weerstaan aan de druk van de grond en het water van buiten de constructie.
In het geval van een klassieke keermuur onderworpen aan een gronddruk en eventueel waterdruk,
wordt de stabiliteit van het geheel bepaald, rekening houdend met een tendens van de muur om
evenwijdig met zichzelf op zijn basis te verschuiven en om rond zijn basis te kantelen. Bij de
maatbepaling moet men rekening houden met de hierdoor veroorzaakte interne krachten.
In het geval van een keldermuur worden voor de stabiliteit gunstige invloeden uitgeoefend,
enerzijds door het gewicht van de muur en anderzijds door de horizontale reacties uitgeoefend
door de eventuele plaat op de grond en door de vloer.
faculteit architectuur
constructie 2 – cursus funderingen
pg. 3/37
, 1.2 Grond
1.2.1 Indeling van gronden
’t Betreft een vereenvoudigde indeling van gronden. Men onderscheidt voornamelijk losse grond
en rotsachtige grond.
Losse grond kan doorgaans tussen de vingers worden verbrokkeld en zonder voorafgaandelijke
verkleining worden uitgegraven. Hij wordt gekenmerkt door zijn korrelsamenstelling, zijn
consistentie, zijn gehalte organische en kalkhoudende stoffen. Men onderscheidt veen, klei, leem,
zand, grind en mengsels hiervan.
Grond die uitsluitend is samengesteld uit zand en/of grind is onsamenhangende grond. Grond die
vnl. is samengesteld uit leem en/of klei is coherente grond.
Vaste grond wordt gekenmerkt door zijn sterkte, waardoor hij doorgaans voor het uitgraven moet
worden verkleind. ’t Betreft, afhankelijk van de dikte en de vorm van de laag, uitstekende
bouwgronden.
1.2.1.1 Niet/weinig samendrukbare gronden
Zand
De mineralogische samenstelling van zand is erg uiteenlopend naargelang soort, vindplaats en
geologische herkomst. Grotendeels bestaat het uit kwarts, een glashelder mineraal, dat echter
door bijmengselen allerlei kleuren kan aannemen. Duinzand heeft kleine korrels, heidezand is wat
grover. Zand is net zoals grind waterdoorlatend, doch kent een kleinere korrelgrootte.
’t Betreft goede bouwgrond vanaf een laagdikte van minstens 3 meter.
Grind
Grindbanken met een laagdikte van 3 meter en een gelaagdheid loodrecht op de drukkracht geven
een grote weerstand en zijn betrouwbaar.
Rotsgrond
’t Betreft sterk gebonden steenmassa’s van eruptieve of sedimentaire oorsprong, die afhankelijk
van de vorm en de dikte van de laag gewoonlijk uitstekende bouwgronden vormen. Wanneer de
gelaagdheid in dezelfde richting van de kracht of in een hoek verloopt, bestaat er gevaar voor
afschuiving van de lagen.
Het draagvermogen hangt af van de drukvastheid van het gesteente en bij een dunne laag van de
aard van de eronder liggende lagen.
faculteit architectuur
constructie 2 – cursus funderingen
pg. 4/37
