Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Gametogenese.......................................................................................................................... 1
Oögenese:.............................................................................................................................................................4
Spermatogenese...................................................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Bevruchting............................................................................................................................. 10
Rol van de zaadcel..............................................................................................................................................11
Hoofdstuk 3: Klieving = embryonale ontwikkeling, gevolgd door implantatie................................................11
Embryo ontwikkeling in vitro..............................................................................................................................12
Embryo ontwikkeling in vivo...............................................................................................................................13
Embryonale genoom activatie...........................................................................................................................13
Natuurlijke zwangerschap..................................................................................................................................14
Verminderde vruchtbaarheid.............................................................................................................................14
Voorwaarden voor menselijke vruchtbaarheid..................................................................................................14
Het concept In Vitro Fertilisatie..........................................................................................................................15
Azoöspermie.......................................................................................................................................................16
Het dag 0 verhaal...............................................................................................................................................17
Embryo selctie/scoring.......................................................................................................................................18
Invriezen van overtollige embryo’s.....................................................................................................................19
Les 3............................................................................................................................................................ 19
Genomics: Genetische screening van het embryo.............................................................................................19
Applicatie van PGT en Nucleaire Transfer voor mitochondriale DNA aandoeningen........................................21
Nuclear transfer technology...............................................................................................................................25
Les 4............................................................................................................................................................ 27
Voorbeelden van onderzoek binnen MBV..........................................................................................................27
Hoofdstuk 1: Gametogenese
Vorming / rijping van gameten/ geslachtscellen
Oergonocyten (premordiale kiemcellen) < Oögonium < rijpe eicel (= Oögenese)
, < Spermatogonium < spermatozoïde
(=spermatogenese)
Priomordiale kiemcellen (primordial germ cells ; PGC’s) : zitten tijdelijk in de wand
van dooierzak
Germ en Germ cells ( alle gameten en precursor cellen) Soma ( alle somatische
cellen = lichaamscellen)
3e week : dooierzak ( specification )
4e week foetale periode: aanleg
gonaden
5e week: migratie naar de
ontwikkelende gonaden ( migration +
proliferation ) = enkel bij vrouw
Tot week 7: PGC’s geslachtelijk bi-
potentieel
Start gametogenese :
Vrouw: 3e maand van de foetale
periode: oögenese
Puberteit: folliculogenese en ovulatie
Man: puberteit: spermatogenese en
ejaculatie ( oögenese afgewerkt)
In vivo gametogenesis:
Seks
determination :
week 7 foetale Migration +
Specification
periode proliferation
Germen (=alle gameten) VS Soma (=alle somatische cellen)
Kiemcellen VS somatsche cellen: chromosoominhoud verschilt!
Uniek kenmerk van kiemcellen:
= meiose of rijpingsdeling (diploid, 2n > haploid, n ; 46>23)
1e rijpingsdeling: 2n, 4C naar n, 2C (scheiding analoge chromosomen)
, 2e rijpingsdeling: n,2C naar n, C (chromatide scheiding, zoals mitose)
Halvering aantal chromosomen en herschikking info
Constant houden van aantal chromosomen
Mitose ( somatische cellen):
Behoud van diploide chromosoominhoud
Nieuwe dochtercellen ontstaan die gelijk
zijn aan de moedercel, en op hun beurt in
staat zijn om zich te delen. Tijdens dit
celdelingsproces gaan de
chromosomenparen in de celkern
paarsgewijs uit elkaar, de kerndeling. Dit is
een belangrijk onderdeel van de celcyclus.
Meiose (kiemcellen):
Uitwisseling tussen
Meiose 1 homologe chromosomen
tijdens meiose 1 =
homologe recombinatie
Genetische
diversiteit
Meiose 2
Niet – dysjunctie:
Tijdens 1e of 2e rijpingsdeling wijkt een chromosomenpaar niet uiteen
->> rijpe gameet heeft n+1 of n-1 chromosomen
, Algemeen: monosomie van een autosoom is niet levensvatbaar (miskramen)
Klassieke vbn. : - Down syndroom : trisomie van chromosoom 21
- Klinefelter syndroom: 47, XXY of XXXY(man), Gynecomastie,
onderontwikkelde gonaden
- Turner syndroom: 45, XO = X chromosoom te kort (vrouw),
mosaïcisme…)
1 op ong. 2500 levend geboren meisjes
Symptomen: Kleine gestalte, Hartafwijkingen, Puberteit
treedt niet spontaan op (uitblijven van de menstruatie,
geen borstgroei), Geen of niet-werkende eierstokken,
Uitblijven van spontane zwangerschap.
De mens is niet zo reproductief : dit is zeer leeftijdsgebonden (hoe ouder, hoe meer
chromosomale afwijkingen), tot +- 40% van de eicellen na stimulatie is chomosomaal
abnormaal
Oögenese:
Definitieve voorraad oöcyten
(= centraal dogma van de reproductiebiologie)
->> MAAR recente studies zijn contradictorisch: in adult ovarium zijn er stamcellen
(oögonia) aanwezig??
Verloopt zeer geleidelijk en in fasen (met rustperiode)
Oögonia ontwikkeld verder tot primordiale follikel waarin primaire eicel zit
Primordiale follikel met primaire oöcyte ‘in rust’(eicel arrest) tot aan ovariële cyclus
Meiose 1 wordt afgewerkt -> meiose 2
Meiose 2 wordt afgewerkt indien er bevruchting plaatsvindt
Per ovariële cyclus: 5 à 15 follikels worden geactiveerd, uiteindelijk slechts 1 rijpe
follikel (follikelatresie)
Rijpe eicel is een grote, immobiele cel (grootste in menselijk lichaam, +-120
micrometer)
Hoofdstuk 1: Gametogenese.......................................................................................................................... 1
Oögenese:.............................................................................................................................................................4
Spermatogenese...................................................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Bevruchting............................................................................................................................. 10
Rol van de zaadcel..............................................................................................................................................11
Hoofdstuk 3: Klieving = embryonale ontwikkeling, gevolgd door implantatie................................................11
Embryo ontwikkeling in vitro..............................................................................................................................12
Embryo ontwikkeling in vivo...............................................................................................................................13
Embryonale genoom activatie...........................................................................................................................13
Natuurlijke zwangerschap..................................................................................................................................14
Verminderde vruchtbaarheid.............................................................................................................................14
Voorwaarden voor menselijke vruchtbaarheid..................................................................................................14
Het concept In Vitro Fertilisatie..........................................................................................................................15
Azoöspermie.......................................................................................................................................................16
Het dag 0 verhaal...............................................................................................................................................17
Embryo selctie/scoring.......................................................................................................................................18
Invriezen van overtollige embryo’s.....................................................................................................................19
Les 3............................................................................................................................................................ 19
Genomics: Genetische screening van het embryo.............................................................................................19
Applicatie van PGT en Nucleaire Transfer voor mitochondriale DNA aandoeningen........................................21
Nuclear transfer technology...............................................................................................................................25
Les 4............................................................................................................................................................ 27
Voorbeelden van onderzoek binnen MBV..........................................................................................................27
Hoofdstuk 1: Gametogenese
Vorming / rijping van gameten/ geslachtscellen
Oergonocyten (premordiale kiemcellen) < Oögonium < rijpe eicel (= Oögenese)
, < Spermatogonium < spermatozoïde
(=spermatogenese)
Priomordiale kiemcellen (primordial germ cells ; PGC’s) : zitten tijdelijk in de wand
van dooierzak
Germ en Germ cells ( alle gameten en precursor cellen) Soma ( alle somatische
cellen = lichaamscellen)
3e week : dooierzak ( specification )
4e week foetale periode: aanleg
gonaden
5e week: migratie naar de
ontwikkelende gonaden ( migration +
proliferation ) = enkel bij vrouw
Tot week 7: PGC’s geslachtelijk bi-
potentieel
Start gametogenese :
Vrouw: 3e maand van de foetale
periode: oögenese
Puberteit: folliculogenese en ovulatie
Man: puberteit: spermatogenese en
ejaculatie ( oögenese afgewerkt)
In vivo gametogenesis:
Seks
determination :
week 7 foetale Migration +
Specification
periode proliferation
Germen (=alle gameten) VS Soma (=alle somatische cellen)
Kiemcellen VS somatsche cellen: chromosoominhoud verschilt!
Uniek kenmerk van kiemcellen:
= meiose of rijpingsdeling (diploid, 2n > haploid, n ; 46>23)
1e rijpingsdeling: 2n, 4C naar n, 2C (scheiding analoge chromosomen)
, 2e rijpingsdeling: n,2C naar n, C (chromatide scheiding, zoals mitose)
Halvering aantal chromosomen en herschikking info
Constant houden van aantal chromosomen
Mitose ( somatische cellen):
Behoud van diploide chromosoominhoud
Nieuwe dochtercellen ontstaan die gelijk
zijn aan de moedercel, en op hun beurt in
staat zijn om zich te delen. Tijdens dit
celdelingsproces gaan de
chromosomenparen in de celkern
paarsgewijs uit elkaar, de kerndeling. Dit is
een belangrijk onderdeel van de celcyclus.
Meiose (kiemcellen):
Uitwisseling tussen
Meiose 1 homologe chromosomen
tijdens meiose 1 =
homologe recombinatie
Genetische
diversiteit
Meiose 2
Niet – dysjunctie:
Tijdens 1e of 2e rijpingsdeling wijkt een chromosomenpaar niet uiteen
->> rijpe gameet heeft n+1 of n-1 chromosomen
, Algemeen: monosomie van een autosoom is niet levensvatbaar (miskramen)
Klassieke vbn. : - Down syndroom : trisomie van chromosoom 21
- Klinefelter syndroom: 47, XXY of XXXY(man), Gynecomastie,
onderontwikkelde gonaden
- Turner syndroom: 45, XO = X chromosoom te kort (vrouw),
mosaïcisme…)
1 op ong. 2500 levend geboren meisjes
Symptomen: Kleine gestalte, Hartafwijkingen, Puberteit
treedt niet spontaan op (uitblijven van de menstruatie,
geen borstgroei), Geen of niet-werkende eierstokken,
Uitblijven van spontane zwangerschap.
De mens is niet zo reproductief : dit is zeer leeftijdsgebonden (hoe ouder, hoe meer
chromosomale afwijkingen), tot +- 40% van de eicellen na stimulatie is chomosomaal
abnormaal
Oögenese:
Definitieve voorraad oöcyten
(= centraal dogma van de reproductiebiologie)
->> MAAR recente studies zijn contradictorisch: in adult ovarium zijn er stamcellen
(oögonia) aanwezig??
Verloopt zeer geleidelijk en in fasen (met rustperiode)
Oögonia ontwikkeld verder tot primordiale follikel waarin primaire eicel zit
Primordiale follikel met primaire oöcyte ‘in rust’(eicel arrest) tot aan ovariële cyclus
Meiose 1 wordt afgewerkt -> meiose 2
Meiose 2 wordt afgewerkt indien er bevruchting plaatsvindt
Per ovariële cyclus: 5 à 15 follikels worden geactiveerd, uiteindelijk slechts 1 rijpe
follikel (follikelatresie)
Rijpe eicel is een grote, immobiele cel (grootste in menselijk lichaam, +-120
micrometer)
