STvanLE
H1, H2, H4 (4.1 t/m
4.10) H9, - §7.4 - §8.2 -
§8.3 – §8.4
1
, STvanLE
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: praktijkgericht onderzoek ............................................................................. 3
1.1 Wat is praktijkgericht onderzoek? ....................................................................................... 3
1.2 De handelingscyclus ............................................................................................................ 3
1.3 De onderzoekscyclus ........................................................................................................... 4
1.4 Kwaliteitseisen aan praktijkgericht onderzoek ..................................................................... 4
1.5 Het Integraal Model voor Praktijkgericht Onderzoek ............................................................ 5
1.6 Onderzoekscompetenties .................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: Typen van praktijkgericht onderzoek ............................................................ 6
2.1 Probleemanalytisch onderzoek ............................................................................................ 6
2.2 Diagnostisch onderzoek....................................................................................................... 6
2.3 Ontwerpgericht onderzoek .................................................................................................. 7
2.4 Verandergericht onderzoek ................................................................................................. 7
Prescriptief verandergericht onderzoek .......................................................................................... 8
Evaluatief verandergericht onderzoek ............................................................................................. 8
2.5 Evaluatieonderzoek ............................................................................................................. 8
Hoofdstuk 4: onderzoeksvoorbereiding ............................................................................. 9
4.1 Probleemanalyse ................................................................................................................ 9
Systeembenadering .......................................................................................................................... 9
Open benadering.............................................................................................................................. 9
4.2 De centrale vraagstelling ................................................................................................... 10
4.3 De doelstelling .................................................................................................................. 10
4.4 Het theoretisch kader........................................................................................................ 10
4.5 Informatievaardigheden .................................................................................................... 11
4.6 Het conceptueel model ..................................................................................................... 11
4.7 De deelvragen ................................................................................................................... 12
4.8 Het onderzoeksontwerp .................................................................................................... 12
4.9 Lineair en cyclisch onderzoek............................................................................................. 13
Hoofdstuk 7: Bevindingen, conclusies en aanbevelingen .................................................. 13
7.4 Aanbevelingen .................................................................................................................. 13
Hoofdstuk 8: Rapporteren en presenteren....................................................................... 14
8.2 Structuur aanbrengen ....................................................................................................... 14
8.3 Schrijven en herschrijven................................................................................................... 14
8.4 Afwerking en vormgeving .................................................................................................. 14
Hoofdstuk 9: Verantwoording ......................................................................................... 14
9.1 Productevaluatie ............................................................................................................... 14
9.2 Procesevaluatie................................................................................................................. 15
9.3 Planevaluatie .................................................................................................................... 15
9.4 Eigen ontwikkeling en verantwoordingsverslag .................................................................. 15
2
, STvanLE
Hoofdstuk 1: praktijkgericht onderzoek
1.1 Wat is praktijkgericht
onderzoek?
• Methodisch: een vaste, weldoordachte
manier van handelen om een zeker
doel te bereiken
• Het domein van praktijk wordt
verbonden met het domein van
praktijkgericht onderzoek door de
handelingscyclus te koppelen aan de
onderzoekscyclus.
1.2 De handelingscyclus
• De methodische wijze bestaat eruit dat je eerst moet weten waar het probleem zit
(probleemidentificatie), om vervolgens te kunnen achterhalen wat de oorzaken zijn van het
probleem (diagnose) om dan pas een goede oplossing te bedenken (ontwerp) die uiteindelijk tot
de gewenste situatie (verandering)
moet leiden. Om te beoordelen of
de verandering ook inderdaad tot
het gewenste resultaat heeft
geleid, moet er geëvalueerd
worden (evaluatie)
• Dit heet ook wel de handelingscyclus
• Om in deze (praktische) methodologische behoefte te voorzien, ontwikkelde Van Strien de
regulatieve cyclus (1986).
• De regulatieve cyclus van Van Strien verloopt volgens 5 fasen:
o Probleemstelling
o Diagnose
o Plan
o Ingreep
o Evaluatie
• De DOVE-cyclus (interventiecyclus) van Vennix (1997) bestaat uit 4 fasen:
o Diagnose
o Ontwerp
o Veranderen
o Evalueren
• Het boek houdt zich aan de DOVE-cyclus, maar dan ook met probleemidentificatie.
• Probleemidentificatie: er moet een duidelijke probleemkeuze worden gemakt.
• Diagnose: het onderwerp wordt in deze fase volledig onderzocht. Er wordt geprobeerd de
achtergronden en de oorzaken vast te stellen.
o Kenmerkend hiervan: er wordt een analyse gemaakt van de bestaande situatie
• Ontwerp: er wordt onderzoek gedaan naar de oplossing van het praktijkprobleem
o Er moeten keuzes worden gemaakt om tot de gewenste (verbeterde) situatie te komen
o Als een keuze is gemaakt tussen meerdere opties, kan men naar de volgende fase
• Verandering: er is sprake van implementatie.
o Kenmerkend: er is sprake van een (organisatie)verandering: de gewenste situatie moet
gecreëerd worden. Er zullen indicatoren vastgesteld moeten worden waarmee het
proces van invoering kan worden gemonitord.
• Evaluatie: er wordt gekeken of het probleem is opgelost door het geïmplementeerde ontwerp.
3
, STvanLE
o Er kan onderzocht worden of de juiste probleemkeuze is gemaakt, of er een juiste
diagnose is gesteld, of er voor en juiste oplossing is gekomen, ofwel of de verandering
juist is verlopen.
1.3 De onderzoekscyclus
• Ook bij de onderzoekscyclus gaat het om het doorlopen van fasen.
• Van de onderzoekscyclus bestaan er twee varianten:
• Wetenschappelijk onderzoek: men tracht algemeen bruikbare theorieën te ontwikkelen. Het
gaat hierbij om het begrijpen van de werkelijkheid (ook wel empirische cyclus)
• Praktijkgericht onderzoek: het gaat hierbij om ingrijpen, men wil de bestaande situatie
verbeteren. Er wordt hierbij gebruik gemaakt van de onderzoekscyclus.
• Deze cyclus bestaat uit 6 fasen:
o Probleemanalyse: vooronderzoek en vaststellen van de probleemstelling, vraagstelling,
doelstelling en afbakening
o Onderzoeksontwerp: keuze van onderzoeksstrategie
en de onderzoeksmethoden
o Dataverzameling: verzamelen van data/informatie
die je nodig hebt om je onderzoeksvragen te
beantwoorden
o Data-analyse: analyseren van de verkregen
date/informatie om conclusies te trekken
o Conclusies en aanbevelingen: geven een antwoord
(conclusie) op de vraagstelling op basis van de data-
analyse en de tussenconclusies en meegeven van
aanbevelingen aan de opdrachtgever
o Rapportage en presentatie: schrijven van onderzoeksrapport en geven van een
presentatie aan de belanghebbenden.
1.4 Kwaliteitseisen aan praktijkgericht onderzoek
• Onderzoeksresultaten zijn bruikbaar wanneer deze verbonden zijn met de concrete
problematiek van de klant of opdrachtgever en wanneer erop kan worden vertrouwd
• Die twee aspecten worden aangeduid met relevantie en deugdelijkheid:
o Relevantie: de onderzoeksresultaten moeten nuttig zijn voor de opdrachtgever
o Deugdelijkheid: de opdrachtgever moet kunnen vertrouwen op de kwaliteit van het
onderzoek
• Een onderzoek is deugdelijk als het voldoet aan de eisen van betrouwbaarheid en validiteit
• Betrouwbaarheid: uitsluiten van toeval (het gaat om de wijze waarop je het onderzoek uitvoert)
• Validiteit: kiezen van de juiste indicatoren die je onderzoek
Deugdelijk Ondeugdelijk
Niet relevant Niet bruikbaar Kan geen kwaad
Relevant Bruikbaar Gevaarlijk
• Tussen deugdelijk en ondeugdelijk zit nog een gebied waarbinnen je met de juiste methoden en
theorieën uit het vakgebied toch ‘bruikbare’ resultaten kan leveren.
o Dat is het gebied van het meer operationele, routinematige niveau
o Dit niveau zou je het praktijkgericht handelen kunnen noemen
Praktijkgericht Praktijkgericht Wetenschapelijk
handelen onderzoeken onderzoeken
(Zeer) bescheiden mate van grondigheid uitgebreid
• Praktijkgericht handelen kunnen we niet echt zien als onderzoek
4
H1, H2, H4 (4.1 t/m
4.10) H9, - §7.4 - §8.2 -
§8.3 – §8.4
1
, STvanLE
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: praktijkgericht onderzoek ............................................................................. 3
1.1 Wat is praktijkgericht onderzoek? ....................................................................................... 3
1.2 De handelingscyclus ............................................................................................................ 3
1.3 De onderzoekscyclus ........................................................................................................... 4
1.4 Kwaliteitseisen aan praktijkgericht onderzoek ..................................................................... 4
1.5 Het Integraal Model voor Praktijkgericht Onderzoek ............................................................ 5
1.6 Onderzoekscompetenties .................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: Typen van praktijkgericht onderzoek ............................................................ 6
2.1 Probleemanalytisch onderzoek ............................................................................................ 6
2.2 Diagnostisch onderzoek....................................................................................................... 6
2.3 Ontwerpgericht onderzoek .................................................................................................. 7
2.4 Verandergericht onderzoek ................................................................................................. 7
Prescriptief verandergericht onderzoek .......................................................................................... 8
Evaluatief verandergericht onderzoek ............................................................................................. 8
2.5 Evaluatieonderzoek ............................................................................................................. 8
Hoofdstuk 4: onderzoeksvoorbereiding ............................................................................. 9
4.1 Probleemanalyse ................................................................................................................ 9
Systeembenadering .......................................................................................................................... 9
Open benadering.............................................................................................................................. 9
4.2 De centrale vraagstelling ................................................................................................... 10
4.3 De doelstelling .................................................................................................................. 10
4.4 Het theoretisch kader........................................................................................................ 10
4.5 Informatievaardigheden .................................................................................................... 11
4.6 Het conceptueel model ..................................................................................................... 11
4.7 De deelvragen ................................................................................................................... 12
4.8 Het onderzoeksontwerp .................................................................................................... 12
4.9 Lineair en cyclisch onderzoek............................................................................................. 13
Hoofdstuk 7: Bevindingen, conclusies en aanbevelingen .................................................. 13
7.4 Aanbevelingen .................................................................................................................. 13
Hoofdstuk 8: Rapporteren en presenteren....................................................................... 14
8.2 Structuur aanbrengen ....................................................................................................... 14
8.3 Schrijven en herschrijven................................................................................................... 14
8.4 Afwerking en vormgeving .................................................................................................. 14
Hoofdstuk 9: Verantwoording ......................................................................................... 14
9.1 Productevaluatie ............................................................................................................... 14
9.2 Procesevaluatie................................................................................................................. 15
9.3 Planevaluatie .................................................................................................................... 15
9.4 Eigen ontwikkeling en verantwoordingsverslag .................................................................. 15
2
, STvanLE
Hoofdstuk 1: praktijkgericht onderzoek
1.1 Wat is praktijkgericht
onderzoek?
• Methodisch: een vaste, weldoordachte
manier van handelen om een zeker
doel te bereiken
• Het domein van praktijk wordt
verbonden met het domein van
praktijkgericht onderzoek door de
handelingscyclus te koppelen aan de
onderzoekscyclus.
1.2 De handelingscyclus
• De methodische wijze bestaat eruit dat je eerst moet weten waar het probleem zit
(probleemidentificatie), om vervolgens te kunnen achterhalen wat de oorzaken zijn van het
probleem (diagnose) om dan pas een goede oplossing te bedenken (ontwerp) die uiteindelijk tot
de gewenste situatie (verandering)
moet leiden. Om te beoordelen of
de verandering ook inderdaad tot
het gewenste resultaat heeft
geleid, moet er geëvalueerd
worden (evaluatie)
• Dit heet ook wel de handelingscyclus
• Om in deze (praktische) methodologische behoefte te voorzien, ontwikkelde Van Strien de
regulatieve cyclus (1986).
• De regulatieve cyclus van Van Strien verloopt volgens 5 fasen:
o Probleemstelling
o Diagnose
o Plan
o Ingreep
o Evaluatie
• De DOVE-cyclus (interventiecyclus) van Vennix (1997) bestaat uit 4 fasen:
o Diagnose
o Ontwerp
o Veranderen
o Evalueren
• Het boek houdt zich aan de DOVE-cyclus, maar dan ook met probleemidentificatie.
• Probleemidentificatie: er moet een duidelijke probleemkeuze worden gemakt.
• Diagnose: het onderwerp wordt in deze fase volledig onderzocht. Er wordt geprobeerd de
achtergronden en de oorzaken vast te stellen.
o Kenmerkend hiervan: er wordt een analyse gemaakt van de bestaande situatie
• Ontwerp: er wordt onderzoek gedaan naar de oplossing van het praktijkprobleem
o Er moeten keuzes worden gemaakt om tot de gewenste (verbeterde) situatie te komen
o Als een keuze is gemaakt tussen meerdere opties, kan men naar de volgende fase
• Verandering: er is sprake van implementatie.
o Kenmerkend: er is sprake van een (organisatie)verandering: de gewenste situatie moet
gecreëerd worden. Er zullen indicatoren vastgesteld moeten worden waarmee het
proces van invoering kan worden gemonitord.
• Evaluatie: er wordt gekeken of het probleem is opgelost door het geïmplementeerde ontwerp.
3
, STvanLE
o Er kan onderzocht worden of de juiste probleemkeuze is gemaakt, of er een juiste
diagnose is gesteld, of er voor en juiste oplossing is gekomen, ofwel of de verandering
juist is verlopen.
1.3 De onderzoekscyclus
• Ook bij de onderzoekscyclus gaat het om het doorlopen van fasen.
• Van de onderzoekscyclus bestaan er twee varianten:
• Wetenschappelijk onderzoek: men tracht algemeen bruikbare theorieën te ontwikkelen. Het
gaat hierbij om het begrijpen van de werkelijkheid (ook wel empirische cyclus)
• Praktijkgericht onderzoek: het gaat hierbij om ingrijpen, men wil de bestaande situatie
verbeteren. Er wordt hierbij gebruik gemaakt van de onderzoekscyclus.
• Deze cyclus bestaat uit 6 fasen:
o Probleemanalyse: vooronderzoek en vaststellen van de probleemstelling, vraagstelling,
doelstelling en afbakening
o Onderzoeksontwerp: keuze van onderzoeksstrategie
en de onderzoeksmethoden
o Dataverzameling: verzamelen van data/informatie
die je nodig hebt om je onderzoeksvragen te
beantwoorden
o Data-analyse: analyseren van de verkregen
date/informatie om conclusies te trekken
o Conclusies en aanbevelingen: geven een antwoord
(conclusie) op de vraagstelling op basis van de data-
analyse en de tussenconclusies en meegeven van
aanbevelingen aan de opdrachtgever
o Rapportage en presentatie: schrijven van onderzoeksrapport en geven van een
presentatie aan de belanghebbenden.
1.4 Kwaliteitseisen aan praktijkgericht onderzoek
• Onderzoeksresultaten zijn bruikbaar wanneer deze verbonden zijn met de concrete
problematiek van de klant of opdrachtgever en wanneer erop kan worden vertrouwd
• Die twee aspecten worden aangeduid met relevantie en deugdelijkheid:
o Relevantie: de onderzoeksresultaten moeten nuttig zijn voor de opdrachtgever
o Deugdelijkheid: de opdrachtgever moet kunnen vertrouwen op de kwaliteit van het
onderzoek
• Een onderzoek is deugdelijk als het voldoet aan de eisen van betrouwbaarheid en validiteit
• Betrouwbaarheid: uitsluiten van toeval (het gaat om de wijze waarop je het onderzoek uitvoert)
• Validiteit: kiezen van de juiste indicatoren die je onderzoek
Deugdelijk Ondeugdelijk
Niet relevant Niet bruikbaar Kan geen kwaad
Relevant Bruikbaar Gevaarlijk
• Tussen deugdelijk en ondeugdelijk zit nog een gebied waarbinnen je met de juiste methoden en
theorieën uit het vakgebied toch ‘bruikbare’ resultaten kan leveren.
o Dat is het gebied van het meer operationele, routinematige niveau
o Dit niveau zou je het praktijkgericht handelen kunnen noemen
Praktijkgericht Praktijkgericht Wetenschapelijk
handelen onderzoeken onderzoeken
(Zeer) bescheiden mate van grondigheid uitgebreid
• Praktijkgericht handelen kunnen we niet echt zien als onderzoek
4
