Hoorcollege 1 – 5 september 2023 – Inclusief onderwijs en passende zorg
Hoorcollege 1 – Conceptuele oriëntatie op
de potentieelbenadering en adaptieve zorg
en onderwijs
INHOUD
Hoorcollege .................................................................................................................................. 1
Nederlands onderwijssysteem ................................................................................................... 1
Passend onderwijs ..................................................................................................................... 2
Centrale concepten en modellen ................................................................................................ 3
Vroegtijdige onderkenning en diagnostiek .................................................................................. 3
Literatuur ..................................................................................................................................... 4
Mallebility, plasticity, and individuality: How children learn and develop in context – Cantor et al.. 4
Evaluatie passend onderwijs – G. Ledoux, S. Waslander, T. Eimers ............................................... 6
Bekijken - Animaties ...................................................................................................................... 9
Animatie passend onderwijs ...................................................................................................... 9
Animatie eindevaluatie passend onderwijs ................................................................................. 9
HOORCOLLEGE
Casus → is individueel diagnostisch onderzoek genoeg of propleem in de klas
- Aandacht voor de context → thuissituatie, school, leerkracht
Leerpotentieel beperkt realiseren: leer/gedragsproblemen, onderwijsachterstand, taalproblemen,
lichamelijke/verstandelijke beperkingen
Nederlands onderwijssysteem
- Regulier onderwijs
- Speciaal basisonderwijs
- Speciaal (voortgezet) onderwijs
o Cluster 1: blind/slechtziend
o Cluster 2: doof/slechthorend, spraak/taalstoornis
o Cluster 3: motorisch/verstandelijk beperkt, langdurig ziek
o Cluster 4: gedragsstoornis/psychiatrische problematiek
- Cluster 3/4 is moeilijk vanwege comorbiditeit.
1
, Hoorcollege 1 – 5 september 2023 – Inclusief onderwijs en passende zorg
Passend onderwijs
Voorafgaand aan passend onderwijs
- Weer samen naar school
- Leerling Gebonden financiering
- Verkokerd stelsel, weinig stuurbaar
- Aparte structuren met ieder bureaucratie
- Groei speciaal onderwijs neemt toe ondanks LGF
- Thuiszitters
Stelsel nodig dat variëteit in oplossingen toelaat en de verantwoordelijkheid daarvoor laat bij de
professionals in het onderwijsveld.
Doelstellingen passend onderwijs
“Voor elke leerling een passend aanbod.”
- Minder bureaucratie voor zowel ouders als scholen
- Heldere verantwoordelijkheden en kostenbeheersing
- Meer hulp op maat en maar thuisnabij
- Minder leerlingen die thuiszitten
- Betere prestaties en betere loopbanen (voor leerlingen met extra onderwijsbehoeften)
Eindevaluatie
- Doelgroep noch uitresultaat duidelijk geconcretiseerd
- Wel: kostenbeheersing, minder bureaucratie en hulp sneller op maat
- Niet: ervaren belasting en ondersteuning leerkrachten en afstemming onderwijs en jeugdhulp,
thuiszitters hardnekkig probleem
- Ruimte voor onderwijsprofessionals wisselend gewaardeerd
Kostenbeheersing
- Geen zicht op effectiviteit uitgaven
- Onduidelijk hoeveel kinderen in het reguliere onderwijs behoefte hebben aan ondersteuning;
onbetrouwbaar register
- Ministerie stelt geen eisen aan verantwoording samenwerkingsverbanden
Zorgplicht samenwerkingsverband
Doelen
1. Verantwoordelijkheden helder beleggen
2. Ouders ontlasten
3. Thuiszitters voorkomen
Resultaten:
1. Scholen en besturen bewust van nieuwe taken, ruimte voor ‘wegadviseren’
2. Ouders ontlasten: niet op de hoogte of willen zelf kiezen
3. Voorkomen thuiszitters niet gelukt
Thuiszitters
Twee soorten thuiszitters
- Absoluut verzuim: wel leerplichtig, maar niet op een school zijn ingeschreven → gedaald
- Relatief langdurig verzuim: wel ingeschreven, niet aanwezig → gestegen
2
, Hoorcollege 1 – 5 september 2023 – Inclusief onderwijs en passende zorg
Passend onderwijs lijkt vooral gericht op bestuurlijke/financiële inrichting en niet gericht op de
leerkracht. Een pijnpunt is de complexe problematiek van sommige leerlingen.
Centrale concepten en modellen
Inclusief onderwijs/zorg: wat is inclusie en in hoeverre is dat haalbaar, in het belang van kinderen?
- Exclusie: kinderen buiten regulier onderwijs (of in aparte klassen)
- Inclusie: alle kinderen naar een school in de buurt
Vraag: hoe wenselijk is dit
Leer of ontwikkelingspotentieel: Geheel aan mogelijkheden dat besloten ligt in een individu, maar dat
voor realisatie daarvan afhankelijk is van de omgeving
Theoretisch kader 1 – Bio-ecologisch model (Bronfenbrenner): Actualisatie van genetische
mogelijkheden door proximale processen
- Proximale processen: processen van steeds complexer wordende wederkerige interacties
tussen het individu en personen, objecten en symbolen in de nabije omgeving, maar ook oog
voor brede omgeving.
Theoretisch kader 2 – Dynamische systeemtheorie (Cantor et al.): Menselijke ontwikkeling is
afhankelijk van voortdurende wederkerige relaties tussen individuele genetische, biologische,
relationele en culturele en contextuele invloeden
- Table 1: key findings
Epigenetische adaptatie: samenspel van biologische en niet biologische invloeden die elkaar
beïnvloeden → veranderingen in functie/werking door invloed van buitenaf.
Science of learning: ontwikkeling van complexe vaardigheden is gebaseerd op gelaagdheid en
integratie van voorwaardelijke vaardigheden en domein-specifieke kennis en tevens de invloed van
contextuele factoren.
Twee kaders: bio-psycho-sociaal model (biologisch en omgeving), gelaagdheid van systemen,
transactioneel belang omgeving → timing, invloeden over tijd.
Dynamisch cascade model van antisociale gedragsontwikkeling
- Ouders vaak ook problemen in gedragsmanagment → genetische opvoeding
- Op school conflicten → kinderen defensieve houding ontwikkelen
- Gebrek aan monitoring: deviante leeftijdgenoten, antisociaal gedrag.
Vroegtijdige onderkenning en diagnostiek
Twee modellen → Problemen samenspel van factoren, belang van preventie, oog voor invloed
omgeving (ook op biologische processen).
Wijze van vaststelling probleem/stoornis: categorisch vs dimensioneel
- Categorisch: groot grijs gebied → wel of geen tabel, wat zit ertussen
- Dimensioneel: een beetje tot heel veel van het vertoonde gedrag
- Eendimensioneel: bepaald kenmerk
- Multidimensioneel: meerdere kenmerken/problemen, comorbiditeit
Timing: wanneer diagnosticeren
- Lang wachten met extra instructie/tijd → wait to fail
3
, Hoorcollege 1 – 5 september 2023 – Inclusief onderwijs en passende zorg
Response to intervention
- Preventie aanpak
- Gedrag aanpassen
o Primaire interventie
o Gespecialiseerde individuele aanpak
o Speciale groepssystemen (risicovol gedrag)
- Vraagt om expertise ontwikkeling binnen scholen, goed onderwijs werkt preventief, vroege
identificatie en handelingsgericht werken
- Maar: prestatiedruk, volle klassen, leerlingen met zorgvragen, mindset leerkrachten,
ondersteuning in school.
LITERATUUR
Mallebility, plasticity, and individuality: How children learn and develop in context – Cantor et
al.
De wetenschap van leren en ontwikkeling:
1. De menselijke ontwikkeling is afhankelijk van de wederzijdse relaties tussen genen, relaties,
culturele invloeden en omgevingsinvloeden
2. Elke individuele ontwikkeling is een dynamische progressie door de tijd heen. Het menselijk
brein ontwikkeld continu. Dit is afhankelijk van sociale, affectieve, cognitieve en emotionele
processen
3. De menselijke relaties zijn een primair proces waardoor biologische en contextuele factoren
elkaar wederzijds versterken. Positieve relaties zorgen hierin voor een gezonde ontwikkeling
4. Alle kinderen zijn kwetsbaar voor risico’s en tegenslagen. Micro- en macro-omgevingen
kunnen verkracht bevorderen en een gezonde ontwikkeling en leren versnellen
5. Mensen kunnen hun eigen leerproces beïnvloeden door neurale, relationele en contextuele
processen die samenkomen. Op deze manier is het dus mogelijk om door het ontwerpen van
gepersonaliseerd onderwijs en geschikte leeromgevingen de ontwikkeling van het kind te
ondersteunen
Ontwikkeling systeemtheorieën helpen bij het beter begrijpen en ondersteunen van de gezonde
ontwikkeling en het leren van alle kinderen. Deze theorieën zijn opgebouwd rond 2 basisprincipes:
1. De interactie tussen individu en context in het produceren van gedrag.
2. Variabiliteit en stabiliteit in prestaties.
Deze 2 basisprincipes leveren belangrijke informatie voor het begrijpen van menselijke ontwikkeling.
Ontwikkeling systeemtheorieën leveren een bruikbaar en flexibel kader om te zien hoe verschillende
factoren samenwerken beïnvloeden hoe kinderen leren, veranderen en groeien.
Er zijn verschillende disciplines die onderzoeken hoe mensen ontwikkelen in context. De verschillende
factoren die invloed hebben op de ontwikkeling:
- Epigenetica → genen en relaties staan niet los van elkaar, maar beïnvloeden elkaar.
Epigenetica is het biologische proces waardoor de omgeving en ervaringen die men opdoet,
invloed hebben op leren, gedrag, neurale integratie en gezondheid door het hele leven.
o Chemische signalen die ontstaan vanuit de omgeving beïnvloeden wanneer en hoe
genen aan/uitgezet worden en of deze verandering permanent is of tijdelijk.
o Het kan een invloed zijn binnen een generatie of een die over generaties blijft
-
4
Hoorcollege 1 – Conceptuele oriëntatie op
de potentieelbenadering en adaptieve zorg
en onderwijs
INHOUD
Hoorcollege .................................................................................................................................. 1
Nederlands onderwijssysteem ................................................................................................... 1
Passend onderwijs ..................................................................................................................... 2
Centrale concepten en modellen ................................................................................................ 3
Vroegtijdige onderkenning en diagnostiek .................................................................................. 3
Literatuur ..................................................................................................................................... 4
Mallebility, plasticity, and individuality: How children learn and develop in context – Cantor et al.. 4
Evaluatie passend onderwijs – G. Ledoux, S. Waslander, T. Eimers ............................................... 6
Bekijken - Animaties ...................................................................................................................... 9
Animatie passend onderwijs ...................................................................................................... 9
Animatie eindevaluatie passend onderwijs ................................................................................. 9
HOORCOLLEGE
Casus → is individueel diagnostisch onderzoek genoeg of propleem in de klas
- Aandacht voor de context → thuissituatie, school, leerkracht
Leerpotentieel beperkt realiseren: leer/gedragsproblemen, onderwijsachterstand, taalproblemen,
lichamelijke/verstandelijke beperkingen
Nederlands onderwijssysteem
- Regulier onderwijs
- Speciaal basisonderwijs
- Speciaal (voortgezet) onderwijs
o Cluster 1: blind/slechtziend
o Cluster 2: doof/slechthorend, spraak/taalstoornis
o Cluster 3: motorisch/verstandelijk beperkt, langdurig ziek
o Cluster 4: gedragsstoornis/psychiatrische problematiek
- Cluster 3/4 is moeilijk vanwege comorbiditeit.
1
, Hoorcollege 1 – 5 september 2023 – Inclusief onderwijs en passende zorg
Passend onderwijs
Voorafgaand aan passend onderwijs
- Weer samen naar school
- Leerling Gebonden financiering
- Verkokerd stelsel, weinig stuurbaar
- Aparte structuren met ieder bureaucratie
- Groei speciaal onderwijs neemt toe ondanks LGF
- Thuiszitters
Stelsel nodig dat variëteit in oplossingen toelaat en de verantwoordelijkheid daarvoor laat bij de
professionals in het onderwijsveld.
Doelstellingen passend onderwijs
“Voor elke leerling een passend aanbod.”
- Minder bureaucratie voor zowel ouders als scholen
- Heldere verantwoordelijkheden en kostenbeheersing
- Meer hulp op maat en maar thuisnabij
- Minder leerlingen die thuiszitten
- Betere prestaties en betere loopbanen (voor leerlingen met extra onderwijsbehoeften)
Eindevaluatie
- Doelgroep noch uitresultaat duidelijk geconcretiseerd
- Wel: kostenbeheersing, minder bureaucratie en hulp sneller op maat
- Niet: ervaren belasting en ondersteuning leerkrachten en afstemming onderwijs en jeugdhulp,
thuiszitters hardnekkig probleem
- Ruimte voor onderwijsprofessionals wisselend gewaardeerd
Kostenbeheersing
- Geen zicht op effectiviteit uitgaven
- Onduidelijk hoeveel kinderen in het reguliere onderwijs behoefte hebben aan ondersteuning;
onbetrouwbaar register
- Ministerie stelt geen eisen aan verantwoording samenwerkingsverbanden
Zorgplicht samenwerkingsverband
Doelen
1. Verantwoordelijkheden helder beleggen
2. Ouders ontlasten
3. Thuiszitters voorkomen
Resultaten:
1. Scholen en besturen bewust van nieuwe taken, ruimte voor ‘wegadviseren’
2. Ouders ontlasten: niet op de hoogte of willen zelf kiezen
3. Voorkomen thuiszitters niet gelukt
Thuiszitters
Twee soorten thuiszitters
- Absoluut verzuim: wel leerplichtig, maar niet op een school zijn ingeschreven → gedaald
- Relatief langdurig verzuim: wel ingeschreven, niet aanwezig → gestegen
2
, Hoorcollege 1 – 5 september 2023 – Inclusief onderwijs en passende zorg
Passend onderwijs lijkt vooral gericht op bestuurlijke/financiële inrichting en niet gericht op de
leerkracht. Een pijnpunt is de complexe problematiek van sommige leerlingen.
Centrale concepten en modellen
Inclusief onderwijs/zorg: wat is inclusie en in hoeverre is dat haalbaar, in het belang van kinderen?
- Exclusie: kinderen buiten regulier onderwijs (of in aparte klassen)
- Inclusie: alle kinderen naar een school in de buurt
Vraag: hoe wenselijk is dit
Leer of ontwikkelingspotentieel: Geheel aan mogelijkheden dat besloten ligt in een individu, maar dat
voor realisatie daarvan afhankelijk is van de omgeving
Theoretisch kader 1 – Bio-ecologisch model (Bronfenbrenner): Actualisatie van genetische
mogelijkheden door proximale processen
- Proximale processen: processen van steeds complexer wordende wederkerige interacties
tussen het individu en personen, objecten en symbolen in de nabije omgeving, maar ook oog
voor brede omgeving.
Theoretisch kader 2 – Dynamische systeemtheorie (Cantor et al.): Menselijke ontwikkeling is
afhankelijk van voortdurende wederkerige relaties tussen individuele genetische, biologische,
relationele en culturele en contextuele invloeden
- Table 1: key findings
Epigenetische adaptatie: samenspel van biologische en niet biologische invloeden die elkaar
beïnvloeden → veranderingen in functie/werking door invloed van buitenaf.
Science of learning: ontwikkeling van complexe vaardigheden is gebaseerd op gelaagdheid en
integratie van voorwaardelijke vaardigheden en domein-specifieke kennis en tevens de invloed van
contextuele factoren.
Twee kaders: bio-psycho-sociaal model (biologisch en omgeving), gelaagdheid van systemen,
transactioneel belang omgeving → timing, invloeden over tijd.
Dynamisch cascade model van antisociale gedragsontwikkeling
- Ouders vaak ook problemen in gedragsmanagment → genetische opvoeding
- Op school conflicten → kinderen defensieve houding ontwikkelen
- Gebrek aan monitoring: deviante leeftijdgenoten, antisociaal gedrag.
Vroegtijdige onderkenning en diagnostiek
Twee modellen → Problemen samenspel van factoren, belang van preventie, oog voor invloed
omgeving (ook op biologische processen).
Wijze van vaststelling probleem/stoornis: categorisch vs dimensioneel
- Categorisch: groot grijs gebied → wel of geen tabel, wat zit ertussen
- Dimensioneel: een beetje tot heel veel van het vertoonde gedrag
- Eendimensioneel: bepaald kenmerk
- Multidimensioneel: meerdere kenmerken/problemen, comorbiditeit
Timing: wanneer diagnosticeren
- Lang wachten met extra instructie/tijd → wait to fail
3
, Hoorcollege 1 – 5 september 2023 – Inclusief onderwijs en passende zorg
Response to intervention
- Preventie aanpak
- Gedrag aanpassen
o Primaire interventie
o Gespecialiseerde individuele aanpak
o Speciale groepssystemen (risicovol gedrag)
- Vraagt om expertise ontwikkeling binnen scholen, goed onderwijs werkt preventief, vroege
identificatie en handelingsgericht werken
- Maar: prestatiedruk, volle klassen, leerlingen met zorgvragen, mindset leerkrachten,
ondersteuning in school.
LITERATUUR
Mallebility, plasticity, and individuality: How children learn and develop in context – Cantor et
al.
De wetenschap van leren en ontwikkeling:
1. De menselijke ontwikkeling is afhankelijk van de wederzijdse relaties tussen genen, relaties,
culturele invloeden en omgevingsinvloeden
2. Elke individuele ontwikkeling is een dynamische progressie door de tijd heen. Het menselijk
brein ontwikkeld continu. Dit is afhankelijk van sociale, affectieve, cognitieve en emotionele
processen
3. De menselijke relaties zijn een primair proces waardoor biologische en contextuele factoren
elkaar wederzijds versterken. Positieve relaties zorgen hierin voor een gezonde ontwikkeling
4. Alle kinderen zijn kwetsbaar voor risico’s en tegenslagen. Micro- en macro-omgevingen
kunnen verkracht bevorderen en een gezonde ontwikkeling en leren versnellen
5. Mensen kunnen hun eigen leerproces beïnvloeden door neurale, relationele en contextuele
processen die samenkomen. Op deze manier is het dus mogelijk om door het ontwerpen van
gepersonaliseerd onderwijs en geschikte leeromgevingen de ontwikkeling van het kind te
ondersteunen
Ontwikkeling systeemtheorieën helpen bij het beter begrijpen en ondersteunen van de gezonde
ontwikkeling en het leren van alle kinderen. Deze theorieën zijn opgebouwd rond 2 basisprincipes:
1. De interactie tussen individu en context in het produceren van gedrag.
2. Variabiliteit en stabiliteit in prestaties.
Deze 2 basisprincipes leveren belangrijke informatie voor het begrijpen van menselijke ontwikkeling.
Ontwikkeling systeemtheorieën leveren een bruikbaar en flexibel kader om te zien hoe verschillende
factoren samenwerken beïnvloeden hoe kinderen leren, veranderen en groeien.
Er zijn verschillende disciplines die onderzoeken hoe mensen ontwikkelen in context. De verschillende
factoren die invloed hebben op de ontwikkeling:
- Epigenetica → genen en relaties staan niet los van elkaar, maar beïnvloeden elkaar.
Epigenetica is het biologische proces waardoor de omgeving en ervaringen die men opdoet,
invloed hebben op leren, gedrag, neurale integratie en gezondheid door het hele leven.
o Chemische signalen die ontstaan vanuit de omgeving beïnvloeden wanneer en hoe
genen aan/uitgezet worden en of deze verandering permanent is of tijdelijk.
o Het kan een invloed zijn binnen een generatie of een die over generaties blijft
-
4
